Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-09-02T03:30:40.284881+00:00

Мухаддес Китап: Езекиел

Мухаддес Китап: Езекиел

1. Алғы сөз

1. Езекиел

1. Қосымша материаллар

МУХАДДЕС

КИТАП

Мухаддес Китапты аўдарыў институты

2022

МУХАДДЕС КИТАП

Қарақалпак тилиндеги Мухаддес Китаптың электрон ҳәм аудио нусқаларын Мухаддес Китапты аўдарыў Институтының сайтынан жүклеп алыўға болады: https:
ibt.org.ru/media?id=KRK/cyrl

Сөзликтеги сүўретлемелер:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

Сызылмалар ҳәм сүўретлемелер:

Мухаддес шатыр; Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

© ӨзМКЖ, 2006

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

Карталар:

© UBS, 1994; © UBS 1999; © B & H Publishing Group, 1998;

© Lion Hudson PLC, 2004

ISBN 978-5-93943-309-9

© Институт перевода Библии, 2022

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Алғы сөз

Алғы сөз

Сизлерге Мухаддес Китаптың қарақалпақ тилине аўдарылған барлық китабын усынып атырмыз. Мухаддес Китап 66 китаптан ибарат болып, грек тилинде Библия деп аталады ҳәм бул «китаплар» деген мәнини билдиреди. Усы китаплардың базылары «Таўрат», «Забур» ҳәм «Инжил» атамалары менен халқымыз арасында кеңнен танылған.

Мухаддес Китап – бул инсан тарийхындағы ең уллы китаплардың бири болып, әййемги халықлардың өмири ҳаққында айрықша түсиник береди. Сондай-ақ, бул тарийхый баҳалы документтен де жоқары, өйткени Мухаддес Китап Қудайдың инсанлар менен болған қарым-қатнасы, Қудайдың Өзи ҳаққында ашып бериўи ҳәм Өзиниң еркин билдириўи туўрысындағы жазыўлар. Бул Китап адам болып туўылған Қудайдың Сөзиниң өмири ҳәм тәлими ҳаққында гүўалықты усынады. Мухаддес Жазыўдың толық мәниси тарийхый яднама сыпатында ямаса әдебийлик усылына баҳа бериў ушын оқыйтуғынларға ашылмайды, ал оны Жаратыўшымыз Өз халқына не айтатуғынын билиўди қәлеп оқығанлар ушын ашылады.

Мухаддес Китап еки бөлимнен: Ески Келисимнен ҳәм Жаңа Келисимнен ибарат.

Ески Келисим 39 китаптан ибарат болып, әййемги еврей ҳәм арамей тиллеринде жазылған. Көплеген алымлардың пикири бойынша, Ески Келисим китаплары б. э. ш. дәўирде, яғный Ийса туўылмастан алдынғы дәўирде бир ярым мың жыл даўамында жазылған. Ески Келисимниң әййемги еврейше тексти бизлердиң дәўиримизге дейин жетип келген, себеби әййемги қолжазбалар муқыятлы түрде көширилип, әўладтан-әўладқа жеткерип берилген.

Ески Келисим – бул әййемги китаплардың жыйнағы болып, тек ғана диний китаплар емес, ал мәденият ҳәм тарийхты өз ишине алып, Қудайдың Израил халқы менен болған қарым-қатнасын сәўлелендиреди. Булар яҳудийлер ушын да, масийхыйлар ушын да мухаддес китаплар болып есапланады. Биринши бес китап «Таўрат», ал базыда «Муўсаның бес китабы» деп аталады, себеби Қудай Өзи таңлаған Израил халқына Муўса арқалы Өз нызамларын жибереди. Таўраттың биринши китабында Қудайдың дүньяны ҳәм ондағы барлықты жаратқаны ҳаққында ҳәм Қудайдың буйрығын бузып, адамзатты гүнаға батырған Адам-ата менен Ҳаўа-енени жаратқаны ҳаққында сөз етиледи. Таўраттың кейинги төрт китабында Израил халқының Мысыр жеринде 400 жыл даўамында қуллықта азап шегиўи, қуллықтан азат болыўы, Қудай ўәде қылған Қанан жерине қарай жол жүриўи ҳәм Қудайдың Муўса арқалы берген Мухаддес Нызамлары менен баслы буйрықлары ҳаққында айтылады. Усыдан кейинги китапларда израиллылардың өзлерине ўәде қылынған Қанан жерин басып алыўы, ол жердеги израиллылардың өмири, Израил патшаларының алып барған урыслары, олардың табыслары ҳәм жеңилислери ҳаққында сөз етиледи.

Ески Келисимде бийлер, Израил патшалығындағы пайғамбарлар, басқа халықлар менен байланыслы ўақыялар ҳаққында айтылған тарийхый китаплар менен бирге, нәсият, поэма ҳәм келешек ҳаққында жазылған пайғамбаршылық китаплары да бар. Пайғамбаршылық китапларында Қудайдың Өз сөзине садықлығы айтылады. Израил халқы Қудайдан алыслағанда ескертилип, келешекте болатуғын таң қаларлық ҳәм қорқынышлы ўақыялар ҳаққында алдын ала сөз етиледи. Және де, бул китапларда Қудайдың Өз халқын қайта тиклеў ушын берген ўәдеси ҳәм халықтың келешектеги үмити ҳаққында да айтылады.

Ески Келисим және де, Забур китабын өз ишине алады. Бул китап Қудайды алғыслаў жырларынан, қосық қатарларынан, дуўа ҳәм жалбарыныўлардан ибарат. Соның менен бирге, Аюп, Сулайманның ҳикметлери, Ўазшы китаплары терең философиялық пикирлерден, даналық ҳәм афоризм, яғный өткир сөзлерден, ақыл ҳәм нәсиятлардан ибарат.

Жаңа Келисим, яғный Инжил 27 китаптан ибарат болып, булар әййемги грек тилинде Ийса Масийх туўылғаннан кейинги дәўирде, б. э. І әсириниң ақырына дейин жазылған. Әййемги қолжазбалар муқыятлы түрде көширилип, әўладтан-әўладқа жеткерип берилгенликтен, ҳәзирги дәўирге жетип келген. Жаңа Келисимниң биринши төрт китабы Хош Хабардан ибарат болып, онда дүньяның Қутқарыўшысы Ийса Масийхтың өмири, тәлими, өлими, қайта тирилиўи ҳәм аспанға көтерилиўи ҳаққында сөз етиледи. Кейин Елшилердиң ислери китабында Ийса аспанға көтерилгеннен соң масийхый жәмәәтлериниң биринши жыллары ҳәм Оның шәкиртлериниң Хош Хабарды Рим империясы бойлап қалай жәриялап баслағаны ҳаққында айтылады. Буннан соң Масийхтың елшилери тәрепинен масийхыйлар жәмәәтлерине ҳәм айырым адамларға қарата жазылған хатлар орын алған. Хатларда елшилер исениўшилерди исенимде беккем болыўға жигерлендиреди ҳәм Қудайға ылайықлы өмирде жасаўдың жол-жорықларын көрсетип, үгит-нәсиятлар береди. Жаңа Келисимниң ақырғы китабы – бул Юханға Қудай тәрепинен көрсетилген Аян. Бунда Қудай Өзине қарсы турған күшти жеңип шығыўы, Масийхтың ақыретте жер жүзине қайта келиўи, дүньяның ҳүким етилиўи ҳәм дүньяның ақыры ҳаққында астарлы сөзлер менен баян етиледи.

Мухаддес Китапта баян етилген көп ўақыялар батыс Азияда болып өткен болса да, ондағы бийбаҳа ҳикметлер дүнья бойлап жайылып, көп халықлардың мәдениятын байытты. Адамзат тарийхында басқа китапларға қарағанда Мухаддес Китап көп тиллерге аўдарылған. Толық Мухаддес Китап бүгинги күнге дейин 700 ден аслам тиллерге, ал ишиндеги базы китаплар шама менен 3500 тилге аўдарылған.

Қолыңызға услап турған бул аўдарма Мухаддес Китапты Аўдарыў Институты (ІBT) менен аўқамлас топары тәрепинен аўдарылып, тексериўден өткерилди. Бул үлкен исти әмелге асырыў ушын жыллар даўамында көплеген адамлар өз ўақытларын аямай, тынымсыз мийнет қылды. Тек ғана аўдарыўшылар емес, ал редакторлар, филолог ҳәм бир неше тил маманлары жазыўлардың сапалы болыўы ушын жәрдем берди.

Жаңа Келисим, Жаратылыс, Рут, Эстер ҳәм Юнус китаплары алдын да басып шығарылған еди. Толық Мухаддес Китапқа киргизиў ушын бул китаплар қайта көрип шығылды.

Мухаддес Жазыўды түсиниўге жәрдем бериў ушын, Мухаддес Китаптың артқы бөлиминде сөзлик, сүўретлемелер, карталар, диаграммалар ҳәм тағы да басқа қосымша материаллар берилген. Солардың ишинде әййемги қолжазбалардағы айырмашылықларды көрсететуғын дизим де бар. Мухаддес Китаптың текстлеринде берилген жулдызшалар (*) усы дизимге силтеме береди.

Және де, электрон түриндеги Мухаддес Китапты интернеттеги www.ibt.org.ru/muxaddes-kitap сайтынан таба аласыз. Бул электрон оқыў қуралларын компьютер ҳәм уялы телефон сыяқлы үскенелерге жүклеп алып, олардан пайдаланыўыңызға болады.

Мухаддес Китапты Аўдарыў Институты (ІBT) Китаплар Китабын қарақалпақ тилинде баспаға таярлаў ушын қатнасқанлардың ҳәммесине өз миннетдаршылығын билдиреди.

Бизлердиң үмитимиз ҳәм дуўамыз мынадан ибарат: бул аўдарма қарақалпақ халқына Қудайдың даўысын, Қудайдың Хош Хабарының толықлығын жеткерип, адамлардың Оған исениўине ҳәм усы Хош Хабар бойынша өмир сүриўине жәрдем береди.

Қудай Таалаға шүкирлер айтамыз ҳәм миннетдаршылығымызды билдиремиз. Жалғыз Қудайға алғыс-мақтаўлар болсын!

Езекиел

Езекиел

1. Алғы сөз

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

Алғы сөз

Езекиел пайғамбардың китабы

Китап ҳаққында мағлыўмат

Езекиел руўханий еди, Еремия ҳәм Даниел пайғамбарлар оның заманласлары болған. Езекиел Бабилонияға сүргин етип алып кетиледи ҳәм сол жерде сүргинде болған Яҳуда халқының арасында жасайды. Ол Қудай тәрепинен пайғамбар етип тайынланып, тек Бабилонияға сүргин қылынған Яҳуда халқына ғана емес, ал Ерусалимде қалған адамларға да Қудайдың сөзин ўаз қылады. Езекиел өз хызметин шама менен б. э. ш. 593-жылы баслап, б. э. ш. 571-жылы тамамлайды. Усы дәўир Яҳуда патшалығының ақырғы жылларынан баслап, б. э. ш. 586-жылы Ерусалим қулағаннан кейинги дәўирди өз ишине алады. Езекиел Ерусалим қулаўынан алдын да, оннан кейин де ўаз қылады. Соның ушын, оның базы ўазлары Қудайдың қорқынышлы ҳүкиминен хабар береди, басқа ўазлары болса халыққа үмит бағышлайды.

Бул китапты үлкен бес бөлимге бөлиўге болады. Биринши бөлимде (1–3 баплар) Езекиел көрген аянда Қудайдың уллылығы сүўретленеди, сондай-ақ, Қудай Езекиелди пайғамбар етип тайынлағаны сөз етиледи. Екинши бөлим (4–24 баплар) бир неше хабарды өз ишине алады. Бул хабарларда Яҳуда халқына берилетуғын жазалар ҳаққында айтылады, себеби халық Қудайдан жүз бурған еди. Езекиел бул хабарлардың көпшилик бөлегин майда-шүйдесине дейин сүўретлеп, өз ҳәрекетлери менен көрсетип береди. Яҳуда халқы Қудайдың таңлағаны ҳәм Ибадатхана Ерусалимде жайласқаны себепли, халық мухаддес болыўы ҳәм өзин пәк сақлаўы шәрт еди. Яҳуда халқы Қудайдан жүз бурғанда, Қудай Ибадатхананы тәрк етип, оларды жазалайтуғын еди.

Китаптың үшинши бөлиминде (25–32 баплар) Қудайдың Яҳуда елиниң әтирапындағы халықларды жазалайтуғыны ҳаққында жазылады. Төртинши бөлим (33–39 баплар) Ерусалим қулағаннан кейинги дәўирди өз ишине алады. Усы бөлимде үмит беретуғын сөзлер жазылады, Қудай Өз халқын кеширетуғыны, кейин оларды Яҳуда ҳәм Ерусалимге қайтарып алып келетуғыны ҳаққында сөз етиледи.

Бесинши бөлимде (40–48 баплар) Ерусалимдеги жаңа Ибадатхана туўрысындағы Езекиелдиң көрген аяны жазылады. Бул бөлимде Қудайға сыйыныў қағыйдалары көрсетиледи. Сондай-ақ, келешекте жер Израилдың он еки урыўы арасында қалайынша бөлистирилиўи кереклиги ҳаққында айтылады.

Бул китаптағы кеўип қалған сүйеклер ҳаққындағы Езекиел көрген аян жүдә кеңнен танылған. Бул аянда Қудайдың Руўхы сүйеклерге жан бағышлап, оларды тирилтеди (37:1-14).

Қудай ҳәмме ўақытта Өз келисимине садық қалады. Ол Өз халқын гүналардан пәклейди, оларды тиклейди, халқын мәртебели қылып, мухаддес қала болған Ерусалимде Өз салтанатын орнатады.

1

Езекиел көрген биринши аян

1^1•Отызыншы жылдың төртинши айының бесинши күни еди. Мен Кебар каналының бойында сүргин етилгенлердиң арасында турғанымда, аспан ашылды ҳәм маған Қудайдан аянлар көрине баслады+. 2Айдың бесинши күни, яғный Еҳоякин патшаның сүргиндеги ўақтының бесинши жылында,+
3калдейлердиң жериндеги Кебар каналы бойында маған, Бузий улы руўханий Езекиелге Қудайдан сөз түсти. Ол жерде Жаратқан Ийениң қолы мениң үстимде еди+.

4Қарап, арқадан күшли қуйынның киятырғанын көрдим. Ол от шашқан ҳәм нур менен қапланған үлкен булт еди. Оттың ортасында мыс сыяқлы бир нәрсе жалтырап турды+. 5От ортасында көриниси инсанға уқсаған төрт тири жанзаттың турғанын көрдим+. 6Олардың ҳәр бириниң төрт бет-әлпети ҳәм төрт қанаты бар еди. 7Аяқлары дүзиў, ал табанлары тананикине уқсаған болып, жылтыраған қоладай сәўле шашып турды+. 8Төрт қапталындағы қанатларының астында адамның қоллары бар еди. Олардың бет-әлпети ҳәм қанатлары төрт қапталында болып, 9қанатлары бир-бирине тийип турды. Жанзатлар жүргенде, бурылмай, туўры алға қарай ҳәрекетленди.

10Олардың бет-әлпетиниң көриниси мынадай еди: төртеўиниң де алдынғы бет-әлпети – адамдики, оң жағындағысы – арысландики, шеп жағындағысы – буғаники ҳәм артындағысы – бүркиттики еди+. 11Олардың бет-әлпети усындай еди. Қанатлары болса, жоқарыға қарай жайылып турды. Ҳәр жанзаттың қанатларының екеўи қасындағы жанзатлардың қанатларына тийип турса, басқа еки қанаты өз денесин жаўып турды+. 12Олар тек алдыға қарай ҳәрекетленди. Ҳеш жаққа бурылмай, руўх қай жаққа бағдарласа, сол жаққа қарай жүрди. 13Жанзатлардың көриниси жанып турған көмир шоғына ямаса жалаңлаған отқа мегзер еди. От жанзатлардың ортасында тынымсыз ҳәрекет етер еди. От жалын шашып, оннан шақмақ шағып турды+. 14Жанзатлардың өзлери де жылдырымдай тез ол жақтан бул жаққа барып келер еди.

15Мен жанзатларға сер салғанымда, жерде, ҳәр бириниң жанында, бир дөңгелектен турғанын көрдим. 16Төрт дөңгелектиң көриниси менен дүзилиси бирдей болып, сары яқыт киби жалтырап турды. Олардың көриниси ҳәм дүзилиси дөңгелектиң ишине кесесине дөңгелек салынғандай еди+. 17Жанзатлар қай тәрепке бағыт алса да, дөңгелеклер бурылмай-ақ төрт тәрепке де жылжый алатуғын еди. 18Дөңгелеклердиң шеңберлери бәлент ҳәм қорқынышлы еди. Төртеўиниң де шеңбери айлана көзлер менен қапланған еди+.

19Жанзатлар қозғалғанда, олардың жанындағы дөңгелеклер де ҳәрекетке келетуғын еди. Жерден көтерилгенде, дөңгелеклер де көтерилетуғын еди. 20Руўх қаяққа бағыт алса, олар да сол жаққа баратуғын, дөңгелеклер де олар менен бирге көтерилетуғын еди. Себеби жанзатлардың руўхы дөңгелеклерди де ҳәрекетке келтиретуғын еди. 21Жанзатлар қозғалғанда, дөңгелеклер де қозғалатуғын, жанзатлар тоқтағанда, дөңгелеклер де тоқтайтуғын, жанзатлар жер бетинен көтерилгенде, дөңгелеклер де олар менен бирге көтерилетуғын еди. Өйткени жанзатлардың руўхы дөңгелеклерди де ҳәрекетке келтирип турды.

22Жанзатлардың басының үстинде гүмбезге уқсаған, кристаллдай жалтыраған ҳәм қорқынышлы бир нәрсе жайылып турған еди+. 23Жанзатлардың гүмбез астында жайған қанатлары бир-бирине қарай созылып турды. Олардың ҳәр бириниң денесин жаўып турған басқа еки қанаты да бар еди. 24Жанзатлар қозғалғанда, қанатларының шуўылдысын еситтим. Ол күшли суўлардың шуўылдысына, Қүдирети күшли Қудайдың даўысына, саўаш майданындағы ләшкерлердиң шаўқымына уқсар еди. Жанзатлар тоқтағанда, қанатларын түсирип отырды+. 25Олар тоқтап, қанатларын түсирип отырғанда, гүмбез тәризли кеңисликтиң жоқарысынан бир даўысты еситтим. 26Гүмбездиң үстинде лазуриттен исленген тахтқа уқсаған бир нәрсе бар еди. Онда инсан көринисинде биреў отырған еди+. 27Оның белинен жоқарысының иши отқа толып, жалтылдаған мыстай болып турғанын көрдим. Белинен төмениниң болса, отқа мегзес екенин көрдим. Оны жарқыраған нур қаплап турған еди+. 28Оның әтирапындағы нур жаўынлы күни бултта пайда болатуғын айқулаққа уқсар еди. Бул көринис Жаратқан Ийениң салтанатының көриниси еди.

Буны көргенде, ет бетимнен жығылдым ҳәм биреўдиң сөйлеген даўысын еситтим.

2

Езекиелдиң шақырылыўы

2^1Ол маған:

– Инсан улы, орныңнан тур, Мен сениң менен сөйлеспекшимен, – деди+.

2Даўыс маған сөйлеп атырғанда, маған Руўх кирип алып, мени аяққа турғызды ҳәм мен сөйлеп турғанның сөзлерин еситтим+. 3Ол маған былай деди:

– Инсан улы, Мен сени Маған қарсы бас көтерген қайсар миллет, Израил халқына жиберемен. Олар ҳәм олардың ата-бабалары усы күнге шекем Маған қарсы бас көтерип келмекте+. 4Бул халық қайсар ҳәм өжет. Мен сени оларға жиберемен. Сен оларға: «Қудай Ийе былай деп атыр», – дейсең. 5Бул қозғалаңшы халық сөзиңе қулақ сала ма, салмай ма, бәри бир өзлериниң арасында бир пайғамбардың болғанын билсин+. 6Ал сен болсаң, ҳәй инсан улы, олардан да, олардың сөзлеринен де қорқпа. Ҳәтте, тикенли путалар менен ошағанлар әтирапыңды қоршап алса да, шаянлар арасында жасасаң да қорқпа. Олардың сөзлеринен қорқпа, жүзлеринен айбынба, олар қозғалаңшы халық+. 7Сени тыңласа да, тыңламаса да, оларға сөзлеримди айт. Олар қозғалаңшы халық. 8Сен болсаң, ҳәй инсан улы, Мениң айтқанларымды тыңла, бул қозғалаңшы халыққа уқсаған қайсар болма. Аўзыңды ашып, Мениң саған беретуғын нәрсемди же.

9Қарасам, маған қарай бир қол созылды. Қолда бир орама қағаз бар еди+. 10Қол орама қағазды алдыма ашып қойды. Оның еки тәрепине де жоқлаў, қайғы ҳәм ҳәсирет сөзлери жазылған еди+.

3

3^1Ол маған:

– Инсан улы, алдыңдағы бул орама қағазды же, кейин барып, Израил халқы менен сөйлес, – деди+. 2Мен аўзымды аштым, Ол маған орама қағазды жеўге берди. 3Кейин маған:

– Инсан улы, Мен өзиңе берип атырған усы орама қағазды жеп, қарныңды тойдыр, – деди. Мен орама қағазды жедим, ол аўзымда палдай татлы болды. 4Ол маған және былай деди:

– Инсан улы, енди барып, Израил халқына Мениң сөзлеримди айт. 5Сени түсиниксиз сөйлейтуғын, тили аўыр халыққа емес, ал Израил халқына жиберип атырман. 6Егер Мен сени түсиниксиз сөйлейтуғын, тили аўыр ҳәм сөзлерине түсинип болмайтуғын көп миллетлер арасына жибергенимде еди, олар саған сөзсиз қулақ салған болар еди. 7Бирақ Израил халқы саған қулақ салмайды, олар, ҳәтте, Маған да қулақ салмайды. Өйткени пүткил Израил халқы өжет ҳәм қайсар. 8Мине, Мен сени де олардың өзлери сыяқлы өжет ҳәм қайсар қыламан+. 9Мен сени мийтиндей беккем қыламан. Олар қозғалаңшы халық болса да, олардан қорқып, қәўетерленбе+.

10Ол маған және мыналарды айтты:

– Инсан улы! Мениң саған айтқанларымды дыққат пенен тыңлап, ҳәммесин жүрегиңде сақла! 11Енди сүргиндеги жерлеслериңе бар да, тыңласа да, тыңламаса да, оларға: «Қудай Ийе былай демекте», – деп айт+.

12Кейин Руўх мени көтерип алды. Сонда мен арт жағымнан: «Жаратқан Ийениң салтанаты Өз мәканында алғыслансын», – деген бәлент, гүмбирлеген даўысты еситтим+. 13Бул жанзатлардың қанатларының бир-бирине тийген ҳәм олардың жанындағы дөңгелеклердиң гүмбирлеген даўысы еди+. 14Руўх мени жоқары көтерип, басқа жаққа алып кетти. Мен болсам, ҳәсиретке ҳәм ғәзепке толып, кете бердим. Жаратқан Ийениң үстиме созылған қолы аўыр еди+. 15Кейин мен Кебар каналының бойындағы Тел-Абибте жасап атырған сүргиндегилерге бардым. Сол жерде олардың арасында жети күн даўамында өзиме келе алмай, аң-таң болып отырдым+.

Езекиелдиң Израилға гүзетши етип қойылыўы

16•Сол жети күн өткеннен кейин, Жаратқан Ийеден маған сөз түсти:

17– Инсан улы! Мен сени Израил халқына гүзетши етип тайынладым. Сен Мениң аўзымнан шыққан сөзлерди тыңлап, оларды Мениң атымнан ескерт+. 18Егер Мен наҳақ адамға: «Сен сөзсиз өлесең», – десем, ал сен оның өмирин сақлап қалыў ушын, оның менен сөйлесип, наҳақлық жолынан қайтыўды ескертпесең, онда ол өз гүнасы ушын өледи. Бирақ Мен оның қанының қунын сеннен талап қыламан. 19Егер сен наҳақты ескертсең, бирақ ол жаўызлығынан да, наҳақлық жолынан да қайтпаса, онда ол өз гүнасы ушын өледи, ал сен өз жаныңды сақлап қаласаң+. 20Егер ҳақ адам ҳақлығынан бас тартып, наҳақлыққа қол урса, Мен оны сүрниктиремен, ол өледи. Сен оған ескертпегениң себепли, ол өз гүнасы ушын өледи ҳәм ислеген жақсы ислери еске алынбайды. Ал Мен оның қанының қунын сеннен талап етемен+. 21Егер сен ҳақ адамға гүна ислемеўди ескертсең ҳәм ол гүна ислемесе, онда ол сөзсиз жасайды. Себеби ол ескертиўге қулақ салды, ал сен болсаң, өз жаныңды сақлап қаласаң.

22Сол жерде Жаратқан Ийениң қолы мениң үстимде болды ҳәм Ол маған:

– Турып, ойпатлыққа түс, Мен сениң менен сол жерде сөйлесемен, – деди+.

23Мен турып, ойпатлыққа түстим. Сол жерде Жаратқан Ийениң салтанаты маған Кебар каналы жанында көрингендей болып тур екен. Мен ет бетимнен жерге жығылдым+. 24Руўх маған кирип, мени аяққа турғызып қойды. Ол маған тил қатып былай деди:

– Үйиңе кирип, есигиңди иштен илип ал. 25Енди болса, инсан улы, сени арқан менен шырмап байлап таслайды. Сөйтип, сен халықтың арасына шыға алмайсаң+. 26Бул қозғалаңшы халықты әшкараламаўың ушын, Мен сени гүң қылып, тилиңди таңлайыңа жабыстырып таслайман+. 27Бирақ саған тил қатқанымда, сен оларға: «Қудай Ийе былай деп атыр», – деп айтыўың ушын сени тилге киргиземен. Тыңлағысы келгенлер тыңласын, тыңлағысы келмегенлер тыңламай-ақ қойсын. Ақыры, олар қозғалаңшы халық ғой!+

4

Ерусалим қамалының көриниси

4^1– Инсан улы! Енди бир гербиш алып алдыңа қой, оның үстине Ерусалим қаласының сүўретин сал. 2Қаланы қоршаўға алып, оған қарсы қамал минараларын қур, дийўалға топырақ үй, душпан ордасын қур ҳәм қала айланасына дийўал бузатуғын үскенелерди орнат+. 3Кейин темир таба алып, оны өзиң менен қаланың ортасына темир дийўал етип орнат. Кейин жүзиңди қалаға қарат. Қала қамал қылынады, сен оны қамал қылған боласаң. Бул Израил халқы ушын ескертиў болады. 4Соңынан шеп қапталың менен жамбаслап жатып, Израил халқының гүнасын үстиңе жүкле. Шеп жағың менен қанша күн жатсаң, сонша күн олардың гүнасын өзиңе жүклейсең. 5Олардың гүна қылған жылларының санына бола, сен ушын сонша күн ажыраттым. Сен үш жүз тоқсан күн даўамында Израил халқының гүнасын өзиңе жүклейсең. 6Белгиленген ўақыт тамам болғаннан кейин, оң жағыңа жамбаслап жат, енди Яҳуда халқының гүнасын өзиңе аласаң. Мен ҳәр жылды бир күн деп есаплап, саған қырық күн белгиледим+. 7Ерусалимниң қамал қылынған дийўалларына жүзиңди қарат, билегиңди түрип, оған қарсы пайғамбаршылық қыл. 8Қаланы қамал қылған күнлериң питпегенше, Мен сени бир жағыңнан екинши жағыңа аўнай алмайтуғындай етип, арқан менен байлап таслайман+.

9Енди бийдай, арпа, ақ ҳәм қызыл лобия, тары ҳәм жазлық бийдай алып, бир ыдысқа сал ҳәм нан писир. Оны үш жүз тоқсан күн бир жағыңда жатқаныңда жейсең. 10Ҳәр күни жейтуғын наныңның муғдары жигирма шекелдиң[*] аўырлығына тең болады, оны белгиленген ўақытта жейсең. 11Суўды да өлшеп ишесең, оның муғдары ҳинниң алтыдан бир бөлегине[*] тең болады. Оны да белгиленген ўақытта ишесең. 12Наныңды арпа гүлшелериндей етип таярлап же. Оларды адамлардың көз алдында, адамның үлкен дәретине писир.

13Жаратқан Ийе тағы:

– Мен Израил халқын басқа миллетлер арасына сүргин қылғанымда, олар ҳарам нан жейди, – деди+. 14Сонда мен:

– Аҳ, Қудай Ийе! Мен ҳеш қашан өзимди ҳарамламағанман. Жаслығымнан усы күнге дейин, ҳеш қашан ҳарам өлген яки жыртқыш талап өлтирген ҳайўанды жемегенмен. Ҳеш қандай ҳарам гөшти аўзыма алған емеспен, – дедим+.

15– Яқшы, – деди Ол, – наныңды адам дәретиниң орнына, малдың тезегине писириўиңе рухсат беремен.

16Соңынан Ол маған былай деди:

– Инсан улы! Мен Ерусалимди бир тислем нанға зар қыламан. Олар қорқыў ишинде нанын өлшеп жейди ҳәм ғулғылаға түсип, суўын өлшеп ишеди+. 17Суў ҳәм нан жетиспейди. Адамлар қорқыныштан естен айырылады ҳәм гүналарының зардабынан димарлары қурыйды.

5

Ерусалимди қырғын болыў күтпекте

5^1– Инсан улы! Өткир бир қылыш ал, оны пәки орнына пайдаланып, шашың менен сақалыңды қырқып тасла. Кейин шашыңды өлшеў ушын тәрези алып, оларды бөлеклерге бөл. 2Қаланың қамал күнлери тамамланғанда, шашыңның үштен бир бөлегин гербишке сызылған қаланың үстинде жандыр. Үштен бир бөлегин қала әтирапына шашып таслап, қылыш пенен майдала. Қалған үштен бирин самалға ушырып жибер. Мен де қылышымды жалаңашлап, қала турғынларының изинен қуўаман+. 3Бирақ шашыңның бир неше талын алып, шапаныңның шалғайына таңып қой+. 4Олардан және бир нешеўин алып, отқа таслап, өртеп жибер. Сол жерден шыққан от пүткил Израил халқына тарайды.

5Қудай Ийе былай дейди: Бул Ерусалим, оны Мен миллетлердиң қақ ортасына, ал басқа миллетлерди оның айланасына жайластырдым. 6Бирақ Ерусалим айланасындағы барлық миллетлерден ҳәм еллерден бетер жаманлық қылып, Мениң нызамларыма ҳәм қағыйдаларыма қарсы бас көтерди. Мениң нызамларымнан ўаз кешти ҳәм қағыйдаларыма бойсынбады+.

7Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Сизлер айланаңыздағы миллетлерден де бетер бас көтергиш болып кеттиңлер. Мениң қағыйдаларыма әмел қылмадыңлар, нызамларыма бойсынбадыңлар, ҳәтте, әтирапыңыздағы миллетлердиң дәстүрлери бойынша да ҳәрекет етпедиңлер.

8Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Билип қой, Мен Өзим саған қарсы шығаман. Сени миллетлердиң көз алдында жазалайман+. 9Қылған жеркенишли ислериң себепли, Мен саған бурын ислемеген ҳәм келешекте де ислемейтуғын бир исти қыламан+. 10Сонда ашлықтан сендеги ата-аналар балаларының, балалар ата-аналарының етин жейди. Мен сизлерди жазалайман ҳәм тири қалғанларды самалға суўыраман+.

11Өз тирилигим ҳақы ант ишемен, – дейди Қудай Ийе, – барлық жеркенишли мүсинлериң ҳәм бузық дәстүрлериң менен сен Мухаддес мәканымды ҳарамладың. Мен сени сақал қырыққандай етип қырқып таслайман, аямайман, реҳим де қылмайман+. 12Халқыңның үштен бири иллеттен ямаса ашлықтан қала ишинде өледи, үштен бири қала әтирапында қылыштан қырылады, ал қалған үштен бирин самалға суўыраман ҳәм қылышымды жалаңашлап, олардың изинен қуўаман+.

13Оларға ғәзебимди толық шашып болғаннан кейин, қәҳәрим басылады ҳәм Мен тынышланаман. Қәҳәримди оларға толық шашып болғаннан кейин, олар Мениң, Жаратқан Ийениң қызғаныш пенен айтқанын билип алады+.

14Айналаңдағы халықлардың ҳәм сен арқалы өтетуғын ҳәр бир адамның көз алдында сени қыйратып таслап, насаққа қалдыраман. 15Мен сизлерди ашыў ҳәм ғәзеп пенен ҳүким қылып, аўыр жаза менен жазалағанымда, сен айналаңдағы халықларға масқара болып, күлкиге қаласаң, олар буннан қорқыўға түсип, сабақ алады. Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман+. 16Сизлерди жоқ қылыў ушын, үстиңизге ашлықтың набыт қылыўшы оқларын атаман. Ашлығыңды күшейтип, бир тислем нанға зар қыламан+. 17Мен саған ашлықты ҳәм жабайы аңларды жиберемен, олар сени балаларыңнан айырады. Иллет ҳәм қан төгиспе елди жайлайды, үстиңе қылыш дөндиремен. Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман+.

6

Жаратқан Ийениң бутпаразлыққа қарсы ҳүкими

6^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы! Израил таўларына жүзиңди қаратып, оларға қарсы пайғамбаршылық етип,+
3былай деп айт: «Ҳәй, Израил таўлары, Қудай Ийениң сөзин тыңлаң! Қудай Ийе таўларға, төбелерге, сай-салаларға ҳәм ойпатлықларға былай дейди: Қараңлар, Мен сизлерге қарсы қылыш жиберемен, сыйыныў орынларыңызды қыйратаман. 4Қурбанлық орынларыңыз ўайран қылынады, түтетки түтетилетуғын орынларыңыз қыйратылады, өлтирилген адамларыңызды бутларыңыздың алдына ылақтыраман+. 5Мен Израил халқының өли денелерин олардың бутларының алдына таслайман ҳәм сүйеклериңизди қурбанлық орынларыңыздың дөгерегине шашаман+. 6Сизлер қай жерде жасасаңыз да, қалаларыңыз ўайран болады, сыйыныў орынларыңыз қыйрайды. Сонда қурбанлық орынларыңыз ўайран болып, қаңырап қалады, бутларыңыз бөлекленип, жер менен жексен болады, түтетки түтетилетуғын орынларыңыз сындырып тасланып, қол мийнетиңиз түп-тамыры менен жоқ қылынады. 7Араңызда өлтирилгенлер қулап жатады, сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз.

8Бирақ Мен базыларды аман қалдыраман. Сизлер ел бойлап тарқатып жиберилгениңизде, айырымларыңыз басқа миллетлер арасында қылыштан қутылып қаласыз+. 9Аман қалғанлар сүргин етип алып кетилген жериндеги миллетлер арасында Мени еслейди. Меннен жүз бурған опасыз жүреклери ҳәм бутлардың изинен қараған бузық көзлери себепли қаншелли ҳәсирет шектим. Олар ислеген жаманлықлары ҳәм жеркенишли ислери ушын өзлеринен өзлери жеркенеди+. 10Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады. Мен оларға бул апатшылықты жиберемен деп, бостан-босқа айбат еткеним жоқ.

11Қудай Ийе былай демекте: Ашыў менен алақаныңды алақаныңа урып, жерди теўип былай деп айт: Ислеген барлық жаўыз ҳәм жеркенишли ислери ушын израиллылардың соры қурыйды! Олар қылыштан, ашлықтан ҳәм иллеттен қырылады+. 12Узақтағылар иллеттен өледи, жақындағылар қылыштан қырылады. Қутылып, аман қалғанлар ашлықтан набыт болады. Усылайынша, Мен оларға ғәзебимди толық шашаман. 13Қурбанлық орынларының әтирапындағы бутлардың арасында, ҳәр бир бийик төбешикте ҳәм барлық таўдың төбелеринде, ҳәр бир қойыў жапырақлы теректиң ҳәм ҳәр бир саялы теребинф астында, яғный бутларына хош ийисли түтетки түтеткен жерлерде қырылғанлар созылып жатқанда, олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+. 14Мен оларға қолымды көтерип, шөлден Диблаға шекемги, олар жасаған барлық жерлерди қаңыратып, бос қалдыраман. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады».

7

Израил халқының соңғы күнлери

7^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы! Қудай Ийе Израил жерине былай дейди: «Ақыры жетти! Жердиң төрт тәрепиниң ақыры жетти!+
3Мине, сениң ақырың жетти! Мен сениң үстиңе ғәзебимди шашаман. Саған тутқан жолларыңа ылайықлы ҳүким шығарып, барлық жеркенишли ислериң ушын жазалайман. 4Сени аямайман, реҳим де қылмайман. Тутқан жолларың ушын сени сөзсиз жазалайман, жеркенишли ислериң ушын жазаңды тартасаң. Сонда сизлер Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+.

5Қудай Ийе былай дейди: Апат үстине апат! Қараңлар, апат келмекте! 6Ақырың жетти, аўа, күниң паянына жетти! Ол саған қарсы көтерилди. Қара, ол киятыр! 7Саған қырғын келди, саған келди, ҳәй, елдиң турғыны! Ўақыт жетти, күн жақын. Таўларда қуўаныш емес, ала-сапыран ҳүким сүреди+. 8Тез арада Мен саған қәҳәримди төгемен ҳәм ғәзебимди толық шашаман. Саған тутқан жолларыңа ылайықлы ҳүким шығарып, барлық жеркенишли ислериң ушын жазалайман. 9Сени аямайман, реҳим де қылмайман. Тутқан жолларың ушын сени сөзсиз жазалайман, жеркенишли ислериң ушын жазаңды тартасаң. Сонда сизлерди жазалаған Мен, Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+.

10Мине ол, сол күн! Мине, ол келди: қырғын көгерип шықты, зорлық гүлледи, менменлик бүртик жарды. 11Зорлық нызамсызлықты жазалайтуғын таяқ болып өсип шықты. Халықтан ҳеш ким қалмады. Олардың молшылығы да, байлығы да, салтанаты да қалмады. 12Ўақыт келди, сол күн жақынласты. Сатып алған қуўанбасын, сатқан ғам шекпесин. Себеби Мениң ғәзебим пүткил аламан үстине жаўады. 13Жерин сатқан адам өмириниң ақырына дейин сатқан жерин қайтарып ала алмайды. Өйткени аян пүткил аламанға тийисли, ол өзгермейди. Өзлериниң гүнасы себепли олардың биреўи де өмирин сақлап қала алмайды+. 14Кәрнайлар шалынды, ҳәммеси таяр. Бирақ ҳеш ким саўашқа түспейди, өйткени Мениң ғәзебим пүткил аламан үстине жаўады. 15Сыртта қылыш, иште иллет ҳәм ашлық. Даладағылар қылыштан, қала ишиндегилер ашлықтан ҳәм иллеттен өледи+. 16Аман қалғанлар ойпатлықтағы кептерлердей таўға қашады. Олардың ҳәр бири өз гүнасы ушын зар еңирейди+. 17Қолларында ҳал қалмайды, дизелериниң мәдары қурыйды+. 18Олар аза кийимин кийеди, оларды қорқыныш бийлейди. Ҳәммесиниң жүзи уяттан қызарып, барлығы шашларын тықырлап алдырады+. 19Олар гүмисин көшеге ылақтырады, алтыны ҳарам саналады. Жаратқан Ийениң ғәзеп күнинде гүмис ҳәм алтыны оларды қутқара алмайды, ашлықтан да сақламайды, қарнын да тойдырмайды. Алтын ҳәм гүмис оларды гүнаға баслаған еди+. 20Өзлери мақтанып жүрген әжайып тағыншақларынан олар жеркенишли бутларының мүсинлерин ҳәм ҳарамы нәрселерин ислетти. Сонлықтан Мен бул байлықларын олар ушын ҳарам қылдым. 21Мен оларды жат жерлилерге олжа қыламан, жер бетиндеги жаўызларға талатаман. Жаўызлар оларды ҳарамлайды. 22Мен оларға нәзер салмайман, олар Мениң қәдирли орнымды ҳарамлайды. Басқыншылар сол жерге кирип, оны ҳарамлайды.

23Шынжырлар таярлаң! Ел қанлы жынаятқа, қала зорлыққа толып кеткен+. 24Мен миллетлердиң ең жаўызын жиберемен. Олар халқымның үйлерин басып алады. Күшлилердиң менменлигине шек қояман, олардың мухаддес орынлары ҳарам қылынады+. 25Қорқыныш келгенде, олар тынышлық излей баслайды, бирақ тынышлық болмайды. 26Апат изинен апат келеди, мыш-мыш изинен мыш-мыш тарқалады. Олар пайғамбарлардан бийкарға аянлар сорайды, руўханийлер тәлим бериўден, ақсақаллар кеңес бериўден жуда болады+. 27Патша ғамға батады, ҳүкимдарын қорқыныш бийлейди, ел халқының қолы иске бармайды. Оларды тутқан жолларына сай жазалайман, өз ҳүкимлерине ылайықлы ҳүким шығараман. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады».

8

Ибадатханадағы бутпаразлық

8^1Сүргинде болған ўақтымыздың алтыншы жылының алтыншы айының бесинши күни мен үйимде отырған едим, Яҳуда ақсақаллары да мениң жанымда еди. Сонда Қудай Ийе қолын үстиме қойды+. 2Қарағанымда, жалынға уқсаған биреўди көрдим. Оның белинен төмени жалынға уқсайды, белинен жоқарысы болса, мыстай жарқырап турған еди+. 3Ол қолға уқсаған бир нәрсени созып, мениң шашымнан услап алды. Руўх мени жер ҳәм көк аралығына көтерди ҳәм Қудайдың аянында мени Ерусалимге, Ибадатхананың ишки ҳәўлисиниң арқа дәрўазасының кирер аўзына алып барды. Ол жерде Қудайдың қызғанышын оятқан буттың мүсини турған еди+. 4Сол жерде маған Израилдың Қудайының салтанаты көринди. Мен бундай аянды ойпатлықта да көрген едим+.

5Қудай маған:

– Инсан улы! Арқа тәрепке қара, – деди. Қарасам, қурбанлық орын жанындағы дәрўазаның арқа тәрепинде сол қызғаныш оятатуғын буттың мүсини турған екен.

6Қудай маған және былай деди:

– Инсан улы, сен олардың не ислеп атырғанын көрип турсаң ба? Израил халқы бул жерде жүдә жеркенишли ислерди ислеўи арқалы Мени Мухаддес мәканымнан узақластырмақта. Бирақ сен буннан да бетер жеркенишли нәрселерди көресең.

7Ол мени ҳәўлиниң кирер аўзына алып келди. Қарасам, дийўалда бир тесик бар екен. 8Ол маған:

– Инсан улы! Дийўалды тес, – деди. Мен дийўалды тестим ҳәм ол жерде бир қапыны көрдим+. 9Ол маған:

– Кирип, олар бул жерде ислеп атырған жүдә жеркенишли ислерди көр, – деди. 10Мен ишке кирип қарағанымда, дийўалды айландырып ҳәр қыйлы жер баўырлаўшылардың, жеркенишли ҳайўанлардың ҳәм израиллылардың барлық бутларының сүўретлериниң салынғанын көрдим+. 11Олардың алдында израиллылардың жетпис ақсақалы ҳәм ақсақаллардың арасында Шафан улы Язания турған еди. Олардың ҳәр бириниң қолында түтетки түтетилетуғын ыдыс болып, ыдыстан шыққан хош ийис бултлар киби жоқарыға көтерилип турды.

12Кейин Қудай маған былай деди:

– Инсан улы! Израил ақсақалларының ҳәр бириниң қараңғылықта, өзлериниң бутларының бөлмелеринде нелер ислеп атырғанын көрдиң бе? Олар: «Жаратқан Ийе бизлерди көрмейди, Жаратқан Ийе елди тәрк еткен», – дейди+.

13Ол маған тағы да:

– Сен олардың буннан да бетер жеркенишли ислерди ислегенин көресең, – деди.

14Соңынан Ол мени Жаратқан Ийениң Үйиниң арқа дәрўазасының кирер аўзына алып келди. Мен ол жерде Таммуз деген қудай ушын аза тутып жылап[*] отырған ҳаялларды көрдим. 15Ол маған:

– Буны көрдиң бе, инсан улы? Сен буннан да бетер жеркенишли ислерди көресең, – деди.

16Ол мени Жаратқан Ийениң Үйиниң ишки ҳәўлисине алып келди. Ол жерде, Ибадатхананың кирер аўзында, айўан ҳәм қурбанлық орын аралығында жигирма беске жақын еркек бар еди. Олар Жаратқан Ийениң Ибадатханасына арқасын, ал шығысқа жүзин қаратып, шығыстағы қуяшқа табынып атырған еди+. 17Ол маған былай деди:

– Көрдиң бе, инсан улы? Яҳуда халқының бул жерде ислеп атырған жеркенишли ислери жетерли емес пе еди? Буған қоса, олар жерди зорабанлыққа толтырмақта ҳәм Мениң ғәзебимди қаттырақ қозғатпақта. Олардың Маған қалай тил тийгизип атырғанына қара! 18Соның ушын Мен ғәзеп атына минемен. Мен оларды аямайман, реҳим де етпеймен. Бар даўысы менен бақырып жалбарынса да, оларды тыңламайман+.

9

Ерусалимниң жазаланыўы

9^1Кейин мен Жаратқан Ийениң бәлент даўыс пенен:

– Қаланы жазалаў ушын тайынланғанлар, ҳәр бириңиз қуралларыңызды алып берман келиң! – деп бақырғанын еситтим. 2Мен арқаға қарап турған жоқарғы дәрўаза тәрептен киятырған алты еркекти көрдим. Олардың ҳәр бириниң қолында қырғын қылыўшы қурал бар еди. Олардың жанында зығырдан кийим кийген, белине жазыў қуралларын асып алған биреў бар еди. Олар ишке кирип, қола қурбанлық орынның қасында турды+.

3Керублар[*] үстиндеги Израилдың Қудайының салтанаты өз орнынан көтерилип, Ибадатхананың босағасына барды. Жаратқан Ийе зығыр кийим кийип, белине жазыў қуралларын асып алған адамды шақырып, 4оған:

– Ерусалим қаласын айланып шық ҳәм қалада исленип атырған жеркенишли ислерден нала шегип, зарлап атырғанлардың маңлайына белги қой, – деди+. 5Басқа алты адамға Оның былай дегенин еситтим:

– Оның изинен қаланы айланып, адамларды қырып таслаң, аямаң, реҳим етпең+. 6Ғаррыларды, жигит ҳәм қызларды, балаларды ҳәм ҳаялларды қырып таслаң. Бирақ маңлайында белгиси барларға тиймең. Мениң Мухаддес мәканымнан баслаң.

Олар Ибадатхана алдында турған ақсақаллардан баслады+. 7Қудай алты адамға:

– Ҳәўлилерди өли денелерге толтырып, Ибадатхананы ҳарамлаң. Қәне, баслаңлар! – деди. Олар барып, қаладағыларды қыра баслады. 8Олар адамларды өлтиргенде, жалғыз өзим қалған мен ет бетимнен жерге жығылып, пәрияд етип:

– Аҳ, Қудай Ийе! Ғәзебиңди Ерусалимге шашып, Израилда тири қалғанлардың ҳәммесин қырып жибермекшимисең? – дедим+. 9Ол маған былай деп жуўап берди:

– Израил ҳәм Яҳуданың гүнасы жүдә аўыр, ел қанға, қала әдалатсызлыққа толған. Адамлар: «Жаратқан Ийе елди тәрк етти, Жаратқан Ийе көрмейди», – дейди+. 10Мен де оларды аямайман, реҳим де етпеймен. Тутқан жолларына жараса жазасын беремен+.

11Сол арада зығыр кийим кийип, белине жазыў қуралларын асқан адам қайтып келип:

– Мен буйырғаныңдай қылдым, – деп хабарлады.

10

Қудайдың салтанатының Ибадатхананы тәрк етиўи

10^1•Мен керублардың үсти бетиндеги гүмбездиң жоқарысында лазуриттен исленген тахтқа уқсаған бир нәрсени көрдим. 2Жаратқан Ийе зығыр кийимли адамға:

– Керублар астындағы дөңгелеклер арасына кир. Керублар арасында жанып турған көмирден бир қосуўыс алып, оны қалаға шаш, – деди.

Ол адам дөңгелеклер арасына кирди, мен көрип турдым+. 3Ол адам киргенде, керублар Ибадатхананың қубла тәрепинде турған еди. Ишки ҳәўли бултқа толды+. 4Жаратқан Ийениң салтанаты керублардан айырылып, Ибадатхананың босағасына келип турды. Ибадатхана бултқа толды, ал ҳәўли Жаратқан Ийениң салтанатының нурына толды. 5Керублардың қанатларының даўысы Қүдирети күшли Қудайдың сөйлегендеги даўысына уқсап, сыртқы ҳәўлиден еситилип турды.

6Жаратқан Ийе зығыр кийимли адамға: «Дөңгелеклердиң арасынан, керублардың арасынан от алып шық», – деп буйрық бергенде, адам кирип, дөңгелектиң арасында турды. 7Сонда керублардың бири өзлериниң жанындағы отқа қолын созып, бираз от алып зығыр кийим кийген адамның алақанына салды. Адам отты алып, ол жерден шықты. 8Керублардың қанатлары астында адамның қолына уқсаған нәрсе көринди.

9Қарағанымда, керублардың жанында төрт дөңгелекти көрдим. Ҳәр бир керубтың жанында бир дөңгелектен болып, дөңгелеклер сары яқыт киби жалтылдар еди. 10Олардың төртеўиниң де көриниси бирдей болып, ҳәр дөңгелектиң ишинде кесесине салынған және бир дөңгелектен бар еди. 11Олар қозғалғанда, төрт тәрепке де ҳәрекет ете алатуғын еди. Бас қай жаққа бағытланса, олар бурылмастан, сол жаққа жүрди. Жүргенде олар ҳеш жаққа бурылмады. 12Олардың пүткил денеси, арқасы, қоллары, қанатлары ҳәм дөңгелеклери, барлық төрт дөңгелеги де көзлер менен қапланған еди+. 13Дөңгелеклердиң «қуйын» деп айтылатуғынын еситип қалдым. 14Олардың ҳәр бириниң төрт бет-әлпети бар еди: биринши бет-әлпети – керубтики, екиншиси – адамдики, үшиншиси – арысландики, төртиншиси – бүркиттики еди.

15Керублар көтерилди. Олар мениң Кебар каналы бойында көрген жанзатларым еди+. 16Керублар жүргенде, жанындағы дөңгелеклер де жүретуғын еди. Керублар жерден көтерилиў ушын қанатларын жайғанда, дөңгелеклер де олардан айырылмай жүрди. 17Жанзатлардың руўхы дөңгелеклерде болғанлықтан, олар тоқтағанда, дөңгелеклер де тоқтайтуғын, олар көтерилгенде, дөңгелеклер де көтерилетуғын еди.

18Жаратқан Ийениң салтанаты Ибадатхананың босағасынан кетип, керублардың үстинде турды. 19Керублар қанатларын қағып, мениң көз алдымда жерден көтерилди. Дөңгелеклер де олар менен бирге көтерилип, Жаратқан Ийениң Үйиниң шығыс дәрўазасының кирер аўзында тоқтады. Израилдың Қудайының салтанаты олардың үстинде еди+.

20Бул жанзатларды мен Кебар каналы бойында, Израилдың Қудайының төменги жағында көрген едим. Мен олардың керублар екенин енди билдим. 21Ҳәр бир керубтың төрт бет-әлпети, төрт қанаты ҳәм қанатларының астында адам қолына уқсаған қоллары бар еди. 22Олардың бет-әлпети де, көриниси де, өзлери де мен сол Кебар каналы бойында көргенлериме уқсайтуғын еди. Ҳәр бири туппа-туўры алдыға қарай жүретуғын еди.

11

Израилдың жетекшилериниң жазаланыўы

11^1Руўх мени көтерип, Жаратқан Ийениң Үйиниң шығыс дәрўазасына алып келди. Дәрўазаның кирер аўзында жигирма бес адам бар еди. Олардың арасында мен халық жетекшилеринен Аззур улы Язанияны, Беная улы Пелатияны көрдим+.

2Жаратқан Ийе маған:

– Инсан улы! Жаўыз нийетли мына адамлар қаладағыларға жаман кеңес берип: 3«Үй салатуғын ўақыт еле келмеди. Бул қала – қазан, ал бизлер – оның ишиндеги гөшпиз», – деп жүр. 4Сонлықтан оларға қарсы пайғамбаршылық ет, пайғамбаршылық ет, инсан улы!

5Соңынан Жаратқан Ийениң Руўхы үстиме түсип, маған мыналарды айтыўды буйырды: «Жаратқан Ийе былай дейди: Израил халқы, сизлердиң не айтқаныңызды ҳәм не ойлағаныңызды Мен билемен. 6Сизлер бул қалада көп адамларды өлтирип, көшелерин өли денелерге толтырдыңыз+.

7Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Сизлер қалада қалдырған өлилер – гөш, ал қала – қазан болады. Бирақ өзлериңизди бул қаладан қуўып шығараман. 8Сизлер қылыштан қорқасыз, Мен сизлерге қылыш жаўдыраман, – дейди Қудай Ийе+. 9– Сизлерди қаладан қуўып шығарып, өзлериңизди басқалардың қолына тапсыраман ҳәм үстиңизден ҳүким шығараман. 10Сизлер қылыштан қырыласыз, сизлерди Израил шегаралары ишинде ҳүким қыламан. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз. 11Қала сизлерге ҳеш қашан қазан, ал сизлер оның ишиндеги гөш болмайсызлар. Сизлерди Израил шегаралары ишинде ҳүким етемен. 12Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз. Сизлер Мениң қағыйдаларыма әмел қылмадыңыз, нызамларыма бойсынбадыңыз. Керисинше, айналаңыздағы халықлардың әдетлерине сай жасадыңыз».

13Мен пайғамбаршылық қылып атырғанымда, Беная улы Пелатия жан тапсырды. Мен ет бетимнен жерге жығылып:

– Аҳ, Қудай Ийе, Израилдың аман қалғанларын толық қырып тасламақшымысаң? – деп даўыслап жибердим+.

14Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

15– Инсан улы! Туўысқанларың, қанласларың ҳәм пүткил Израил халқы туўралы Ерусалим турғынлары былай деп айтпақта: «Жаратқан Ийеден аўлақ жасаң, бул жер бизлерге мүлик қылып берилди». 16Сонлықтан сүргинде болғанларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Мен оларды узақтағы миллетлер арасына жиберип, жер бойлап тарқатқан болсам да, олар барған жерлеринде Маған сыйынады, бирақ мухаддес орын болмайды»+.

17– Кейин оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Мен сизлерди халықлар арасынан жыйнап аламан, тарқап кеткен жерлериңизден қайтараман ҳәм сизлерге Израил жерин беремен»+. 18Халқым қайтып келгенде, барлық жеркенишли ҳәм ҳарам нәрселерди ол жерден алып таслайды. 19Оларға бир тутас жүрек берип, жаңа руўх сыйлайман. Денесинен тас жүректи алып таслап, жумсақ жүрек беремен+. 20Сонда олар қағыйдаларыма әмел қылып, нызамларыма бойсынып, оларды орынлап жасайды. Олар Мениң халқым, Мен олардың Қудайы боламан+. 21Ал жүреклери жеркенишли ҳәм ҳарамы ислерге қумар адамларды ислерине жараса жазалайман, – дейди Қудай Ийе+.

22Кейин керублар қанатларын жайды, дөңгелеклер де олардың жанында еди. Израилдың Қудайының салтанаты олардың үстинде еди+. 23Жаратқан Ийениң салтанаты қаланың ишинен көтерилип, қала шығысындағы таўдың үстинде тоқтады+. 24Қудайдың Руўхы арқалы көрген аянда Руўх мени көтерип, калдейлердиң елиндеги сүргин етилгенлердиң арасына алып келди. Кейин мен көрген аян мени тәрк етти+. 25Мен Жаратқан Ийениң аян қылғанларының ҳәммесин сүргиндегилерге айтып бердим.

12

Яҳуданың сүргин етилиўиниң белгиси

12^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы! Сен қозғалаңшы халық арасында жасап атырсаң. Олардың көриўге көзи бар, бирақ көрмейди, еситиўге қулағы бар, бирақ еситпейди. Өйткени олар қозғалаңшы халық+. 3Сен, инсан улы, сүргин қылынған адам киби затларыңды таярлап, күндиз олардың көз алдында жолға шық. Олардың көз алдында өз орныңнан басқа жерге көш. Олар қозғалаңшы халық болса да, бәлким, түсинер+. 4Көшиўге керек нәрселериңди күндиз сыртқа шығарып қой, ал өзиң, олардың көз алдында сүргин қылынған адам киби кеште жолға шық. 5Дийўалды тесип, түйиншигиңди сол тесиктен алып шық+. 6Геўгим түскенде, олардың көзинше түйиншикти желкеңе салып, жолға шық. Тәрк етип атырған жерди көрмеў ушын жүзиңди жаўып ал. Себеби Мен сени Израил халқы ушын бир белги қылдым.

7Мен буйырылғанларды иследим. Сүргинге керек нәрселердей етип, затларымды күндиз шығарып қойдым. Кеште дийўалды қолым менен ойдым. Геўгим түскенде, түйиншигимди шығарып, адамлардың көз алдында оны желкеме салдым.

8Азанда маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

9– Инсан улы! Бул қозғалаңшы Израил халқы сеннен не қылып атырғаныңды сорамады ма+? 10Оларға Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Бул Ерусалимдеги ҳүкимдарға ҳәм ол жерде жасап атырған пүткил Израил халқына тийисли хабар»+. 11Израил халқына айт: «Мен сизлер ушын белгимен. Мен не қылған болсам, Ерусалимдегилерге де сол болады. Олар тутқын қылынып, сүргинге алып кетиледи». 12Арасындағы ҳүкимдары да қараңғылықта затларын ийнине артып, жолға түседи. Дийўал арқалы шығыў ушын оны теседи, тәрк етилип атырған бул жерди көрмеў ушын бетин жаўып алады. 13Мен оның үстине торымды таслайман, ол дузағыма түседи. Оны Бабилонға, калдейлердиң жерине алып бараман. Бирақ ол Бабилонды көрмейди ҳәм сол жерде жан тапсырады+. 14Оның дөгерегиндегилердиң ҳәммесин, барлық жәрдемшилерин ҳәм барлық ләшкерлерин ҳәр тәрепке тарқатып жиберемен ҳәм қылыш жалаңашлап изинен қуўаман+. 15Оларды миллетлер арасына тарқатып, өзге журтларға шашып жибергенимде, олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+. 16Барған жерлеринде өзлериниң жеркенишли ислери туўралы айтып бериўи ушын, олардың айырымларын қылыштан, ашлықтан ҳәм иллеттен аман сақлап қаламан. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+.

17Жаратқан Ийеден маған сөз түсти:

18– Инсан улы, жегениңде титире, ишкениңде қорқыўдан қалтыра. 19Елдеги адамларға мыналарды айт: «Ерусалим турғынлары ҳәм Израил халқы туўралы Қудай Ийе былай дейди: Олар нанын қорқыў менен жеп, суўын ғулғылаға түсип отырып ишетуғын болады. Өйткени елдиң турғынларының жаўызлықлары кесиринен жер бары-жоғынан айырылады+. 20Қоныслы қалалар ўайран болып, ел қаңырап бос қалады. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады».

Айтылған сөз сөзсиз орынланады

21Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

22– Инсан улы! Сизлерде, Израил жеринде: «Күнлер өтер, барлық пайғамбаршылық сөзлер пушқа шығар», – деп айтылып жүргени не нақыл өзи+? 23Оларға Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Мен бул нақылды жоқ қыламан, қайтып Израилда буны ҳеш ким айтпайтуғын болады». Оларға: «Барлық пайғамбаршылық аянлар орынланатуғын күнлер жақынласпақта», – деп айт. 24«Енди Израил халқында жалған пайғамбаршылық ҳәм алдамшы болжаўлар болмайды+. 25Мен, Жаратқан Ийе не айтсам да орынланады, енди кешикпейди. Қозғалаңшы халық, сизлердиң күнлериңизде Мен сөз айтаман ҳәм оны әмелге асыраман, – дейди Қудай Ийе»+.

26Қудай Ийеден маған сөз түсти:

27– Инсан улы! Израиллылар: «Оның көрген аянлары көп ўақыттан кейин орынланады, ол тек ғана узақ келешек ҳаққында пайғамбаршылық қылады», – деп айтпақта+. 28Сонлықтан оларға Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Айтқан сөзлеримниң бирде биреўи енди кешиктирилмейди. Не айтқан болсам, ҳәммеси орынланады, – дейди Қудай Ийе».

13

Жалған пайғамбарлардың жазаланыўы

13^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, ҳәзир пайғамбаршылық қылып атырған Израил пайғамбарлары менен сөйлес. Өзлигинен пайғамбаршылық қылып атырғанларға айт: «Жаратқан Ийениң сөзин тыңлаң!+
3Қудай Ийе былай дейди: Ҳеш нәрсе көрмей, аянларды өзлери қыялынан шығарып жүрген ақылсыз пайғамбарлардың соры қурысын! 4Израил, сениң пайғамбарларың қарабақаналар арасындағы сағалларға уқсайды. 5Жаратқан Ийениң күни келгенде, Израил халқы саўашта беккем турыўы ушын, олар дийўалларға шығып, олардың опырылған жерлерин дүзетпеди+. 6Олардың аянлары өтирик, ашқан паллары жалған. Оларды Жаратқан Ийе жибермеген болса да: „Жаратқан Ийе усылай айтады“, – деп жәриялайды ҳәм сол сөзлердиң орынланыўын күтеди+. 7Мен айтпаған болсам да: „Буны Жаратқан Ийе айтады“, – дегениңизде, жалған аянлар көрип, өтирик болжаўларды айтпадыңыз ба?

8Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Сизлердиң сөзлериңиз өтирик ҳәм аянларыңыз жалған. Буның ушын Мен сизлерге қарсы шығаман, – дейди Қудай Ийе+. 9– Жалған аянлар көрип, өтирик болжаўлар айтатуғын пайғамбарларға қарсы қолымды көтеремен. Олар Мениң халқымның кеңесинде қатнаспайды, Израил халқының дизимине тиркелмейди ҳәм Израил жерине кирмейди. Сонда сизлер Мениң Қудай Ийе екенимди билесиз+.

10Себеби бул пайғамбарлар тынышлық болмайтуғын болса да, тынышлық болатуғынын айтып, Мениң халқымды азғырды. Олар ҳәлсиз дийўалды ҳәклегендей қылды+. 11Оларды ҳәклеп атырғанларға дийўалдың қулайтуғынын айт. Нөсер жаўын қуйып, үлкен буршақ жаўып, күшли даўыл көтериледи+. 12Дийўал қулағанда, адамлар жаққан ҳәгиңиздиң қаяқта екенин сорамай ма?

13Енди Қудай Ийе былай демекте: Мен ғәзепленип, күшли даўыл турғызаман, қәҳәрим менен нөсер ҳәм буршақ жаўдырып, дийўалды опат қыламан. 14Сизлер ҳәклеген дийўалды қулатып, жер менен жексен етемен, оның түби көринип қалады. Дийўал қулағанда, сизлер астында қалып, набыт боласыз. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+. 15Мен дийўалға ҳәм оны ҳәклегенлерге ғәзебимди толық шашып, сизлерге: „Дийўал да, оны ҳәклегенлер де жоқ болды, 16яғный Ерусалимде тынышлық болмайтуғын ўақытта тынышлықтың келетуғынын айтып, пайғамбаршылық қылған Израилдың пайғамбарлары жоқ болды“, – деймен, – дейди Қудай Ийе».

17– Ал енди, инсан улы, өзинше пайғамбаршылық етип жүрген халқыңның ҳаял-қызларына жүзиңди бур да, оларға қарсы пайғамбаршылық қыл. 18Оларға Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Ҳәр бир адамның жанын аўлап, олардың қолларына тумар таққан ҳәм адамлардың басына түрли өлшемдеги жапқыш тиккен ҳаяллардың соры қурыйды! Халқымның жанына қаслық қылып, өз жанымды сақлап қаламан деп ойлайсыз ба? 19Бир неше уўыс арпа ҳәм бир неше тислем нан ушын, халқымның алдында Мени хорладыңыз. Жалғанға ҳәўес болған халқыма өтирик сөйлеп, өлиўге тийисли болмаған адамды өлтирдиңиз, өлиўи керек адамның жанын аман сақлап қалдыңыз+.

20Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Мен сизлердиң адам жанын қус киби аўлап атырған тумарларыңызға қарсыман. Оларды қолларыңыздан жулып аламан, қус киби аўлаған жанларыңызды азат қыламан. 21Жапқышларыңызды да жыртып, халқымды қолыңыздан қутқараман. Олар енди сизлерге олжа болмайды. Сонда сизлер Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз. 22Мен ҳақ адамға зыян келтирмекши болмасам да, сизлер өтирик пенен оны үмитсизлендирдиңиз. Сизлер наҳақ адамды қоллап қуўатладыңыз. Сонлықтан олар жаман жолынан қайтпады ҳәм жанын сақлап қала алмады+. 23Сол себепли енди сизлер жалған аянлар көрмейсиз ҳәм пал ашпайсыз. Мен халқымды сизлердиң қолыңыздан қутқараман. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз»+.

14

Қудай бутпаразлықты жазалайды

14^1Израил ақсақалларының базылары келип, қарсы алдыма отырды+. 2Сонда Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

3– Инсан улы, мына адамлар өз бутларын жүрек төрине жайлап, азғырыўшыны өзлериниң алдына қойды. Солай екен, Меннен мәсләҳәт сораўына қалай жол қояман+? 4Сонлықтан олар менен сөйлесип, оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Өз бутларын жүрек төрине жайлап, азғырыўшыны өзлериниң алдына қойған Израил халқынан бир адам пайғамбардың алдына келсе, Мен, Жаратқан Ийе оған бутларының көплигине жараса жуўап беремен. 5Солай етип, бутлары себепли Маған жат болған Израил халқының жүрегин Өзиме қаратаман».

6– Сонлықтан Израил халқына айт: «Қудай Ийе былай дейди: Тәўбе қылың, бутларыңыздан ўаз кешиң ҳәм пүткил жеркенишли затларыңыздан жүз бурың+. 7Егер Израил халқынан болған биреў ямаса Израилда жасап атырған келгиндилерден бири Мени тәрк етсе, өз бутларын жүрек төрине жайлап, азғырыўшыны өзиниң алдына қойса ҳәм Меннен мәсләҳәт сораў ушын пайғамбарға келсе, онда Мен, Жаратқан Ийе, оған Өз жуўабымды беремен. 8Мен сол адамға қарсы шығаман, оны ескертиўши мысалға ҳәм әпсанаға айландыраман, оны халқымның арасынан жоқ қыламан. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+.

9Егер пайғамбар жолдан азып, бир сөз айтса, онда сол пайғамбарды Мен, Жаратқан Ийе азғырған боламан. Мен оған қарсы қолымды көтерип, халқым Израилдың арасынан жоқ қыламан+. 10Пайғамбар да, оннан мәсләҳәт сорап келген де жазасын алады. Екеўи бирдей айыплы. 11Сонда Израил халқы басқа Меннен айырылмайды ҳәм гүналары менен өзлерин ҳарамламайды. Олар Мениң халқым, Мен олардың Қудайы боламан, – дейди Қудай Ийе»+.

12Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

13– Инсан улы, егер бир ел қыянет етип, Маған қарсы гүна ислесе, Мен оған қарсы қолымды көтеремен, оларды бир тислем нанға зар қылып, ашлыққа дуўшар қыламан. Елдеги адам ҳәм ҳайўанларды қырып таслайман+. 14Егер мына үш адам: Нух, Даниел ҳәм Аюп сол жерде болғанда да, олар ҳақлығы менен тек өзлериниң жанларын ғана қутқарып қалған болар еди, – дейди Қудай Ийе+. 15– Егер Мен сол жерге жыртқыш ҳайўанларды жиберсем, олар сол жерди адамсыз қылса ҳәм сол жер жыртқышлар себепли босап, адам аяқ баспайтуғын болып қалса, 16сонда усы үш адам олардың арасында болса, Мен Қудай Ийе, тирилигим ҳақы ант ишемен: олар өзлеринен басқа ҳеш кимди, ҳәтте, улларын да, қызларын да қутқара алмас еди. Жер болса қаңырап бос қалар еди+. 17Ямаса, Мен сол жерге қылыш жиберип: «Қылыш, ел бойлап өт!» – десем ҳәм ондағы адамлар менен ҳайўанларды қырсам,+
18сонда усы үш адам олардың арасында болса, Мен Қудай Ийе, тирилигим ҳақы ант ишемен: олар өзлеринен басқа ҳеш кимди, ҳәтте, улларын да, қызларын да қутқара алмас еди. 19Болмаса, Мен бул елге иллет жиберсем, ямаса қан төгиў ушын ғәзебимди төгип, адамларды ҳәм ҳайўанларды қырып тасласам, 20Мен Қудай Ийе, тирилигим ҳақы ант ишемен: Нух, Даниел ҳәм Аюп олардың арасында болса да, олар улларын да, қызларын да қутқара алмас еди. Тек ҳақлығы менен өзлериниң жанын ғана қутқара алар еди.

21Ал енди Қудай Ийе былай дейди: Ерусалимдеги адамларды ҳәм ҳайўанларды жоқ қылыў ушын, оларға буннан да бетер төрт аўыр жазаны: қылыш, ашлық, жыртқыш ҳайўанлар ҳәм иллет жиберемен+. 22Деген менен айырым адамлар аман қалады. Аман қалған еркек ҳәм ҳаяллар ол жерден шығып, Бабилонияға, алдыңызға келеди. Сизлер олардың жүрис-турысын ҳәм ислерин көргениңизде, Мен Ерусалимге неге усындай апатларды жибергенимди түсинип, олардың басына салған ҳәмме нәрседен тәселле табасыз+. 23Аўа, олардың жүрис-турысын ҳәм ислерин көрип тәселле табасыз. Сизлер Мениң Ерусалимде ислеген барлық ислеримниң қурыдан-қуры исленбегенин билесиз, – дейди Қудай Ийе.

15

Жарамсыз ағаш

15^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы! Жүзим ағашының, басқа барлық тереклерден ямаса жүзим шақасының тоғайдағы басқа ағашлардың шақасынан артықмашлығы бар ма+? 3Жүзим шақасынан бир нәрсе ислеўге бола ма? Ҳеш болмаса, бир нәрсени илип қойыў ушын илгиш соға ала ма? 4Яқ, ол тек отын қылыўға жарайды. От оның еки ушын жандырып, ортасын күйдирип жибергеннен кейин, ол дәртке аса ма? 5Жанбаған шақа жарамсыз болғаннан кейин, отқа жанып күйип кеткеннен кейин, қалай иске жарайды? 6Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Тоғайдағы тереклер арасындағы жүзим ағашы киби, Ерусалим турғынларын да отқа таслайман+. 7Оларға қарсы шығаман. Бир оттан қашып қутылса, екиншиси жалмайды. Жүзимди оларға қарсы қаратқанымда, Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз. 8Халқым Маған қыянет қылғаны ушын, бул жерди қаңыраған шөлге айландыраман, – дейди Қудай Ийе.

16

Бийопа Ерусалим

16^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы! Ерусалимниң барлық жеркенишли ислерин әшкаралап,+
3Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Сениң ата тегиң ҳәм сениң туўылған жериң Қанан, әкең амор халқынан, анаң хет халқынан.+
4Туўылғаныңда сениң киндигиң кесилмеди, тазалап шомылдырылмадың, дузға салынбадың, жөргекке де оралмадың. 5Ҳеш ким аяп, саған булардан биреўин ислемеди, мийрим көрсетпеди. Қайтама, дүньяға келген күни-ақ, сен жек көрилип, далаға ылақтырып тасландың. 6Қапталыңнан өтип баратырып, Мен сениң қаныңа былғанып жатырғаныңды көрип қалдым, саған: „Жаса!“ – дедим. Мен саған: „Жаса!“ – деп айттым+. 7Мен сени даладағы өсимлик киби өсирдим. Сен өсип кәмалға жеттиң, айрықша гөззаллыққа бөлендиң, көкирегиң толысып, шашларың өсти. Бирақ сен тырдай жалаңаш едиң. 8Мен және қасыңнан өттим ҳәм саған сер салдым, сен муҳаббатқа таяр едиң. Етегимди жалаңаш денеңе жаўып, оны қымтадым. Ант ишип, сениң менен неке келисимин дүздим ҳәм сен Меники болдың, – дейди Қудай Ийе+.

9Сени шомылдырып, қаннан тазаладым ҳәм денеңе зәйтүн майын жақтым. 10Үстиңе нағыслы көйлек, аяғыңа жумсақ териден аяқ кийим кийгизип, басыңа ҳасыл зығыр орайпек орадым ҳәм жипектен кийимлер кийгиздим. 11Сени безендирдим, қолларыңа билезик, мойныңа моншақ тақтым. 12Мурныңа әребек, қулақларыңа сырға тағып, басыңа әжайып таж кийгиздим+. 13Сен алтын ҳәм гүмиске бөлендиң. Ҳасыл зығыр ҳәм жипектен тигилген нағыслы кийимлер кийдиң. Сапалы бийдай унынан жабылған нан, пал ҳәм зәйтүн майы менен аўқатландың. Сен аса сулыў болып, ханша дәрежесине жеттиң+. 14Сулыўлығың миллетлер арасында даңқ таратты, Мениң саған берген уллылығым себепли, гөззаллығың минсиз еди, – дейди Қудай Ийе.

15Сен болсаң, гөззаллығыңа исендиң, даңқыңнан пайдаланып, бузықшылық иследиң. Өткен-кеткенге кеўил қойып, гөззаллығыңды оларға бердиң+. 16Кийимлериңнен биразы менен сыйыныў орынларын безедиң ҳәм сол жерде бузықшылық қылдың. Бундай нәрсе бурын болмаған, енди де болмайды. 17Мен берген алтын ҳәм гүмис тағыншақлардан еркек бутлардың мүсинин ислеттиң ҳәм олар менен бузықшылық қылдың+. 18Нағыслы кийимлерди олардың үстине жаўып, Мен берген зәйтүн майын ҳәм хош ийисли түтеткини олардың алдына қойдың. 19Мениң нанымды, Мен саған берген сапалы бийдай унын, зәйтүн майын ҳәм палды хош ийисли сый ретинде олардың алдына қойдың. Аўа, солай иследиң, – дейди Қудай Ийе+.

20Ҳәтте, Маған туўып берген улларыңды ҳәм қызларыңды оларға жем қылып, қурбанлыққа бердиң. Бузықшылық қылғаның аз болғандай, 21сен Мениң балаларымды шалып, отта жағып, оларға бердиң+. 22Усы жеркенишли ислерди ҳәм бузықшылықларды ислегениңде, өзиңниң тырдай жалаңаш болып, қаныңа былғанып жатырған күниңди, жаслығыңды еслемедиң.

23Сорың қурысын, сорың қурысын! – дейди Қудай Ийе. – Ислеген барлық жаўызлықларыңа қоса, 24сен ҳәр бир ашық майданда өзиңе шатыр ҳәм сыйыныў орнын қурдың. 25Ҳәр бир көшениң басына сыйыныў орнын қурып, гөззаллығыңды аяқ асты қылдың. Өткен-кеткенге сатаныңды ашып, бузықшылық үстине бузықшылық қылдың+. 26Жынысый ағзасы ири болған қоңсыларың мысырлылар менен бузықшылық иследиң. Бузықшылық үстине бузықшылық қылып, Мениң қәҳәримди келтирдиң+. 27Мине, Мен саған қарсы қолымды көтерип, ырысқыңды кемейттим. Сени душпаның филистли қызлардың қолына бердим. Ҳәтте, сениң уятсыз қылықларыңнан олардың да жүзи қызарған. 28Сен ассириялылар менен де бузықшылық иследиң, тоймадың. Олар менен бузықшылық иследиң, қанаатланбадың+. 29Саўдагерлердиң жери болған калдейлердиң жерине дейин бузықшылығыңды арттырдың, бирақ буның менен де қанаатланбадың+.

30Жүрегиң қандай бузық! – дейди Қудай Ийе. – Булардың ҳәммесин, жүўенсиз жезөкшедей жүзеге асырдың. 31Ҳәр көшениң басына шатыр қурып, ҳәр бир майданға сыйыныў орнын салғаныңда, сен жезөкшеден парық қылдың, себеби төлемнен жүз бурдың. 32Сен бийопа ҳаялсаң. Өз күйеўиңнен гөре, басқа еркеклерди абзал көрдиң+. 33Ҳәмме бузықлар сый алады, ал сен өзиң ойнасларыңа сыйлар бердиң. Ҳәр жақтан келип, сениң менен жатыўы ушын, оларды сатып алдың+. 34Сен басқа бузықлардан өзгешесең. Ҳеш ким сени бузықшылық қылыўға ийтермелемеген, саған ҳеш ким ҳақы төлемеген, сен өзиң оларға ҳақы төлегенсең. Соның ушын сен басқаларға уқсамағансаң.

35Сонлықтан, жезөкше, Жаратқан Ийениң сөзин тыңла! 36Қудай Ийе былай дейди: Сениң бетсизлигиң әшкара болды, ойнасларың менен бузықшылық қылғаныңда, жалаңашлығың ашылып қалды, барлық жеркенишли бутларыңа табынып, балаларыңды оларға қурбанлыққа бердиң. 37Булар ушын кәйпи-сапа қурған барлық ойнасларыңды, барлық сүйиклилериңди, олар менен бирге сен жеркенгенлерди ҳәмме жақтан бир жерге топлайман. Сени тырдай жалаңаш қылып, олардың алдына шығарып қояман. Олар сениң толық жалаңаш денеңди көреди+. 38Неке ҳадаллығын бузған ҳәм қан төккен ҳаялларға берилетуғын жазаны саған беремен. Ғәзебим ҳәм қызғанышым менен сениң қаныңды ағызаман+. 39Сени ойнасларыңның қолына тапсыраман, олар сениң шатырыңды жығып, сыйыныў орынларыңды бузып таслайды. Үстиңдеги кийимлериңди ҳәм тағыншақларыңды тартып алып, сени тырдай жалаңаш қалдырады+. 40Олар саған қарсы аламанды топлайды, сени тас боран қылып өлтирип, денеңди қылыш пенен тилкимлейди+. 41Үйиңди өртеп, көплеген ҳаяллардың көз алдында сени ҳүким қылады. Солай етип, бузықшылығыңа шек қояман, артық ойнасларыңа ҳақы төлемейсең+. 42Сонда саған деген ғәзебимнен түсип, қәҳәрден қайтаман. Тынышланаман ҳәм басқа ғәзепленбеймен+. 43Сен жаслық күнлериңди еске алмадың. Қылмыс ислеп, Мени ғәзеплендиргениң ушын, усы қылмысларыңа жараса жаза беремен, – дейди Қудай Ийе. – Барлық жеркенишли ислериңниң үстине бул уятсыз қылықларды да қоспадың ба?

44Нақыл менен сөйлейтуғынлар сен туўралы: „Анасы қандай болса, қызы да сондай“, – деп айтады+. 45Сен күйеўинен ҳәм перзентинен ўаз кешкен анаңа жүдә уқсайсаң. Сен күйеўинен ҳәм перзентлеринен ўаз кешкен апа-сиңлилериңниң өзисең. Сениң анаң хет халқынан, әкең амор халқынан+. 46Әжапаң – қызлары менен арқа тәрепиңде жасаған Самария, ал сиңлиң – қызлары менен сениң қубла тәрепиңде жасаған Содом+. 47Сен олардың жолларынан жүрип, жеркенишли ислерине еликлеп ғана қоймай, өз жолларыңда олардан тез озып кеттиң+. 48Мен, Қудай Ийе, тирилигим ҳақы ант ишип айтаман: сиңлиң Содом да өз қызлары менен сен ҳәм сениң қызларың ислеген жаўызлықларыңды ислемеди+. 49Сиңлиң Содомның айыбы мынаў еди: ол ҳәм оның қызлары менмен, тоқ, бийпәрўа еди. Олар кәмбағал ҳәм жарлыларға жәрдем бермеди+. 50Олар тәкаббир еди ҳәм Мениң алдымда жеркенишли ислерди иследи. Мен буны көрип, оларды жоқ қылдым+. 51Самария да сен ислеген гүналардың ярымын да ислеген жоқ. Сен жеркенишли ислерди ислеўде олардан асып түстиң. Сен ислеген ислерге салыстырғанда, апа-сиңлилериң ҳақ болып көринеди+. 52Енди шерменделигиңди көтер. Сен апа-сиңлилериңниң жазасын жеңиллестирдиң. Сен олардан да бетер жеркенишли гүналарды ислеп, оларды өзиңнен гүнасызырақ қылып көрсеттиң. Уяттан қызарып, шерменделигиңди көтер. Себеби сен апа-сиңлилериңди гүнасыз қылып көрсеттиң.

53Бирақ Содомның ҳәм оның қызларының, Самарияның ҳәм оның қызларының, олар менен бирге сениң де абаданшылығыңды қайтараман+. 54Сонда сен ислеген ислериң ушын уятқа қалып, шерменде боласаң. Буны көрип апа-сиңлилериң өзлериниң аўҳалына шүкирлик қылады. 55Апа-сиңлилериң Содом ҳәм Самария өз қызлары менен бурынғы аўҳалына қайтады. Сен де өз қызларың менен бирге бурынғы аўҳалыңа қайтасаң. 56Тәкаббир ўақтыңда сиңлиң Содомды мазақ қылатуғын едиң. 57Енди болса, сениң жаўызлығың ашылып қалды. Сен Арам қызлары ҳәм оның барлық қоңсыларына, филистли қызларға ҳәм әтираптағы сени жек көретуғын барлық халықларға масқара боласаң. 58Уятсыз қылықларың ҳәм жеркенишли ислериң ушын жазаңды тартыўың шәрт, – дейди Жаратқан Ийе.

59Қудай Ийе былай дейди: Мен саған ылайықлы жазаңды беремен. Сен Мениң келисимимди бузып, антқа немқурайды қарадың. 60Деген менен, жаслық шағыңда сениң менен дүзген келисимимди ядқа алып, сениң менен мәңгилик келисим дүземен+. 61Әжапаңды ҳәм сиңлиңди қабыл қылғаныңда, өз жолыңды есиңе алып, уяласаң. Мен оларды саған қыз қылып беремен. Бирақ бул сениң менен дүзетуғын келисимиме кирмейди+. 62Мен сениң менен келисимимди қайта тиклеймен. Сонда сен Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласаң+. 63Мен сени барлық гүналарыңнан пәклегенимде, сен оларды еске алатуғын, уялып, аўзыңды да ашпайтуғын боласаң, – дейди Қудай Ийе».

17

Еки бүркит ҳәм жүзим ағашы ҳаққында тымсал

17^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы! Израил халқына жумбақлап тымсал айтып бер. 3Оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Үлкен қанатлы, узын пәрли, мамық, ала-шубар бир айбатлы бүркит Лебанонға ушып келип, кедр ағашының төбесин бүрип,+
4ең жоқарғы шақасын жулып алды. Оны саўдагерлердиң елине алып барып, алып сатарлардың қаласына отырғызды. 5Кейин үлкениң туқымынан алып, өнимдар топыраққа екти. Оны мол суўлар бойына, тал сыяқлы отырғызды+. 6Ол өсип, шақалары жайылған, келте бойлы жүзим ағашына айланды. Оның шақалары бүркитке қарай ийилди, тамыры өз орнында қалды. Солай етип, ол шақалаған, қойыў жапырақлы ағаш болып өсти+.

7Бирақ үлкен қанатлы, мамық пәрли басқа бир бүркит те бар еди. Жүзим ағашы суў излеп, отырғызылған орнынан тамырын оған қарай бурды ҳәм шақаларын оған созды. 8Жүзим ағашы шақалап, мийўе берип, саўлатлы болатуғындай, мол суўлар бойына, өнимдар топыраққа егилген еди».

9– Оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Енди бул жүзим ағашы ғаўлап өсе ме екен? Биринши бүркит оны тамыры менен суўырып, солқымларын жулып, солытып тасламай ма? Оның тазадан өскен шақалары қуўрап қалады. Ағашты тамыры менен суўырып алыў ушын, үлкен күш яки көп санлы ләшкер керек болмайды. 10Ол көширип егилсе де, ғаўлап өсе ме екен? Шығыс самалы ескенде, қуўрап қалмай ма? Ағаш өскен қарығында-ақ солып қалады»+.

11Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

12– Қозғалаңшы халыққа: «Булардың мәнисин билмейсиз бе?» – деп айт. Оларға былай деп айт: «Мине, Бабилония патшасы Ерусалимге келип, оның патшасын ҳәм ҳәмелдарларын Бабилонға алып кетти+. 13Ол патша әўладынан биреўин таңлап, оның менен питим дүзди ҳәм ант иштирип питимди бекитти. Ол елдеги барлық басшыларды тутқын етип алып кетти+. 14Патшалықтың бойсыныўшаң болыўы, көтерилис қылмаўы ҳәм питим сақланып қалып, беккем болыўы ушын ол усылай иследи. 15Бирақ таза қойылған патша атлар менен адамлар бериўин сорап, Мысырға елшилерин жиберди ҳәм усы иси арқалы Бабилонға қарсы шықты. Бул адам табысқа ерисе алар ма екен? Буны ислеген адам аман қалар ма екен? Ол питимди бузды, енди аман қала ма+? 16Мен, Қудай Ийе тирилигим ҳақы ант ишемен: ишкен антынан қайтып, дүзген питимин бузғаны ушын, ол өзин патша етип тахтқа отырғызған патшаның мәканында, Бабилонда өледи+. 17Бабилония патшасы көплердиң жанын алыў ушын, дийўалға топырақ үйгенде ҳәм қамал минараларын қурғанда, уллы күши ҳәм сансыз халқы болса да, фараон бул урыста жәрдем бермейди+. 18Ол дүзген питимин бузды, ишкен антынан тайды. Ол қол берискен болса да, бул ислерди қылды. Енди ол қашып қутыла алмайды.

19Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Өз тирилигим ҳақы ант ишемен: Мениң алдымда ишилген антқа немқурайды қарағаны ҳәм Мениң алдымда дүзилген питимди бузғаны ушын, ондағы барлық нәлетлерди оның басына саламан. 20Мен оған тор таслайман, ол Мениң дузағыма түседи. Оны Бабилонға алып барып, Маған қарсы ислеген опасызлығы ушын ҳүким шығараман+. 21Оның қашып баратырған әскерлери қылыштан қаза табады, ал қалғанлары самалға суўырылады. Сонда бул сөзлерди айтқан Мен – Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+.

22Қудай Ийе былай дейди: Кедр ағашының уша басынан бир шақаны алып отырғызаман. Төбесиндеги шақасынан бир жас шыбық алып, оны үлкен ҳәм бәлент таўдың төбесине егемен. 23Оны Израилдың бәлент таўына отырғызаман. Ол шақа жайып, мийўе береди ҳәм бир уллы кедр ағашына айланады. Барлық қуслар шақаларына мәкан басады, ҳәр қыйлы қанатлы жанзатлар шақаларының саясын паналайды+. 24Даладағы барлық ағашлар бийик ағашты жығатуғын, пәс ағашты бийиклететуғын, жасыл ағашты қуўрататуғын, қуўраған ағашты гүллендиретуғын бул – Мен, Жаратқан Ийе екенимди билип алады. Мен, Жаратқан Ийе айтаман ҳәм жүзеге асыраман»+.

18

Жеке жуўапкершилик

18^1•Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2«Не ушын сизлер Израилда: „Әкелери қышқыл жүзим жейди, балаларының тиси қамасады“, – деген нақылды қолланасыз+? 3Мен, Қудай Ийе тирилигим ҳақы ант ишемен: бул нақылды Израилда енди айтпайтуғын боласыз+. 4Билип қойың: ҳәр бир тири жан Маған тийисли. Әкениң де, баланың да жаны Меники. Тек гүна қылған адам өледи+. 5Ҳақ адам әдалатлы ҳәм туўры болған нәрсени ислейди. 6Ол төбешиклердеги бутларға арналған қурбанлық мәресимине қатнаспайды, Израил халқының бутларына көз салмайды, басқаның ҳаялын ҳарамламайды ҳәм етек кири келген ўақтында ҳаялға жақынламайды+. 7Ҳеш кимге зулым қылмайды, гиреўге алған затын қайтарып береди, таланшылық қылмайды, аш адамға нан, жалаңашқа кийим береди+. 8Өсим ушын қарыз бермейди, үстеме алмайды, наҳақлықтан қолын тыяды, еки адам арасындағы даўды әдиллик пенен шешеди+. 9Ол Мениң қағыйдаларыма әмел қылады, нызамларымды шын жүректен орынлайды. Бундай адам – ҳақ адам, ол сөзсиз жасайды, – дейди Қудай Ийе+.

10Бирақ усы ҳақ адамның қан төгип жүрген, бир қарақшы баласы болып, ол усы надурыс нәрселерден бирин ислесе, 11яғный әкеси ислемеген исти қылып, төбешиклердеги бутларға арналған қурбанлық мәресимине қатнасса, басқаның ҳаялын ҳарамласа, 12жарлы ҳәм кәмбағалға зулым қылса, таланшылық қылса, гиреўге алған затын қайтарып бермесе, бутларға табынса, жеркенишли ислерди ислесе, 13өсим ушын қарыз берип, үстеме алса, онда ол аман қалар ма екен? Ол аман қалмайды. Бундай жеркенишли ислерге қол урған адам сөзсиз өлтирилиўи тийис. Өлимине өзи себепши болады+.

14Егер бундай адамның перзенти болса ҳәм ол әкеси ислеген барлық гүналарды көре тура, әкесине еликлемесе, 15яғный төбешиклердеги бутларға арналған қурбанлық мәресимине қатнаспаса, Израил халқының бутларына көз салмаса, жақынының ҳаялын ҳарамламаса, 16ҳеш кимге зулым қылмаса, қарыздардан гиреў талап қылмаса, таланшылық қылмаса, ашқа нан, кийимсизге кийим берсе, 17кәмбағалды жәбирлемесе, өсим ҳәм үстеме алмаса, Мениң нызамларыма бойсынып, қағыйдаларыма әмел қылса, онда ол әкесиниң гүнасы ушын өлмейди, ол жасайды. 18Ал әкеси өз гүнасы ушын өледи. Себеби ол зулымлық қылды, туўысқанын талады, өз халқы арасында жарамас ислерди иследи.

19Сизлер: „Не ушын перзент әкениң гүнасы ушын жуўап бермейди?“, – деп айтасыз. Себеби перзент әдил ҳәм туўры ислерди иследи. Мениң барлық қағыйдаларыма муқыятлы түрде әмел қылды. Ол сөзсиз жасайды+. 20Тек гүна қылған адам өледи. Перзент әкениң, әке болса, перзенттиң гүнасы ушын жуўапкер емес. Ҳақ адам ҳақлығының, наҳақ адам өз наҳақлығының жуўабын алады+.

21Егер наҳақ адам ислеген барлық гүналары ушын тәўбе қылып, Мениң барлық қағыйдаларыма әмел қылса, әдил ҳәм туўры ислерди ислесе, ол жасайды, өлмейди. 22Ол қандай қылмыс ислемесин, ҳеш бири еске алынбайды, ол ислеген әдил ислери себепли жасайды. 23Мен наҳақ адамның өлимин қәлеймен бе? – дейди Қудай Ийе, – Мен оның жаман жолдан қайтыўын ҳәм жасаўын қәлемеймен бе+?

24Егер ҳақ адам өз ҳақлығынан тайып, наҳақ ис тутса, жаўызлар киби барлық жеркенишли ислерди ислесе, ол жасай ма? Ол ислеген әдалатлы ислердиң ҳеш бири еске алынбайды, ал өзи ислеген қыянети ҳәм гүнасы ушын өледи+.

25Сизлер: „Ийениң жолы натуўры“, – дейсизлер. Тыңлаң, Израил халқы! Мен тутқан жол натуўры ма? Сизлердиң жолыңыз натуўры емес пе? 26Егер ҳақ адам ҳақлығынан тайып, натуўры ислерге қол урса ҳәм усы себепли өлсе, онда ол өзи ислеген гүнасы ушын өледи. 27Егер наҳақ адам өз наҳақлығынан қайтып, әдил ҳәм туўры ислерди қылса, ол өз өмирин сақлап қалады. 28Ол өзи ислеген барлық қылмысларына көз жиберип, олар ушын тәўбе қылғаны себепли жасайды, өлмейди. 29Сондай болса да, Израил халқы: „Ийениң жолы туўры емес“, – дейди. Мениң жолым натуўры ма, Израил халқы? Натуўры жол сизлердики емес пе? 30Буның ушын, Израил халқы, сизлердиң ҳәр бириңизди өз жолларыңызға бола ҳүким етемен, – дейди Қудай Ийе. – Тәўбе қылың, барлық гүналарыңыздан қайтың, қылмысларыңыз сизлерди набыт қылмасын+. 31Ислеген барлық гүналарыңыздан жүз бурып, өзлериңизге жаңа жүрек ҳәм жаңа руўх алың. Израил халқы, сизлерге өлиўдиң не кереги бар+? 32Мен ҳеш кимниң өлимин қәлемеймен, – дейди Қудай Ийе. – Жаман жолдан қайтың ҳәм жасаң!»

19

Израил ҳүкимдарлары ушын жоқлаў

19^1– Сен Израил ҳүкимдарлары ушын жоқлаў айтып, 2былай де:

«Сениң анаң қандай арыслан еди?!

Ол арысланлар арасына орналасты,

Жыртқыш арысланлар арасында балаларын өсирди+.

3Балаларынан бири күшли арыслан болып жетилисти,

Ол аў қылыўды үйренди,
Адамларды жей баслады.
4Миллетлер ол туўралы еситти,
Арысланды шуқырға түсирди,
Шынжырлап, Мысыр жерине алып барды+.
5Анасы күте-күте, үмитин үзди,
Балаларынан басқа биреўин алып,
Оны күшли арыслан қылып өсирди+.
6Ол күшли арысланға айланып,
Арысланлар арасында гезип жүрди,
Аў қылыўды үйренди,
Адамларды жей баслады.
7Олардың қорғанларын бузды,
Қалаларын ўайран қылды.
Жер ҳәм онда жасаўшылар,
Оның ақырыўынан титиреди.
8Дөгеректеги ўәлаятлардағы миллетлер,
Оған қарсы ҳүжим қылды.
Үстине тор таслады,
Арыслан олардың шуқырына түсти+.
9Шынжырлап, оны қәпеске салды,
Бабилония патшасына алып барды,
Оны қамаққа таслады.
Израил таўларының үстинде,
Қайтып еситилмесин, деп оның даўысы.

10Сениң анаң суўлардың бойына егилген,
Бағдағы жүзим ағашына уқсар еди.
Суўлардың молшылығынан,
Ол өнимдар ҳәм мол шақалы еди+.
11Ҳүкимдарға ҳаса болғандай,
Күшли шақалары бар еди.
Қалың жапырақлар арасында,
Тик бойы бәлент көтерилди.
Бәлентлиги ҳәм мол шақалары менен,
Көзге тасланып турар еди.
12Бирақ ғәзеп пенен,
Ол суўырылып жерге урылды.
Шығыс самалы мийўелерин солытты,
Күшли шақалары сынып қуўрады,
Ҳәммесин от жалмап таслады+.
13Ол енди шөлге,
Қурғақ ҳәм суўсыз жерге көширилди.
14Оның тик шақасынан жалын шығып,
Солқымларын күйдирип жиберди.

Ҳүкимдарлық ҳасасы ушын беккем шақасы қалмады».

Бул жоқлаў қосығы болып, жоқлаў ушын қолланылады.

20

Бийопа Израил

20^1Сүргин болған ўақтымыздың жетинши жылының бесинши айының оныншы күни Израил ақсақалларынан айырымлары Жаратқан Ийеден мәсләҳәт сораў ушын мениң алдыма келди+. 2Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

3– Инсан улы! Израил ақсақаллары менен сөйлесип, оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Сизлер Меннен мәсләҳәт сораў ушын келдиңиз бе? Тирилигим ҳақы ант ишип айтаман: сизлерге ҳеш қандай мәсләҳәт бермеймен, – дейди Қудай Ийе»+.

4Оларды ҳүким қыл! Оларды ҳүким қыл, инсан улы! Оларға ата-бабаларының жеркенишли ислерин айтып бер+. 5Оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Мен Израилды таңлаған күним, Яқыптың урпақларына ант ишкенмен ҳәм Мысырда Өзимди танытқанман. Мен оларға ант ишип: „Мен Қудайыңыз Жаратқан Ийе боламан“, – дегенмен+. 6Сол күни Мен оларға, өзлерин Мысырдан шығарып, олар ушын гөзлеген жер бетиндеги ең әжайып үлкеге, сүт ҳәм пал ағып турған жерге алып баратуғынымды айтып ант берген едим+. 7Оларға: „Ҳәр бир адам өзи кеўил берген жеркенишли мүсинлерин ылақтырып тасласын, Мысыр бутлары менен өзлерин ҳарамламасын. Мен Қудайыңыз Жаратқан Ийемен“, – деген едим+.

8Бирақ олар Маған қарсы бас көтерди ҳәм Мени тыңламады. Кеўил қойған жеркенишли мүсинлерин ылақтырып тасламады ҳәм Мысыр бутларынан жүз бурмады. Сонда Мен Мысырда-ақ қәҳәримди төгип, ғәзебимди толық шашпақшы болдым. 9Бирақ олар арасында жасаған миллетлер алдында атыма дақ түсирмеў ушын, Өз атым ҳүрмети ушын ҳәрекет еттим. Мен ол миллетлердиң көзиниң алдында израиллыларды Мысырдан алып шығып, Өзимди оларға таныттым+. 10Мен оларды Мысырдан шығарып, шөлге алып келдим+. 11Өз қағыйдаларымды бердим ҳәм нызамларымды жәрияладым. Оларға әмел қылған ҳәр бир адам олар арқалы жасайды+. 12Және, өзлерин мухаддес қылатуғын Мен, Жаратқан Ийе екенимди билсин деп, Өзим ҳәм олар арасындағы белги ретинде Шаббатымды бердим+.

13Деген менен, Израил халқы шөлде де Маған қарсы шықты. Мениң қағыйдаларыма әмел қылмады, нызамларымды менсинбеди. Усыларды орынлаған адам олар арқалы аман қалатуғын еди. Олар Шаббатымды да толық хорлады. Сонда Мен олардың үстине ғәзебимди төгип, шөлде оларды қырып жибермекши болдым+. 14Бирақ Израилды Мысырдан алып шыққанымды көрген миллетлер алдында атыма дақ түспесин деп, Өз атым ҳүрмети ушын ҳәрекет еттим. 15Оларды өзлерине бермекши болған жер бетиндеги ең әжайып үлкеге, сүт ҳәм пал ағып турған жерге алып бармайтуғынымды айтып, шөлде ант иштим+. 16Себеби олар Мениң нызамларымды менсинбеди, қағыйдаларыма әмел қылмады ҳәм Шаббатымды хорлады. Олардың жүреги бутларға берилген еди+. 17Деген менен, оларды қырып жибериўге көзим қыймады ҳәм Мен оларды шөлде жоқ қылмадым.

18Мен шөлде олардың балаларына былай дедим: „Аталарыңыздың үрп-әдетлери бойынша жүрмең, олардың бутлары менен өзлериңизди ҳарамламаң+. 19Мен сизлердиң Қудайыңыз Жаратқан Ийемен. Мениң қағыйдаларыма әмел қылың ҳәм нызамларымды муқыятлы түрде орынлаң+. 20Шаббатымды мухаддес тутың. Қудайыңыз Жаратқан Ийе Мен екенимди билиўиңиз ушын, олар бизлердиң арамызда белги болады“+.

21Бирақ балалары да Маған қарсы бас көтерди. Мениң қағыйдаларыма әмел қылмады, нызамларымды орынлаўға ҳәрекет етпеди. Адам оларды орынлаўы арқалы аман қалатуғын болса да, оларды орынламады, Шаббатымды хорлады. Сонда Мен шөлде оларға ғәзебимди төгип, қәҳәримди толық шашпақшы болдым+. 22Солай болса да, Израилды Мысырдан алып шыққанымды көрген миллетлер алдында атыма дақ түспесин деп, қолымды тарттым ҳәм Өз атым ҳүрмети ушын ҳәрекет еттим. 23Және де, шөлде оларды миллетлер арасына тарқатып, ел бойлап шашып жиберемен деп ант иштим+. 24Себеби олар Мениң нызамларымды орынламады, қағыйдаларымды менсинбеди, Шаббатымды хорлады ҳәм ата-бабаларының бутларына қуштарлана көз тикти. 25Сонлықтан Мен оларды жақсы болмаған қағыйдалардың ҳәм адам орынлағаны менен аман қалмайтуғын нызамлардың бийлигине тапсырдым+. 26Оларды қорқытыў ушын ҳәм олар Мениң Қудай Ийе екенимди билиўи ушын, өзлери берген сыйлар, яғный қарыннан биринши шыққан ҳәр бир перзентин отта жағып, қурбанлық келтириўи арқалы оларды ҳарамладым»+.

27Солай екен, инсан улы, Израил халқы менен сөйлесип, оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Ата-бабаларыңыз және опасызлық қылды ҳәм бул арқалы Маған тил тийгизди. 28Мен беремен деп ант ишкен жериме оларды алып барғанымда, олар көрген ҳәр бир бийик төбешикте ҳәм ҳәр бир қойыў жапырақлы теректиң астында өз қурбанлықларын шалды. Ол жерде Мениң ғәзебимди келтиретуғын садақаларды берди, хош ийисли түтеткилерди түтетти ҳәм ишимлик садақаларын қуйды+. 29Сонда Мен олардан: „Сизлер барып атырған бул қандай сыйыныў орны?“ – деп сорадым».

Сонлықтан сондай орынлар бүгинги күнге дейин «сыйыныў орны[*]» деп аталады.

30Солай екен, Израил халқына Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Сизлер де ата-бабаларыңызға еликлеп, өзлериңизди ҳарамламақшымысыз? Олардың жеркенишли мүсинлери менен бузықшылық қылмақшымысыз? 31Усы күнге дейин, сизлер балаларыңызды отта жағып, қурбанлық қылып усыныў арқалы, пүткил бутларыңыз бенен өзлериңизди ҳарамлап киятырсыз. Солай ислей отырып, Израил халқы, Меннен мәсләҳәт сорамақшымысыз? Тирилигим ҳақы ант ишип айтаман: сизлерге ҳеш қандай мәсләҳәт бермеймен, – дейди Қудай Ийе+. 32– Сизлер: „Бизлер де басқа миллетлер, басқа жерлердеги қәўимлер сыяқлы, ағаш ҳәм тасларға сыйынайық“, – дейсиз. Бирақ ойыңызға келген бул ислериңиз әмелге аспайды+. 33Мен, Қудай Ийе тирилигим ҳақы ант ишип айтаман: күшли билегим, созылған қолым ҳәм лаўлаған ғәзебим менен үстиңизден патшалық қыламан+. 34Күшли билегим, созылған қолым ҳәм лаўлаған ғәзебим менен сизлерди халықлардың арасынан шығарып, тарқап кеткен жерлериңизден жыйнап аламан+. 35Кейин сизлерди халықлардың шөл даласына алып барып, сол жерде жүзбе-жүз ҳүким шығараман+. 36Мысыр жериндеги шөлде ата-бабаларыңызға қандай ҳүким шығарған болсам, сизлерге де сондай ҳүким шығараман, – дейди Қудай Ийе+. 37– Сизлерди ҳаса таяғым менен барлап шығып, келисимиме бойсыныўға мәжбүр етемен. 38Қозғалаңшыларды ҳәм Маған бойсынбайтуғынларды сизлерден айыраман. Оларды сүргинде болған елден алып шыққаным менен, олар Израил жерине кирмейди. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+.

39Сизлер туўралы, Израил халқы, Қудай Ийе былай дейди: Егер Маған қулақ салмайтуғын болсаңыз, онда ҳәр бириңиз өз бутларыңызға хызмет ете бериңлер. Бирақ сыйларыңыз ҳәм бутларыңыз арқалы Мениң мухаддес атыма артық дақ түсирмеңлер+. 40Енди Мухаддес таўымда, Израилдың бийик таўында, – дейди Қудай Ийе, – сол жерде қанша Израил халқы болса, ҳәммеси Маған хызмет етеди. Сол жерде Мен оларды ыразылық пенен қабыл етемен. Барлық мухаддес затларыңыз бенен бирге садақаларыңызды ҳәм өнимиңиздиң биринши бөлеклерин сол жерде талап етемен+. 41Сизлерди халықлардың арасынан алып шығып, тарап кеткен жерлериңизден жыйнап алғанымда, сизлерди хош ийисли түтетки сыпатында қабыл етемен ҳәм миллетлердиң көзлериниң алдында Өз мухаддеслигимди аян етемен+. 42Сизлерди ата-бабаларыңызға беремен деп ант ишкен жериме, Израил жерине алып келгенимде, Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+. 43Сол жерде өзлериңизди ҳарамлаған жолларыңызды, ислеген жаўыз ислериңизди есиңизге аласыз ҳәм ислеген барлық жаўызлықларыңыз себепли өзиңизден өзиңиз тиксинесиз+. 44Израил халқы, Мен сизлердиң тутқан жаман жолларыңызға ҳәм жарамас ислериңизге қарай емес, ал Өз атым ҳүрмети ушын ҳәрекет еткенимде, Сизлер Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз, – дейди Қудай Ийе»+.

Қубладағы өрт

45Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

46– Инсан улы, жүзиңди қублаға қаратып, қублаға ўаз айт ҳәм сол жердеги тоғайға қарсы пайғамбаршылық қыл. 47Қубладағы тоғайға былай деп айт: «Жаратқан Ийениң сөзин тыңла! Қудай Ийе былай дейди: Мен ишиңде от тутандыраман, ол сендеги барлық ағашларды, жасылын да, қуўрағанын да жоқ қылады. Лаўлаған от өшпейди, қубладан арқаға шекемги барлық жерлер жанып күйдириледи+. 48Пүткил инсан улы бул отты Жаратқан Ийениң, Мениң жаққанымды көреди, от өшпейди»+.

49Сонда мен:

– Аҳ, Қудай Ийе! Бул адамлар мен туўралы: «Бул адам қуры тымсал айтып жүрген жоқ па?» – деп айтпақта, – дедим+.

21

Жаратқан Ийениң қылышы

21^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, жүзиңди Ерусалимге қаратып, мухаддес орынларына қарсы ўаз айт. Израил жерине қарсы пайғамбаршылық қылып,+
3оған айт: «Жаратқан Ийе былай дейди: Мен саған қарсыман, қылышымды қынынан шығарып, сендеги жақсыны да, жаманды да қырып таслайман+. 4Жақсыны да, жаманды да, қубладан арқаға шекемги барлық тири жанды қырып таслаў ушын қылышымды қынынан шығардым+. 5Сонда пүткил адамзат қылышын қынынан шығарған бул Мен, Жаратқан Ийе екенимди билип алады. Енди қылышымды қынына салмайман».

6Сен, инсан улы, зар еңире, олардың көзиниң алдында белиң қайысып, жүрегиң езилип, нала шек. 7Сеннен: «Неге нала шегип атырсаң?» – деп сораса, оларға: «Келген жаман хабар себепли қайғыға батып атырман», – деп жуўап бер. Ол жүзеге асқанда, ҳәммениң жүреги езиледи, қолларында мәдет қалмайды, руўхы түседи, дизелериниң мәдары қурыйды. Бул келеди ҳәм жүзеге асады, – дейди Қудай Ийе+.

8Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

9– Инсан улы, пайғамбаршылық ет ҳәм Ийе былай дейди деп айт:

«Қылыш, қылыш!

Ол шарланды ҳәм жылтыратылды!+

10Баўызлаў ушын шарланды,

Шақмақтай жалтылдаў ушын жылтыратылды.

Қалай қуўанайық, ҳәй улымның патшалық ҳасасы,

Қылыш ҳәр қандай ағашты писент етпейди.

11Қылыш қолға усланыў ушын жылтыратыўға берилди,

Қанхордың қолына берилиў ушын,

Шарланды, жылтыратылды.

12Инсан улы, дад салып, пәрияд қыл,

Қылыш Мениң халқыма,

Израилдың барлық ҳүкимдарларына жүзленген.

Мениң халқым менен бирге,

Израил ҳүкимдарлары да қылыштан өткериледи.

Енди саныңа урып, жыла.

13Сынаў ўақты сөзсиз келеди. Қылыш патшалық ҳасасын менсинбесе, не болады? Патшалық ҳасасының күни питеди, – дейди Қудай Ийе».

14– Сен, инсан улы, пайғамбаршылық қыл,

Ашыў менен алақаныңды алақаныңа ур.

Қылыш еки рет, үш рет шапсын.

Бул қылыш өлтириў ушын,

Уллы қырғын ушын арналған.

Қылыш оларды ҳәр тәрептен қысып келмекте.

15Руўхлары түссин,

Қаза тапқанлар көбейсин деп,

Мен барлық дәрўазалардың алдына,

Қорқынышлы қылышымды қойдым.

О-ҳо, қылыш шақмақ киби жалтылдады,

Қырыў ушын қынынан шығарылды.

16Оңға ур, шепке шап,

Жүзиңниң қараған жағына ур.

17Мен де алақанымды алақаныма ураман,

Ғәзебимди усылай басаман.

Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман.

18Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

19– Инсан улы, Бабилония патшасының қылышы келетуғын еки жолдың сүўретин сыз, екеўи де бир жерден шықсын. Еки қалаға баратуғын жолдың басланған жерине бир белги қой. 20Қылыштың аммонлардың Рабба қаласына ҳәм Яҳудадағы қоршаўлы қала Ерусалимге баратуғын жолын сызып белгиле+. 21Себеби Бабилония патшасы жолдың екиге айырылған жеринде турып, пал ашады. Ол оқларды силкитеди, кийели мүсинлерден сорайды, қурбанлық қылынған маллардың баўырына қарап жорыйды. 22Оның оң қолында Ерусалимди көрсетип турған пал бар. Ол жерге дийўалларды тесетуғын қураллар орнатыў, өлим буйрығын бериў, урыс сүренин салыў, дәрўазаны бузатуғын қуралларды қойыў, дийўалға топырақ үйиў, қамал минараларын қурыў кереги айтылады+. 23Бабилония патшасына ант ишип, келисим дүзген Ерусалим халқының нәзеринде бул пал өтирик болып түйиледи. Бирақ Бабилония патшасы олардың айыбын еслетип, оларды қолға алмақшы болады.

24Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: «Сизлер ашық жынаят қылып, қылмысларыңызды еслеттиңиз. Қылған ҳәр бир исиңизде гүналарыңызды әшкара қылып, өзлериңиз буны еске салдыңыз. Соның ушын сизлер қолға түсесиз. 25Сен, Израилдың напәк, жаўыз ҳүкимдары, соңғы күниң жақынласты, ақырғы жаза күниң жетип келди!+

26Қудай Ийе былай дейди: Сәллеңди шеш, тажыңды алып тасла. Енди бул булай болмайды. Хорланған адам жоқарылайды, жоқарыдағы адам хорланады. 27Қырғын! Қырғын! Қалаға қырғын тийгиземен! Бирақ бул узақ даўам етпейди. Ҳүким шығарыўшы келеди. Оған ҳүким етиўди тапсыраман».

28– Сен, инсан улы, пайғамбаршылық қыл, Израилды мазақ қылған аммон халқы туўралы Қудай Ийе былай дейди деп айт:

«Қылыш! Қылыш!

Баўызлаў ушын қыннан шығарылды,

Жутыў ҳәм шақмақтай жалтылдаў ушын жылтыратылды+.

29Аммон халқының қылыш туўралы көрген аянлары жалған,

Аштырған паллары өтирик.

Қылыш напәк жаўызлардың мойнын шабады.

Олардың соңғы күни келди,

Ақырғы жаза ўақты жетти+.

30Қылышты қынына сал!

Жаратылған жериңде,

Туўылған мәканыңда,

Мен саған ҳүким шығараман+.

31Үстиңе қәҳәримди төгип,

Ғәзеп отымды үплеймен.

Сени өлтириўге шебер,

Жаўыз адамлардың қолына беремен.

32Сен отқа жем боласаң,

Қаның жерге төгиледи.

Сен ҳеш қашан еске алынбайсаң.

Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман»+.

22

Ерусалимниң гүнасы

22^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Сен, инсан улы, ҳүким қыл, қанхор қаланы ҳүким қыл! Оның ислеген жеркенишли ислерин айтып бер+. 3Оған Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Ҳәй, өз ишиңде қан төгип, жаза күнин жақынлатқан қала! Сен бутлар соғып, өзиңди ҳарамладың! 4Төккен қаның менен айыплы болдың, соққан бутларың менен ҳарамландың. Күнлериң жақынласты, жылларың паянына жетти. Соның ушын Мен сени миллетлердиң мазақлаўына, пүткил еллердиң үстиңнен күлиўине жол қояман+. 5Жаман ат шығарған, ғаўғаға толған қала, жақындағылар да, алыстағылар да сени мазақлайды.

6Мине, ишиңде жасап атырған ҳәр бир Израил ҳүкимдары өз ҳәмелинен пайдаланып, қан төгеди. 7Қалада ата-анасын менсинбейди, келгиндини езеди, жетим ҳәм жесирге зулымлық қылады+. 8Сен Мениң мухаддес нәрселеримди ҳүрмет етпедиң, Шаббатыма бийпәрўа болдың+. 9Араңызда жала жаўып, қан төгетуғынлар, төбешиклерде бутларға арналған қурбанлық мәресимине қатнасатуғынлар ҳәм уятсыз қылықларды қылатуғынлар бар+. 10Араңызда әкесиниң ҳаялы менен жататуғынлар, етек кири келип жүрген ҳаялды зорлайтуғынлар бар+. 11Биреўи қоңсысының ҳаялы менен жеркенишли ис қылса, басқасы шерменделерше келинин ҳарамлайды, басқасы туўысқан қарындасының намысына тийеди+. 12Сендеги адамлар қан төгиў ушын пара алады. Сен өсим ҳәм үстеме аласаң, зорлық пенен жақыныңның мал-мүлкин тартып аласаң, ал Мени болса, умыттың, – дейди Қудай Ийе+.

13Минекей, ҳарам пайдаң ҳәм ишиңде қан төккениң ушын Мен ашыў менен алақанымды алақаныма ураман. 14Мен саған қарсы ҳәрекетке кирген күни жүрегиң даў берип, қолыңда күшиң қалар ма екен? Буны Мен, Жаратқан Ийе айтаман ҳәм жүзеге асыраман. 15Мен сени миллетлер арасына тарқатып, ел бойлап шашып жиберемен ҳәм араңыздағы ҳарам ислерге шек қояман+. 16Халықлардың көз алдында хор болғаныңда, Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласаң».

17Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

18– Инсан улы, Израил халқы Мен ушын ғаўажақтай қәдирсиз болып қалды. Олардың ҳәммеси – ошақтағы мыс, қалайы, темир ҳәм қорғасын. Олар гүмистен қалған ғаўажаққа айланды+.

19Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: «Ҳәммеңиз ғаўажаққа айланғаныңыз ушын, Мен сизлерди Ерусалимге жыйнайман. 20Отты алыстырып, гүмисти, мысты, темирди, қорғасынды ҳәм қалайыны еритиў ушын ошаққа салғанындай, Мен де қәҳәр-ғәзебим менен сизлерди жыйнайман, ҳәммеңизди салып, еритемен. 21Сизлерди жыйнап, ғәзеп отымды үстиңизге үплеймен ҳәм қала ишинде ерип кетесиз. 22Гүмистиң ошақта еригениндей, сизлер де қала ишинде ерийсиз. Сонда ғәзеп отын үстиңизге төккен Мен – Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз».

23Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

24– Инсан улы, елге: «Сен тазаланбаған жерсең. Ғәзеп күни жаўын менен суўғарылмағансаң», – деп айт+. 25Оның ишиндеги ҳүкимдарлары[*] ырылдап, олжасын тилкимлеп атырған арысланға уқсайды. Олар адамларды жейди, мүлик ҳәм байлықларды тартып алады, жесирлердиң санын көбейтеди+. 26Оның руўханийлери нызамымды бузады, мухаддес затларымды ҳарамлайды. Мухаддес зат пенен ҳарам затты парықламайды. Ҳадал менен ҳарамның айырмашылығын түсиндирмейди. Шаббатыма көз жумады, Мен олардың арасында хорланып атырман+. 27Олардың ҳәмелдарлары олжасын тилкимлеп атырған қасқырға уқсайды. Байлық арттырыў ушын қан төгеди, адамлардың жанын алады+. 28Ал пайғамбарлары болса олардың қылмысларын ҳәк пенен ақлайды. Өтириктен аянлар көрип, Жаратқан Ийе солай айтпаса да: «Қудай Ийе усылай айтады», – деп жалған болжаўлар айтады+. 29Елдиң халқы бирин бири езеди, тонайды, жарлы ҳәм кәмбағалға зулымлық қылады, келгиндини наҳақ жәбирлейди.

30Елди жоқ қылмаўым ушын, дийўалдың бузылған жерлерин дүзететуғын, оның бузылған жерине қалқан болып, сол жер ушын Мениң алдымда туратуғын биреўди изледим, бирақ таба алмадым+. 31Солай етип, Мен оларға қәҳәримди төгемен, ғәзеп отым менен жоқ қыламан ҳәм қылған қылмысларына жараса жазасын беремен, – дейди Қудай Ийе+.

23

Опасыз апа-сиңлилер

23^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы! Бир анадан туўылған еки қыз бар еди. 3Олар жаслық шағынан-ақ бузық жолға түсип, Мысырда бузықшылық қылды. Сол жерде олардың көкиреги сыйпаланып, қызлық емшеклери аймаланды+. 4Үлкениниң аты Оҳола, кишкенесиниң аты Оҳолиба еди. Олар Меники болды, ул ҳәм қызлар туўды. Оҳола – Самарияны, Оҳолиба – Ерусалимди билдиреди. 5Оҳола Меники бола тура, бузықшылық етип, ойнаслары болған ассириялылардың ышқында жанды+. 6Булар қызғыш көк реңли липас кийген жаўынгерлер, ҳәкимлер ҳәм лаўазымлы адамлар болып, ҳәммеси саўлатлы жигитлер ҳәм атқа минген әскерлер еди. 7Оҳола Ассирияның көрнекли адамлары менен бузықшылық қылды ҳәм өзи ышқында жанғанлардың бутлары менен өзин ҳарамлады. 8Ол Мысырда баслаған бузықшылығын тасламады. Жаслығында-ақ еркеклер оның менен жатып, қызлық емшеклерин аймалап, қумарларын қандырған еди. 9Сонлықтан Мен оны өзи ышқында жанған ойнасларының қолына, ассириялылардың қолына бердим+. 10Олар Оҳоланы тырдай жалаңаш қылып шешиндирди, ул-қызларын тутқын қылып алып, өзин қылыш пенен өлтирди. Оған усындай ҳүким шығарылды ҳәм ол ҳаяллар арасында шерменде болды.

11Оҳоланың сиңлиси Оҳолиба буны көрсе де, қумарлығы ҳәм бузықшылығы менен әжапасынан да асып түсти+. 12Ол да ассириялылардың ҳәкимлери менен лаўазымлы адамларының, безенип кийинген жаўынгерлери менен атлы әскерлериниң, барлық саўлатлы жигитлериниң ышқында жанды+. 13Мен оның да өзин ҳарамлағанын көрдим. Олардың екеўиниң де жолы бир еди. 14Оҳолиба бузықшылығын арттырды. Ол қызыл рең менен дийўалға сызылған калдейли еркеклердиң сүўретин көрди+. 15Олардың беллеринде қайыс, басларында желбиреген сәллелери болып, ҳәммеси калдейлердиң жеринде туўылған бабилониялы ләшкербасыларға уқсайтуғын еди. 16Оларды көриўден, Оҳолибаның ышқы кетти ҳәм калдейлердиң жерине шабарманлар жоллады. 17Бабилониялылар оның жанына, ышқы төсегине келди ҳәм бузықшылық қылып, оны ҳарамлады. Оҳолиба ҳарамланғаннан кейин, олардан жеркениш пенен жүз бурды+. 18Ол ашық түрде бузықшылыққа берилип, жалаңаш денесин көрсеткенде, оның әжапасынан жеркенип жүз бурғанымдай, оннан да жеркенип, жүз бурдым. 19Деген менен, ол Мысырда бузықшылық қылған жаслығын еслеп, және де көбирек бузықшылық қыла баслады+. 20Ол жынысый ағзалары ешектикиндей, урығы айғырдикиндей болған ойнасларына ынтықты. 21Солай етип, сен мысырлылар емшеклериңди аймалап, көкиреклериңди сыйпалаған жаслығыңдағы уятсыз қылықларыңды сағындың.

22Сонлықтан, Оҳолиба, Қудай Ийе былай дейди: «Мен өзиң жеркенип жүз бурған ойнасларыңды өзиңе қарсы қозғайман, оларды ҳәмме жақтан жыйнап алып келемен+. 23Бабилониялыларды, барлық калдейлерди, пеқод, шоа ҳәм қоа урыўларының адамларын, олар менен бирге барлық ассириялылардың саўлатлы жигитлерин, ҳәкимлерин, лаўазымлы адамларын, ләшкербасыларын ҳәм жаўынгерлерин – барлық атқа минерлерин алып келемен+.

24Олар қураллар, саўаш ҳәм жүк арбалар, көплеген халықлар менен келип, сени жән-жақтан үлкен-киши қалқан ҳәм дуўлыға менен қоршаўға алады. Мен оларға сени ҳүким қылыў ықтыярын беремен, олар өзиниң әдет-дәстүрлери бойынша ҳүким қылады+. 25Мен саған қарсы қызғанышымды қозғайман. Олар сени реҳимсиз жазалайды. Қулақ ҳәм мурныңды кесип таслайды, аман қалғанлар қылыштан өткериледи. Улларыңды ҳәм қызларыңды тутқынға алады, аман қалғанларды от жандырып жоқ қылады. 26Үстиңдеги кийимлериңди шешип алып, қымбатбаҳа тағыншақларыңды алады+. 27Мен сениң Мысырдан алып келген азғынлығың менен уятсыз қылығыңа шек қояман. Енди оларға көз салмайтуғын ҳәм Мысырды еске алмайтуғын боласаң+.

28Қудай Ийе былай дейди: Билип қой, Мен сени өзиң жек көрген, кеўлиң жеркенген адамлардың қолына тапсыраман. 29Олар саған аяўсыз қатнас жасайды, мийнет пенен жыйнағанларыңды алып кетеди, өзиңди тырдай жалаңаш қалдырады. Усылайынша сениң уятсыз жалаңашлығың, уятсызлығың ҳәм бузықшылығың аян болады. 30Булар сениң миллетлер менен бузықшылық ислегениң, олардың бутлары менен өзиңди ҳарамлағаның себепли жүз береди+. 31Сен әжапаңның жолынан жүрдиң, сол себепли оған ишкизген жаза кесемнен саған да ишкиземен+.

32Қудай Ийе былай дейди: Сен әжапаңның шүңгил ҳәм кең кесесинен ишесең. Сениң үстиңнен күледи, масқара боласаң. Кесеге жүдә көп кетеди. 33Сен мәс боласаң ҳәм қайғыға батасаң. Бул қырғын ҳәм ўайраншылық кесеси, бул әжапаң Самарияның кесеси. 34Оннан ишип, таўысасаң, оны сындырып, көкирегиңди тилкимлейсең. Буны Мен айтып турман, – дейди Қудай Ийе+.

35Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Сен Мени умытып, Маған арқаңды қаратқаның ушын, уятсызлығыңның ҳәм бузықшылығыңның жазасын тарт»+.

36Жаратқан Ийе маған былай деди:

– Инсан улы, Оҳола менен Оҳолибаны ҳүким қыл! Олардың жеркенишли ислерин әшкаралап айт!+
37Олар неке ҳадаллығын бузды, қоллары қанға былғанған. Олар бутлар менен бузықшылық қылды, ҳәтте, Маған туўып берген балаларын да, бутларға азық қылып, жандырып усынды+. 38Олар Маған және мынаны да қылды: сол күни олар Мениң Мухаддес мәканымды да ҳарамлады ҳәм Шаббатымды хорлады+. 39Балаларын бутларға арнап шалған күни, олар Мениң Мухаддес мәканыма кирип, оны ҳарамлады. Олар Мениң Үйимде, мине, усыларды иследи+.

40Ҳәтте, олар алыс жердеги адамларға шабарманлар жиберди, олар да келди. Олар келгенде, апа-сиңлилер олар ушын жуўынды, көзлерин бояды ҳәм әшекөйлерин тақты+. 41Жайылған толы дастурхан қасындағы сулыў төсекке отырды. Дастурханға Мениң хош ийисли түтеткимди ҳәм зәйтүн майымды қойды. 42Кәйпи-сапа қурып отырған аламан даўысы еситилип турды. Шөл даладан келген бул мәскүнемлер апа-сиңлиниң қолына билезик тақты, басына әжайып таж кийдирди.

43Сонда Мен бузықшылық ислеп, ҳалдан тайған ҳаяллар туўралы былай дедим: «Еркеклер бул ҳаялларға жезөкшедей қатнас жасасын, себеби олар сондай». 44Олар жезөкшениң жанына киргендей, олар менен жатты. Солай етип, уятсыз ҳаяллар Оҳола ҳәм Оҳолибаға усылай қатнас жасалды. 45Бирақ әдил адамлар оларды неке ҳадаллығын бузғанлықта ҳәм қанхорлықта айыплап, ҳүким шығарды. Өйткени олар бузық ҳаяллар болып, қоллары қанға былғанған еди+.

46Қудай Ийе былай дейди: Оларға қарсы аламанды жыйнап алып келип, олардың ҳүрейлерин ушырып, тонат. 47Аламан оларды тас боран қылады, қылышы менен шабады. Балаларын ҳәм қызларын өлтиреди, үйлерин жағып жибереди+. 48Усылайынша Мен елдеги уятсыз ислерге шек қояман, пүткил ҳаяллар буннан сабақ алып, сизлерге еликлемейтуғын болады+. 49Сизлер уятсыз қылықларыңыз ҳәм бутқа табынғаныңыз ушын жазаңызды аласыз. Сонда сизлер Мениң Қудай Ийе екенимди билесиз+.

24

Қайнаған қазан

24^1Сүргинде болған ўақтымыздың тоғызыншы жылының оныншы айының оныншы күни Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, усы күнди, бүгинги сәнени жазып қой. Бабилония патшасы усы бүгин Ерусалимди қамал қылды+. 3Бул қозғалаңшы халыққа бир тымсал айтып, Қудай Ийе былай дейди деп айт: «Қазанды ошаққа қойып, ишине суў қуй+. 4Оған гөштиң жақсы бөлеклерин: жамбас ҳәм жаўырын гөшлерин салып, сайланды жиликлерге толтыр. 5Гөш сайланды қойдың гөши болсын. Астына отынды үйип салып, сүйегин жақсылап писир.

6Қудай Ийе былай дейди: Қанхор қала ҳәсирет шегеди! Тат басып, таты тазаланбаған бул қазан ҳәсирет шегеди! Шек таслап сайламастан, гөшти бөлек-бөлек қылып алып, ылақтырың+. 7Қаланың қаны оның ортасында. Ол қанды кейин шаң менен бастырылып қалатуғын жерге емес, ал жалаңаш жартастың үстине төкти+. 8Өш алыўға деген ғәзебимди оятыў ушын, Мен де қанды жартас үстинде қалдырдым, оны жасырып болмайды.

9Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Қанхор қала ҳәсирет шегеди! Мен үлкен қылып отын үйемен+. 10Отынды мол етип салып, отты алыстыр, гөшти қайнат ҳәм дәм бериўши затларды қос. Сүйеклер де күйип күл болсын. 11Қазанды босат, көмирдиң үстине қойып, қыздыр. Мыс қызып, ишиндеги патаслық ерисин ҳәм таты күйип кетсин. 12Бирақ барлық мийнетим босқа кетти, қалың татты еритиў ушын, ҳәтте, от та жәрдем бермеди+. 13Уятсыз қылығың сени ҳарамлады. Сени тазаламақшы болғанымда, сен тазаланбадың. Сол себепли үстиңе ғәзебимди толық төгип болмағанша, тазаланбайсаң. 14Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман. Мениң ҳәрекетке киретуғын ўақтым болды. Мен Өзимди тоқтатпайман, аямайман, реҳим де қылмайман. Сен өз жолың ҳәм ислериңе гөре ҳүким қылынасаң, – дейди Қудай Ийе»+.

Езекиелдиң ҳаялының өлиўи

15Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

16– Инсан улы, мен бир соққы менен сени көзиңе қәдирли болған адамнан жуда қыламан. Бирақ жоқлаў айтпа, жылама, көз жас төкпе+. 17Ишиңнен жыла, марҳум ушын аза тутпа. Сәллеңди ҳәм аяқ кийимиңди шешпе, сақалыңды жаўма, кеўил айтыўға келгенлер әкелген аўқаттан жеме+.

18Азанда мен халық пенен сөйлестим, кеште ҳаялым қайтыс болды. Келеси күни азанда мен өзиме буйырылғанларды орынладым. 19Сонда адамлар меннен:

– Сен ислеп атырған бул нәрселердиң бизлер ушын қандай мәниси бар? – деп сорады+. 20Мен оларға Жаратқан Ийеден маған мынадай сөз түскенин айттым:

21«Израил халқына айт, Қудай Ийе былай дейди: Күшиңиздиң мақтанышы, көзиңизге қәдирли ҳәм жаныңыздың арзыўы болған Мухаддес мәканымның ҳарамланыўына жол қояман. Қалдырып кеткен ул ҳәм қызларыңыз қылыштан қырылады+.

22Сонда Езекиел не қылған болса, сизлер де соны қыласыз. Сақалыңызды жаўмайсыз, кеўил айтыўға келгенлер әкелген аўқаттан жемейсиз. 23Сәллеңиз басыңызда, аяқ кийимиңиз аяғыңызда болады. Жоқлаў айтпайсыз, жыламайсыз. Қылмысларыңыздың зардабынан димарыңыз қурып, бирге нала шегесиз+.

24Езекиел сизлер ушын белги болады. Ол не ислеген болса, сизлер де солай ислейсиз. Булар жүз бергенде, сизлер Мениң Қудай Ийе екенимди билесиз»+.

25Буннан кейин Қудай Ийе маған былай деди:

– Саған келсек, инсан улы, Мен олардың қорғанын, салтанатлы шадлығын, көзине қәдирли болған нәрсесин ҳәм жанының арзыўын, сондай-ақ улларын ҳәм қызларын тартып алғанымда, 26сол күни қашып қутылған бир адам хабарды жеткериў ушын саған келеди+. 27Сонда және тилге кирип, сол адам менен сөйлесесең, артық тилиң тутылмайды[*]. Сен халқым ушын бир белги боласаң, сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+.

25

Қоңсы халықларға қарсы пайғамбаршылықлар

Аммон

25^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, жүзиңди аммонларға қаратып, оларға қарсы пайғамбаршылық қыл+. 3Оларға айт: «Қудай Ийениң сөзин тыңлаң! Қудай Ийе былай дейди: Мухаддес мәканым ҳарамланғанда, Израил жери ўайран қылынғанда ҳәм Яҳуда халқы тутқынға түскенде, „Ҳай-ҳай“ деп олардың үстинен күлген едиңиз+. 4Сонлықтан Мен сизлерди шығыс халықларының ийелигине беремен. Олар елиңизге орда қурып, шатырларын тигеди, өнимлериңизди жеп, сүтиңизди ишеди. 5Рабба қаласын түйелердиң өрисине, Аммон елин қойлардың қорасына айландыраман. Сонда сизлер Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+.

6Қудай Ийе былай дейди: Сен қол шаппатлап, аяқ тапырлатып, Израил жерин жек көрип, бахытсызлығына шын жүректен қуўандың. 7Сонлықтан Мен де саған қарсы қол көтерип, сени халықларға олжа қылып беремен. Сени халықлар арасынан жоқ қыламан, еллер арасынан қуртып, туқымқурт қыламан. Сонда сен Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласаң»+.

Моаб

8«Қудай Ийе былай дейди: Моаб пенен Сеир: „Яҳуда халқының басқа халықлардан артықмашлығы жоқ“, – деп айтты. 9Сонлықтан Моабтың қапталын елдиң мақтанышы болған Бейт-Ешимот, Баал-Меон ҳәм Кирятайым қалаларынан баслап ашып таслайман+. 10Моабты аммон халқы менен бирге шығыс халықларының ийелигине беремен. Аммон халқы миллетлер арасында еске алынбайтуғын болады+. 11Мен Моаб үстинен ҳүким шығараман. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады».

Эдом

12«Қудай Ийе былай дейди: Эдом қаслық пенен Яҳудадан өш алып, аўыр гүнаға қол урды+. 13Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Эдомға қарсы қолымды көтеремен, ондағы адамларды ҳәм ҳайўанларды жоқ қыламан, ал елди шөлге айландыраман. Теманнан Деданға шекемги халық қылыштан қырылады+. 14Мен халқым Израилдың қолы менен Эдомнан өш аламан. Олар Эдомда Мениң қәҳәр-ғәзебим менен ҳәрекет етеди. Сонда эдом халқы Мениң өш алыўымның қандай екенин билип алады, – дейди Қудай Ийе».

Филист

15«Қудай Ийе былай дейди: Әййемнен душпанлығы болған филистлер яҳудалылардан өш алыўға ҳәрекет етти, жүрегиндеги жек көриўшилик себепли оларды жер менен жексен етип өш алды. 16Сол себепли Қудай Ийе былай дейди: Мине, Мен филистлерге қарсы қолымды көтерип, керетлерди жоқ қыламан ҳәм олардың теңиз жағасында қалғанларын қырып жиберемен+. 17Ғәзеп пенен жазалап, олардан қатты өш аламан. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады».

26

Тир қаласына қарсы пайғамбаршылық

26^1Сүргинде болған ўақтымыздың он биринши жылы, айдың биринши күни маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, Тир Ерусалим туўралы: «Ҳай-ҳай! Халықлардың дәрўазасы болған қала бузылды. Мен ушын қапылары ашылды. Ол ўайран болды, мен болсам, байып кетемен», – деп атыр+. 3Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: «Тир, Мен саған қарсыман. Мен көплеген миллетлерди саған қарсы көтеремен. Олар теңиз толқынларының көтерилгени киби саған жапырылып келеди. 4Олар дийўалларыңды ўайран қылып, минараларыңды қулатады. Мен қаланың топырағын сыпырып таслап, оны жалаңаш таслаққа айландыраман. 5Теңиздеги бул жер балықшылар аў жаятуғын жер болады. Буны Мен айтып турман, – дейди Қудай Ийе. – Тир қаласы халықларға олжа болады+. 6Қурғақлықтағы қалаларының турғынлары қылыштан өткериледи. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+.

7Қудай Ийе былай дейди: Мен патшалар патшасы болған Бабилония патшасы Набуходоносорды Тирге қарсы қозғайман. Ол арқадан атлар, саўаш арбалары, атлылар ҳәм топ-топ ләшкерлерин ертип келеди+. 8Тир, олар қурғақлықтағы қалаларыңның турғынларын қылыштан өткереди. Қала әтирапына қамал минараларын қурады, қала дийўалына топырақ үйеди, саған қарсы қалқанлар орнатады+. 9Дийўал бузатуғын қураллар менен дийўалларыңды ояды, шөккишлери менен минараларыңды бузады+. 10Атлардың көплигинен сени шаң-тозаң қаплайды. Дәрўазаларыңнан киргенде, дийўаллары бузылған қалаға бастырып киргендей, атлылардың, дөңгелеклердиң ҳәм арбалардың шаўқымынан дийўалларың титирейди. 11Атларының туяқлары барлық көшелериңди басқылап таслайды. Адамларың қылыштан қырылады, үлкен кийели тасларың жер менен жексен болады. 12Олар байлығыңды талап, сатылатуғын буйымларыңды басып алады. Дийўалларыңды жығып, саўлатлы имаратларыңды ўайран қылады, тасларыңды, ағашларыңды ҳәм топырағыңды теңизге ылақтырады. 13Мен қосықларыңның айтылыўына шек қояман, лираларыңның[*] сести қайтып еситилмейди+. 14Сени жалаңаш таслаққа айландыраман, сен аў жаятуғын орын боласаң. Енди ҳеш қашан қайта тикленбейсең. Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман, – дейди Қудай Ийе+.

15Қудай Ийе Тир қаласына былай дейди: Қулаўыңның шаўқымынан, жарадарлардың ыңқылдысынан, басыңа түскен қырғыннан атаўлардағы ҳәм жағалаўлардағы халықлар титиремей ме+? 16Барлық теңиз ҳүкимдарлары өз тахтларынан түсип, шапанларын ҳәм кестели кийимлерин шешеди. Қорқынышқа бүркенип жерге отырады, тоқтаўсыз қалтырасып, аўҳалыңды көрип аң-таң болады+. 17Кейин саған жоқлаў айтып, былай дейди:

„О, теңизшилер жасаған,
Теңизде даңқ таратқан қала,
Қалай набыт болдың!
Сен ҳәм сенде жасағанлар,
Теңизде қүдиретли едиңлер.

Теңиздиң жағасында жасайтуғынлардың ҳәммесиниң,

Ҳүрейин ушырдың+.

18Сен қулаған күни атаўлар титиреди,

Теңиз жағасындағылар сениң набыт болыўыңнан қорқып қалды“.

19Қудай Ийе былай дейди: Сени адамсыз қалған қалаға уқсатып, қарабақанаға айландырғанымнан кейин, туңғыйық суўларын көтерип, үлкен суўларды үстиңе бастырғанымнан кейин, 20сени өлим шуқырына түскенлер менен бирге әййемги халықтың жанына түсиремен. Туңғыйыққа түскенлер менен бирге, ески қарабақаналар арасына, жер астындағы дүньяға орналастыраман. Солай етип, саған ҳеш ким мәкан баспайды ҳәм сен тирилер әлеминде ҳүрметке ериспейсең+.

21Мен ақыбетиңди қорқынышлы қыламан, сен жоқ боласаң. Сени излейди, бирақ ҳеш қашан таба алмайды, – дейди Қудай Ийе»+.

27

Тир ушын жоқлаў айтыў

27^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, Тирге арнап жоқлаў айт+. 3Теңиз дәрўазасында мәкан басқан ҳәм жағалаўлардағы халықлар менен саўда-сатық қылатуғын Тир қаласына айт: «Қудай Ийе былай дейди:

Тир, сен: „Мен гөззаллықта минсизбен“, – дедиң.

4Сениң шегараларың теңиз қойнында еди.

Қурылысшыларың гөззаллығыңды минсизликке еристирди.

5Қаптал тахтайларың Сенир таўындағы сәрўи ағашларынан,

Тайынланған үлкен кемедей едиң.

Өрелигиңди соғыў ушын,

Лебаноннан кедр ағашын алып келди+.

6Ескеклериңди Башан еменлеринен,

Еденлик тахтайларыңды Киттим жағалаўларындағы қарағайлардан соғып,

Пилдиң сүйеги менен безеди+.
7Мысырдың нағыслы зығыр таўары,
Саған желқом қылып қойылды,
Ол сен ушын байрақ болды.
Элиша жағалаўларынан алып келинген,

Қызғыш көк ҳәм шым қызыл таўарлар саған саябан қылынды.

8Ескекшилериң Сидон ҳәм Арўад турғынлары еди,
Шебер адамларың, Тир,
Сениң дарғаларың еди+.
9Кемениң жарықларын питеў ушын,

Гебаллы тәжирийбели адамлар ҳәм усталар сенде бар еди.

Алды-сатты қылыў ушын,

Теңиздеги барлық кемелер ҳәм теңизшилер саған келетуғын еди+.

10Парсылар, Луд ҳәм Пут адамлары,

Әскер болып хызмет етти.

Қалқан ҳәм дуўлығаларын саған асып қойып,

Олар сени даңққа еристирди+.

11Арўад ҳәм Хелехтен келгенлер,

Дийўалларыңда айланып турып сақшылық етти.

Гаммадтан келгенлер минараларыңда хызмет етти.

Олар қалқанларын дийўалларыңа асып қойып,

Көркиңе көрик қосты.

12Сениң байлығың аса көп болғанлықтан, Таршиш те сениң менен саўда-сатық иследи. Олар берген затларыңның орнына гүмис, темир, қалайы ҳәм қорғасын берди+. 13Яўан, Тубал ҳәм Мешех саўдагерлери сениң менен саўда иследи. Олар сен берген затлардың орнына қулларды ҳәм қоладан исленген буйымларды берди+. 14Тогарма турғынлары сен берген затлардың орнына ябыларды, әскерий атларды ҳәм ғашырларды берди+. 15Дедан халқы да сениң менен саўда-сатық қылды. Теңиз жағасындағы көплеген еллердиң базары сениң қолыңда еди. Олар пил сүйегин ҳәм эбон терегин саған төлем қылып беретуғын еди+. 16Затларыңның көплиги себепли, Арам да сениң менен саўда-сатық қылды. Олар сениң затларыңның орнына периўза таслар, шым қызыл гезлемелер, нағыслы кийимлер, ҳасыл зығыр таўарлар, маржан ҳәм рубин берди. 17Яҳуда менен Израил да сениң менен саўда-сатық қылды. Олар сениң буйымларыңның орнына Минниттен алып келинген бийдай, сондай-ақ мазалы затлар, пал, зәйтүн майын ҳәм мәлҳәм берди+. 18Сениң затларыңның көплиги ҳәм шексиз байлығың себепли, Дамаск Хелбоннан шарап ҳәм Захардан жүн алып келип, сениң менен саўда-сатық қылды+. 19Узалдан келген Ўедан ҳәм Яўан халықлары сеннен затлар сатып алып, олардың орнына ислеў берилген темир, кассия ҳәм хош ийисли қамыс беретуғын еди+. 20Дедан аттың ерине жабатуғын қымбатбаҳа гилемлери менен саўда қылды. 21Арабстан ҳәм Кедардың барлық бийлери сениң қарыйдарларың еди. Олар қозылар, қошқарлар ҳәм ешкилер алып келип, сениң менен саўда иследи+. 22Шеба менен Рааманың саўдагерлери сениң менен саўда қылып, алған затларының орнына ең жақсы хош ийисли затлар, қымбатбаҳа таслар ҳәм алтын беретуғын еди+. 23Харан, Канне, Эден қалалары, Шеба, Ашшур ҳәм Килмад саўдагерлери сениң менен саўда-сатық қылды+. 24Олар қымбатбаҳа кийимлер, қызғыш көк ҳәм нағыслы гезлемелер, рәңбәрәң гилемлер ҳәм жақсылап есилген жиплерди саған сатты. 25Үлкен саўда кемелери кәрўанларың болып хызмет етти.

Сен теңиз қойнында аўыр жүкке толдың+.

26Ескекшилериң сени ашық теңизге алып шықты.

Шығыс самалы сени теңиз қойнында қыйратты+.

27Қыйраған күниң, байлығың, затларың, буйымларың, теңизшилериң, дарғаларың, жарықларды питеўшилериң, саўдагерлериң, әскерлериң ҳәм кемеде болған ҳәмме адамларың теңиз түбине ғарқ болады.

28Дарғаларыңның қышқырығынан,

Жағадағы дала ләрзеге келеди.

29Барлық ескекшилер кемелерин тәрк етеди.

Теңизшилер ҳәм дарғалар жағаға шығып алады+.

30Олар сен ушын пәрияд қылады,

Дадлап ашшы көз жас төгеди.

Басларына топырақ шашып,

Күлге аўнайды+.

31Шашларын алдырып,

Аза кийимин кийеди.

Сениң ушын жүреклери езилип,

Зар еңиреп, аза тутады.

32Олар ағыл-тегил болып жылап,

Сен ушын былай деп жоқлаў айтады:

„Теңиз ортасында қыйраған,
Тир киби басқа қала бар ма+?
33Затларың теңизден шыққанда,
Көп миллетлерди тойдырдың.
Байлығыңның ҳәм алды-саттыңның көплиги менен,
Жердиң патшаларын байыттың+.
34Ал теңизде қыйрап, суў түбине шөккениңде,

Буйымларың ҳәм адамларың сениң менен бирге суўға ғарқ болды.

35Атаўларда жасаўшылар сен туўралы еситкенде, жанлары түршикти,

Патшаларының зәрреси ушып, жүзинде қан қалмады+.

36Басқа халықлардың саўдагерлериниң жаны түршикти.

Ақыбетиң қорқынышлы болды,

Сен мәңгиге жоқ боласаң“»+.

28

Тир патшасына қарсы пайғамбаршылық

28^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, Тирдиң ҳүкимдарына айт: «Қудай Ийе былай дейди: Сениң көкирегиң көтерилип: „Мен қудайман, теңиз қойнындағы қудайлардың тахтында отырыппан“, – дедиң. Өзиң қудай емес, адам бола тура, өзиңди қудайға тең билесең+. 3Сен Даниелден де дана екенсең-дә, сеннен жасырын сыр жоқ екен-дә!+
4Даналығың ҳәм ақылың менен байлық арттырдың ҳәм ғәзийнеханаңа алтын менен гүмис жыйнадың+. 5Саўда-сатықтағы даналығың менен байлық арттырдың ҳәм байлығың себепли менменсип кеттиң.

6Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Өзиңди қудайдай дана билгениң ушын, 7үстиңе жат жерлилерди, халықлардың ең жаўызын алып келемен. Олар даналығың жаратқан гөззаллыққа қарсы қылышларын жалаңашлайды ҳәм нурлы салтанатыңды сөндиреди+. 8Өзиңди гөрге тығады ҳәм сен теңиз қойнындағы қалаңда жаўызлық пенен өлтирилесең. 9Сонда өзиңди өлтиргенлер алдында: „Мен қудайман“, – дей аласаң ба? Өзиңди өлтиргенлердиң қолында сен қудай емес, ал әпиўайы бир адам боласаң. 10Сен жат жерлилердиң қолынан сүннетсизлердиң өлими менен өлесең. Буны Мен айтып турман, – дейди Қудай Ийе»+.

11Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

12– Инсан улы, Тир патшасы ушын жоқлаў айт ҳәм оған Қудай Ийе былай дейди деп айт:

«Сен минсизлик тымсалысаң,
Даналыққа толған, гөззаллықта бәркамал едиң+.
13Сен Эденде, Қудайдың бағында едиң.
Сердолик, хризолит, гагат,
Сары яқыт, оникс, яшма,
Лазурит, периўза, зүмрет сыяқлы,
Қымбатбаҳа тасларға безендиң.
Безениў буйымларың алтыннан исленген еди.
Сен жаратылған күни, булар таярланған еди+.
14Сен майланған қорғаўшы керуб едиң,
Усы иске сени Мен қойған едим.
Сен Қудайдың мухаддес таўы үстинде едиң,
Отлы таслар арасында жүрер едиң+.
15Жаратылған күниңнен баслап,
Қылмысқа қол урғанға дейин,
Өз жолыңда минсиз едиң.
16Саўдаңның көплиги себепли,
Ишиң наҳақлыққа толды,
Гүнаға қол урдың.
Мен сени ҳарам деп санап,
Қудайдың таўынан ылақтырдым.
Қорғаўшы керуб, сени,
Отлы таслардың арасынан қуўып жибердим.
17Гөззаллығың себепли жүрегиң тәкаббирленди,

Даңқпаразлығың себепли даналығыңды жоқ қылдың.

Соған бола, Мен сени жерге ылақтырдым,
Патшалар алдында шерменде қылдым.
18Қылмысларыңның көплиги менен,
Саўда-сатықтағы наҳақлығың менен,
Өз мухаддес орынларыңды ҳарамладың.
Сонда Мен ортаңнан от шығардым,
Ол сени жалмап қойды.
Көргенлердиң көз алдында,
Сени күлге айландырдым.

19Халықлар арасында сени таныйтуғынлардың ҳәммеси,

Аўҳалыңа таң қалды.

Ақыбетиң қорқынышлы болды,

Сен мәңгиге жоқ боласаң»+.

Сидонға қарсы пайғамбаршылық

20Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

21– Инсан улы, жүзиңди Сидонға қарай бурып, оған қарсы пайғамбаршылық қыл+. 22Оған Қудай Ийе былай дейди деп айт:

«Ҳәй, Сидон, Мен саған қарсыман.

Мен сениң ишиңде даңққа ерисемен.

Саған ҳүким шығарып,

Өз мухаддеслигимди аян қылғанымда,

Ҳәмме Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады.

23Мен Сидонға иллет жиберемен,

Көшелеринде қан төгиледи.

Жән-жақтан урылған қылыштан,

Қала ортасында қаза тапқанлар қулап жатады.

Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады»+.

24Израил халқын жек көретуғын қоңсылардың ҳеш бири, енди қайтып Израилға жаралаўшы тикен ямаса тикенли жантақтай болмайды. Сонда олар Мениң Қудай Ийе екенимди биледи+.

25Қудай Ийе былай дейди: Халықлар арасына тарқатып жиберилген израиллыларды жыйнап алғанымда, миллетлердиң көз алдында оларға Өз мухаддеслигимди аян етемен. Кейин олар өз жерлерине, қулым Яқыпқа берген жерлерге мәкан басады+. 26Ол жерде қәўипсиз жасайды, үйлер қурады, жүзимзарлар отырғызады. Дөгеректеги оларды жек көргенлерге ҳүким шығарғанымнан кейин, олар қәўипсизликте жасайды. Сонда олар Мениң өзлериниң Қудайы Жаратқан Ийе екенимди билип алады+.

29

Мысырға қарсы пайғамбаршылық

29^1Сүргинде болған ўақтымыздың оныншы жылының оныншы айының он екинши күни маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, жүзиңди Мысыр патшасы фараонға қаратып, оған ҳәм пүткил Мысырға қарсы пайғамбаршылық қыл+. 3Тил қатып, оған Қудай Ийе былай дейди деп айт:

«Дәрья тармақлары ишинде жатқан,

Үлкен айдарҳа, Мысыр патшасы фараон!

Мен саған қарсыман.

Сен: „Нил өзимдики,

Оны өзим ушын жараттым“, – дейсең+.

4Бирақ Мен жағыңа қармақ саламан,

Теңгелериңе дәрья тармақларындағы балықларды жабыстыраман.

Теңгелериңе жабысқан балықлар менен бирге,

Сени суўырып шығараман+.

5Өзиңди де, тармақларыңдағы балықларды да,

Шөлистанға ылақтырып таслайман.

Сен ашық далада жатасаң,

Ҳеш ким сени жыйнамайды, көтерип алмайды.

Сени жердеги жабайы ҳайўанларға,

Аспандағы қусларға жемтик қыламан+.

6Сонда Мысырда жасайтуғын ҳәр бир адам,

Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады.

Себеби сен Израил халқы ушын қамыс ҳаса болдың+. 7Израил халқы сени услағанда, сынып кетип, олардың ийнин жарақатладың. Ал сүйенгенде, сен сынып, оларды тентиреклетип жибердиң.

8Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Мен саған қылыш жиберип, сениң адамларың менен малларыңды қырып таслайман+. 9Мысыр жерин адамсыз қуў далаға айландыраман. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады. „Нил өзимдики, оны өзим ушын жараттым“, – дегениң ушын, 10Мен саған ҳәм дәрьядағы тармақларыңа қарсы шығаман. Мысыр жерин Мигдолдан Сиўенеге шекем ҳәм Хабашстан шегараларына шекем қаңыраған қуў далаға айландыраман+. 11Ол жерге адам аяқ баспайды, ҳайўан туяғы тиймейди. Ол жерде қырық жыл адам жасамайды. 12Мен Мысырды қаңырап қалған еллердиң ишиндеги ең жаманына айландыраман. Оның қалалары ўайран етилген қалалардың ең ўайран болғаны болып, қырық жыл адамсыз қалады. Мысырлыларды басқа халықлар арасына тарқатып, жат жерлерге шашып жиберемен+.

13Қудай Ийе былай дейди: Қырық жылдан кейин, тарқатып жиберилген мысырлыларды халықлардың арасынан жыйнайман+. 14Мысырлыларды сүргиннен қайтарып, өзлериниң туўылған журты Патрусқа алып келемен. Ол жерде олардың патшалығы ҳәлсиз болады+. 15Ол ҳәлсизирек патшалық болып, артық халықлардан үстин болмайды. Олар халықлар үстинен ҳүкимдарлық қылмаўы ушын, Мен оларды азайтаман. 16Мысыр енди ҳеш қашан Израилға сүйениш болмайды. Керисинше, Мысырдың бахытсызлығы оларға Мысырдан жәрдем сораў арқалы гүна ислегенин еслетеди. Сонда олар Мениң Қудай Ийе екенимди биледи»+.

17Сүргинде болған ўақтымыздың жигирма жетинши жылының биринши айының биринши күни маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

18– Инсан улы, Бабилония патшасы Набуходоносор Тир менен урысыў ушын әскерлерине қатты мийнет еттирди: ҳәмме әскердиң шашы түсип қалды, желкелери қыршылды. Бирақ ол да, әскерлери де Тирден мийнетине жараса олжа ала алмады.

19Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: «Мен Бабилония патшасы Набуходоносорға Мысыр жерин беремен. Ол Мысырдың байлығын алып кетеди. Оны талан-тараж қылады, олжалап алып кетеди. Бул оның әскерлери ушын мийнет ҳақы болады+. 20Аўа, Мен оған Мысырды мийнети ушын сый қылып беремен, себеби ол ҳәм оның әскерлери Мен ушын мийнет етти, – дейди Қудай Ийе. 21– Сол күни Мен Израил халқын күшли қыламан ҳәм олардың арасында ашық сөйлеў ушын саған сайрап турған тил беремен. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады».

30

Мысыр ушын жоқлаў айтыў

30^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, пайғамбаршылық қылып айт: «Қудай Ийе былай дейди:

Аҳ, сол күн, деп бақыр!

3Себеби сол күн жақынласты,

Жаратқан Ийениң күни жақынласты.

Бул күн қалың бултлы болады,

Миллетлердиң қыямет-қайым күни+.

4Мысырға қарсы қылыш шығады.

Мысырлылар қылыштан қырылғанда,

Хабашстанды қорқыныш бийлейди.

Мысырдың байлығы алып кетиледи,

Тийкары күл-талқан қылынады+.

5Хабашстан, Пут, Луд, жат жерли жалланба әскерлер, Куб ҳәм олар менен питим дүзген еллердиң халқы қылыштан өткериледи+.

6Жаратқан Ийе былай дейди:
Мысырдың аўқамласлары қырылады,
Мақтанышлы қүдирети қулайды.
Мигдолдан Сиўенеге шекем,
Ҳәммеси қылыштан өткериледи,
– дейди Қудай Ийе. –+
7Олар қаңырап қалған еллердиң ишиндеги,
Ең жаманына айланады.

Оның қалалары ўайран етилген қалалар ишиндеги,

Ең ўайран қылынғаны болады+.
8Мысырға от берип,
Оны қоллағанлардың ҳәммесин жоқ қылғанымда,

Олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+.

9Сол күни қайғы-ғамсыз жасап атырған хабашстанлыларды қорқытыў ушын, Мен кемелер менен хабаршылар жиберемен. Мысырдың қыямет-қайым күнинде, хабашстанлыларды қорқыныш бийлеп алады. Мине, усы күн сөзсиз келеди.

10Қудай Ийе былай дейди:

Мен Бабилония патшасы Набуходоносордың қолы менен,

Көп санлы Мысыр халқын жоқ қыламан+.

11Набуходоносордың өзи ҳәм әскерлери,

Барлық халықлар арасындағы ең жаўызы.

Ол Мысырды қуртыў ушын алып келинеди.

Мысырға қарсы қылышларын жалаңашлап,

Жерди өлилерге толтырады.

12Мен Нилдиң тармақларын қурытып,

Елди залымлардың қолына беремен.

Елди ҳәм ондағы ҳәмме нәрсени,

Жат жерлилердиң қолы менен ўайран етемен.

Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман+.

13Қудай Ийе былай дейди:

Мен барлық бутларды жоқ қыламан,

Нофтағы қудайлардың мүсинлерин қуртаман.

Мысырда енди ҳүкимдар болмайды.

Мысыр жерин қорқынышқа саламан+.

14Патрус үлкесин ўайран қыламан,

Соан қаласына от қояман,

Но қаласы үстинен ҳүким шығараман+.

15Мысырдың қорғаны болған Синге ғәзебимди төгемен.

Но қаласының көп санлы халқын қырып таслайман.

16Мысырға от қояман,
Син шексиз азап шегеди.
Но қаласының дийўалы тесиледи,
Нофқа күпә-күндиз душпан ҳүжим қылады.
17Уон ҳәм Пий-Бесет жигитлери,
Қылыштан набыт болады,
Қала халқы сүргин қылынады+.
18Мен Мысырдың бийлик ҳасасын сындырған,

Ҳәм де оның мақтанышлы қүдиретин қулатқан күни,

Тахпанхесте күн түнекке айланады,

Қаланы қара булт қаплайды,

Оған қараслы қала-аўыллардың турғынлары сүргин қылынады+.

19Мен Мысыр үстинен ҳүким шығараман.

Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады»+.

20Сургинде болған ўақтымыздың он биринши жылының биринши айының жетинши күни маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

21– Инсан улы, Мен Мысыр патшасы фараонның қолын сындырдым. Оның шыпа табыўы ушын, ҳеш ким қолын байламады, қайтып қылыш услаўы ушын, ҳеш ким қолына тахтай салып таңбады+. 22Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: «Мен Мысыр патшасы фараонға қарсыман. Мен оның еки қолын да: саў қолын да, сынған қолын да сындыраман. Қолындағы қылышы жерге түсип кетеди. 23Мысырлыларды халықлар арасына тарқатып, еллер арасына шашып жиберемен+. 24Мен Бабилония патшасының билегине күш берип, қолына қылышымды услатаман. Ал фараонның қолларын сындыраман. Фараон Бабилония патшасының алдында аўыр жарадар болған адамдай ыңырсыйды. 25Мен Бабилония патшасының қолларына күш беремен, ал фараонның қолларында дәрман қалмайды. Мен Бабилония патшасына қылышымды бергенимде ҳәм ол қылышты Мысыр жерине қарай созғанда, олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады. 26Мен мысырлыларды халықлар арасына тарқатып, еллердиң арасына шашып жиберемен. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады».

31

Кедр ағашы туўралы тымсал

31^1Сүргинде болған ўақтымыздың он биринши жылының үшинши айының биринши күни маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, Мысыр патшасы фараонға ҳәм оның сансыз халқына былай деп айт:

«Уллылықта саған тең келетуғын ким бар+?
3Әнекей, сулыў шақалы, қойыў саялы,
Лебанондағы кедр ағашына уқсаған,
Ассирияға қара!
Оның бойы бәлент болып,
Төбеси бултларға тийип туратуғын еди+.
4Суўлар оны суўғарды,
Жер асты булақлары оны өсирди.
Ағыслары ол өскен жерден ақты,

Тармақлары тоғайдағы ҳәмме тереклерди қандырды.

5Ол тоғайдағы барлық тереклерден бийик болып өсти,

Суўға жақсылап қанғанлықтан,

Балдақлары ириленип,

Шақалары узайды.

6Аспандағы барлық қуслар,

Шақаларына уя салды.

Барлық жабайы ҳайўанлар,

Шақалары астында балалады.

Барлық уллы миллетлер,

Оның саясында жасады+.

7Ол өзиниң бәлентлиги менен,

Шақаларының узынлығы менен көркем еди.

Себеби тамыры уллы суўларға тийип турған еди.

8Қудайдың бағындағы кедрлер оның менен беллесе алмас еди.

Сәрўилер оның путақларына тең келмес еди.

Шынарлардың шақалары оныкиндей емес еди.

Қудайдың бағындағы бирде бир терек,

Гөззаллықта оған тең келмес еди+.

9Мен оны қалың шақалар менен безедим,

Қудайдың Эден бағындағы ҳәмме ағашлар,

Оған ҳәўес қылар еди.

10Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Оның бойы өсип, төбеси бултларға жеткенде, ол бийиклигинен тәкаббирленип кетти+. 11Соның ушын Мен оны миллетлердиң ҳүкимдарының қолына бердим ҳәм ол оны өз жаўызлығына жараса жазалады. Мен оны қуўып жибердим. 12Халықлар арасындағы ең жаўызы оны кесип, таслап кетти. Шақалары таўларға ҳәм ойпатлықларға түсип, сынған путақлары жердиң барлық сай-салаларында шашылып жатты. Жер бетиндеги ҳәмме миллетлер оның саясын тәрк етип, өзин таслап кетти+. 13Аспандағы барлық қуслар қулаған ағашқа келип қонды, барлық жабайы ҳайўанлар шақалары арасына жайласты+. 14Ендигиден былай, суў бойында өскен ҳеш бир терек бундай бәлент болып өсип, төбеси бултларға тиймеўи, мол суў ишип өскен ҳеш бир терек бундай дәрежеде бәлент болмаўы ушын усылай болды. Олардың ҳәммеси гөрге кирген адамлар менен бирге өлимге, жер астындағы дүньяға тапсырылған+.

15Қудай Ийе былай дейди: Кедр ағашы өлилер мәканына кирген күни, Мен оның ушын аза тутсын деп, жер асты суў көзлерин бекиттим. Олардың ағысын тоқтаттым, мол суўларын ағызбай қойдым. Бул ағаш ушын пүткил Лебанонды түнекке қапладым, барлық тереклерин солыттым. 16Мен оны гөрге киргенлер менен бирге өлилер мәканына түсиргенимде, қулаўының шаўқымынан миллетлерди титиреттим. Сонда Эден бағының барлық тереклери де, Лебанонның ең жақсы ҳәм сайланды тереклери де, мол суў ишип өскен тереклер де жер астындағы дүньяда тәселле тапты+. 17Оның саясында жасағанлар, яғный халықлар арасындағы оның аўқамласлары оның менен бирге өлилер мәканына түсип, қылыштан қаза тапқанларға қосылды. 18Эден бағындағы тереклердиң қайсы бири даңқ-атақта ҳәм уллылықта саған тең келеди екен? Бирақ сен Эден тереклери менен бирге жер астындағы дүньяға киресең. Сен қылыштан қаза тапқанлар менен бирге сүннетсизлердиң арасында жатасаң. Бул фараонның ҳәм оның сансыз халқының тымсалы, – дейди Қудай Ийе»+.

32

Фараон ушын жоқлаў айтыў

32^1Сүргинде болған ўақтымыздың он екинши жылының он екинши айының биринши күни маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, Мысыр патшасы фараон ушын былай деп жоқлаў айт:

«Сен өзиңди халықлар арасындағы арыслан деп билесең,

Бирақ өзиң теңиздеги айдарҳаға уқсайсаң.

Дәрьяларыңа бой таслайсаң,

Аяқларың менен суўларды басқылайсаң,

Тармақларын ылайтасаң+.

3Қудай Ийе былай дейди:

Үстиңе торымды таслайман.

Көплеген халықлар жыйналып,

Торым менен сени тартып шығарады+.

4Сени жерге ылақтыраман,

Ашық майданға таслайман.

Аспандағы барлық қусларды үстиңе қондыраман,

Жер бетиндеги барлық жабайы ҳайўанлар саған тояды+.

5Гөшиңди таўларға жайып таслайман,

Ойпатлықларды өлигиңе толтыраман.

6Жерди таўларға дейин аққан қаныңа қандыраман,

Сай-салаларды етиңе толтыраман.

7Сени гүм қылғанымнан кейин, көклерди жаўаман,

Ондағы жулдызларды түнертемен,
Қуяштың жүзин булт пенен қаплайман,
Ай да сәўле шашыўын тоқтатады+.
8Аспандағы барлық жақтылық шырақларын,
Үстиңде қараңғы қыламан,
Жериңди зулмат пенен қаплайман,
– дейди Қудай Ийе –+

9– Жер бойлап, сен танымайтуғын халықлар арасында,

Сениң қулағаныңды жәриялап,
Көп халықлардың жүрегине ғулғыла саламан.
10Көп халықларды саған ҳайран қалдыраман,
Алдында қылыш ойнатқанымда,

Олардың патшалары сен себепли қалтырап қорқады.

Сен қулаған күни,

Ҳәр бири өз жаны ушын ҳәр сәтте титирейди+.

11Қудай Ийе былай дейди:
Бабилония патшасының қылышы саған дүбейди+.
12Халықлар арасындағы ең жаўызы болған,
Күшли әскерлердиң қылышы менен,
Сениң көп санлы халқыңды қыраман.
Олар Мысырдың менменлигин аяқ асты қылып,
Сансыз халқын қырып жояды+.
13Мол суўлар жанында бағылып атырған,
Пүткил малларын жоқ қыламан,
Буннан былай, адам аяғы да,
Ҳайўан туяғы да бул суўларды басқыламайды.
14Сонда суўларды тындыраман,
Дәрьяларын майдай болып ағатуғын қыламан,
– дейди Қудай Ийе. –
15Мысыр жерин қаңыратып, бос қалдырғанымда,
Оны ҳәмме нәрсесинен журдай еткенимде,
Онда жасайтуғынларды қырып таслағанымда,

Олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+.

16Мине бул, миллетлердиң қызлары айтатуғын жоқлаў. Мысыр ҳәм оның көп санлы халқы туўралы усы жоқлаўды айтады, – дейди Қудай Ийе».

Мысыр өлилер мәканына түседи

17Сүргинде болған ўақтымыздың он екинши жылы, айдың он бесинши күни маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

18– Инсан улы, Мысырдың көп санлы халқы ушын қайғырып жыла. Оларды ҳәм күшли миллетлердиң қызларын гөрге киргенлер менен бирге жер астындағы дүньяға жибер+. 19Оларға былай деп айт: «Сен өзиңди басқалардан унамлыман деп ойлайсаң ба? Түсип, сүннетсизлер менен бирге жат»+.

20Олар қылыштан қаза тапқанлардың арасында жан тапсырады. Қылыш берилди. Мысырды ҳәм оның көп санлы халқын қырып таслаң. 21Өлилер мәканындағы ең күшли сәркәрдалар Мысыр ҳәм оның аўқамласлары туўралы: «Қылыштан өткерилген сүннетсизлер жер астына түсирилди, олар сол жерде жатырыпты», – дейди+.

22Ассирия ҳәм оның пүткил әскерлери сол жерде жатыр. Қылыштан қаза тапқан әскерлериниң қәбирлери әтирапын қоршап алған+. 23Олардың қәбирлери туңғыйықтың ең түбинде, әскерлери оның әтирапында. Тирилер әлеминиң ҳүрейин ушырғанлардың ҳәммеси қылыштан өткерилип өлтирилди+.

24Элам да сол жерде, көп санлы халқы да оның қәбириниң әтирапында. Олардың ҳәммеси қылыштан қаза тапқан. Тирилер әлеминиң ҳүрейин ушырған бул сүннетсизлер жер астындағы дүньяға түсти. Олар туңғыйыққа түскенлер менен бирге өз шерменделигин алып кетти+. 25Эламға ҳәм оның көп санлы халқына өлтирилгенлер арасынан орын берилди. Адамлары оның дөгерегине қойылды. Олардың ҳәммеси сүннетсиз болып, қылыштан өткерилген еди. Олар тирилер әлеминиң ҳүрейин ушырған еди, енди туңғыйыққа түскенлер менен бирге өз шерменделигин алып кетти. Олар қаза тапқанлардың арасына орналасты.

26Мешех пенен Тубал да сол жерде көп санлы халқы менен бирге жатыр. Адамларының қәбирлери олардың әтирапында. Бул сүннетсизлер де тирилер әлеминиң ҳүрейин ушырғаны ушын қылыштан қаза тапқан+. 27Олар өлилер мәканына қурал-жарақлары менен кирген, қылышлары басына қойылған, сүннет етилмеген батырлар менен бирге жатпайды. Мешех пенен Тубалдың гүналары сүйеклерине орналасып алған. Өйткени олар батырлар киби тирилер әлеминиң ҳүрейин ушырды. 28Фараон, сен де тас-талқан қылынып, қылыштан қаза тапқанлар менен бирге сүннетсизлер арасында жатасаң+.

29Эдом да өз патшалары ҳәм барлық ҳүкимдарлары менен бирге ол жерде. Күшлилигине қарамастан, олардың ҳәммеси қылыштан қаза тапқанлар менен бирге қойылған. Олар сүннетсизлер ҳәм туңғыйыққа түскенлер менен бирге жатыр+.

30Арқа тәрептиң барлық басшылары менен сидонлылар да сол жерде. Олар күшли болып, адамлардың ҳүрейин ушырғанына қарамастан, қаза тапқанлар менен бирге шерменделик пенен ол жерге кирди. Бул сүннетсизлер қылыштан қаза тапқанлар менен бирге жатыр ҳәм туңғыйыққа түскенлер менен бирге өз шерменделигин алып кетти+.

31Фараон ҳәм оның барлық әскерлери буларды көрип, өзлериниң қылыштан қаза тапқан сансыз халқы ушын тәселле табады, – дейди Қудай Ийе. 32– Мен оларға тирилер әлеминиң ҳүрейин ушырыўға жол берген болсам да, фараон ҳәм оның сансыз халқы қылыштан қаза тапқанлар менен бирге сүннетсизлердиң арасында жатады, – дейди Қудай Ийе.

33

Қудайдың Езекиелди Израилға гүзетши қылып тайынлаўы

33^1•Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, өз халқың менен сөйлесип, оларға былай деп айт: «Егер Мен бир елге қылыш жиберсем, сол жердиң халқы өзлеринен бир адамды сайлап, оны гүзетши қылып тайынлайды+. 3Ол жерине киятырған қылышты көрип, кәрнай шалып, халқын ескертеди+. 4Егер биреў кәрнайдың сестин еситсе де, сақланбаса ҳәм қылыш келип, оны өлтирсе, оның қаны өз мойнында қалады+. 5Ол кәрнай сестин еситип турып, итибар бермегени ушын, өз өлимине өзи айыплы. Ал өзин қәўиптен сақлаған адам өз өмирин сақлап қалады. 6Егер гүзетши қылыш киятырғанын көрсе ҳәм халқын ескертиў ушын кәрнай шалмаса, қылыш келип, олардан биреўиниң жанын алса, онда бул адам өз гүнасы ушын өледи. Бирақ оның қанының қунын Мен гүзетшиден талап етемен».

7Инсан улы, Мен сени Израил халқына гүзетши етип тайынладым. Сен Мениң аўзымнан шыққан сөзлерди тыңлап, оларды Мениң атымнан ескерт+. 8Мен наҳақ адамға: «Наҳақ адам, сен сөзсиз өлесең!» – десем, ал сен наҳақты жолынан қайтарыў ушын ҳеш нәрсе айтпасаң, онда наҳақ өз гүнасы ушын өледи. Бирақ Мен оның қанының қунын сеннен талап қыламан. 9Егер сен наҳақты жолынан қайтарыў ушын ескертсең, бирақ ол өз жолынан қайтпаса, ол өз гүнасы ушын өледи, ал сен өз жаныңды сақлап қаласаң+.

10•Инсан улы, сен Израил халқына сизлер былай дейсизлер деп айт: «Бизлер қылмысларымыз бенен гүналарымызға көмилдик, олар бизлердиң димарымызды қуртып атыр. Бул аўҳалда қалай тири қаламыз?»+
11Оларға былай деп айт:

«Мен, Қудай Ийе Өз тирилигим ҳақы айтаман: Мен наҳақ адамның өлимин қәлемеймен, оның өз жолынан қайтып, жасаўын қәлеймен. Қайтыңлар! Жаман жолларыңыздан қайтыңлар! Неге өлиўиңиз керек, Израил халқы?!»+

12Инсан улы, өз халқыңа былай деп айт: «Егер ҳақ адам гүна ислесе, оның ҳақлығы оны қутқара алмайды. Егер наҳақ адам туўры жолға кирсе, қылған қылмыслары қулаўына себеп болмайды. Сол сыяқлы, ҳақ адам гүна ислесе, бурынғы ҳақлығы оны тири сақлап қала алмайды. 13Егер Мен ҳақ адамға жасайтуғынын айтсам, ал ол ҳақлығына исенип, гүнаға қол урса, онда оның бурынғы ҳақлығы еске алынбайды, қайтама, ол ислеген жаўызлығы ушын өледи+. 14Ал наҳақ адамға сөзсиз өлетуғынын айтсам, ол гүналарынан жүз бурып, туўрылық ҳәм әдилликти жүзеге асырса, 15қарызы ушын гиреўге алған затын да, урлаған затын да қайтарып берсе, өмирге еристиретуғын қағыйдаларды орынласа ҳәм қайтып зулымлық қылмаса, ол сөзсиз жасайды, өлмейди+. 16Ол ислеген гүналардың ҳеш бири еске алынбайды. Бул адам туўры ҳәм әдил ислер қылғаны ушын, сөзсиз жасайды».

17Сениң халқың: «Ийениң жолы натуўры», – дейди. Бирақ өзлериниң жолы натуўры. 18Егер ҳақ адам ҳақлығынан тайып, натуўры ислерге қол урса, буның ушын өледи. 19Егер наҳақ адам наҳақлығын таслап, әдил ҳәм туўры ислерди ислей басласа, ол усылай ислеп, жанын сақлап қалады. 20Сизлер болсаңыз: «Ийениң жолы натуўры», – дейсиз. Израил халқы, Мен сизлердиң ҳәр бириңизди исиңизге жараса ҳүким қыламан.

Ерусалимниң қулаўы

21Сүргинде болған ўақтымыздың он екинши жылының оныншы айының бесинши күни Ерусалимнен қашып қутылған бир адам маған келип:

– Қала басып алынды, – деди.

22Сол қашқын келмесинен бир күн бурын кеште Жаратқан Ийениң қолы мениң үстимде болды. Қашқын азанда алдыма келмей турып, Ол маған сөйлеў қәбилетин қайтарып берди. Мен және тилге кирдим[*]+. 23Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

24– Инсан улы, Израил жериниң ўайран болған жерлеринде жасап жүрген адамлар: «Ибрайым жалғыз өзи болса да, бул жерге ийелик қылған еди. Ал бизлер көппиз, сонлықтан бул жердиң бизлерге ийеликке берилгенин анық билемиз», – деп айтпақта+. 25Сонлықтан оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Сизлер гөшти қаны менен жейсиз, бутларға табынасыз, қан төгесиз. Солай қыла тура, бул жерге ийелик қылмақшымысыз+? 26Сизлер қылышыңызға исенесиз, жеркенишли ислерди қыласыз, ҳәр бириңиз басқа адамның ҳаялын ҳарамлайсыз. Солай қыла тура, бул жерге ийелик қылмақшымысыз?» 27Оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Тирилигим ҳақы ант ишемен: ўайран болған жерде жасап атырғанлар қылыштан набыт болады. Ашық далада болғанларды Мен жабайы ҳайўанларға жем қыламан. Бекинисли жерлерде ҳәм үңгирлерде болғанлар иллеттен өледи+. 28Бул жерди қаңыраған шөлистанға айландыраман. Оның мақтанышлы қүдирети паянына жетеди. Израил таўларында да адам қалмайды, ол жерге ҳеш ким аяқ баспайды. 29Ислеген жеркенишли ислери ушын жерди қаңыраған шөлистанға айландырғанымда, олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады»+.

30Инсан улы, жерлеслериң дийўаллар қасында ҳәм үйлериниң босағасында турып, сен туўралы бир-бирине: «Жүриң, Жаратқан Ийеден қандай сөз келген екен, еситейик», – деп атыр. 31Олар топарласып келеди. Мениң халқым сениң алдыңда отырады, сөзлериңди тыңлайды, бирақ оларды орынламайды. Олар тиллеринде жағымпазланғаны менен, жүреклеринде өз пайдасын гөзлейди+. 32Сен олар ушын, жақсы сазенде ҳәм муҳаббат ҳаққында қосық айтатуғын хош ҳаўаз қосықшысаң. Олар сөзлериңди еситеди, бирақ оларды орынламайды. 33Булар жүзеге асқанда, мине, жүзеге асып та атыр, олар өзлериниң арасында бир пайғамбардың болғанын билип алады+.

34

Израил шопанлары

34^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, Израил шопанларына пайғамбаршылық қыл. Пайғамбаршылық қылып, оларға, яғный шопанларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Сүриўди бағыўдың орнына өзлерин бағып жүрген Израил шопанлары, ҳәсирет шегесиз!+
3Сизлер май жейсиз, жүннен кийим кийесиз, семиз қойларды соясыз, бирақ сүриўди бақпайсыз+. 4Ҳәлсизге күш бермедиңиз, кеселди шыпаламадыңыз, сүйеги сынғанның сынығын таңбадыңыз. Адасқанды қайтып алып келмедиңиз, жойтылғанды излемедиңиз. Қайтама, оларды күш пенен, реҳимсиз басқардыңыз. 5Олар шопансыз ҳәр жаққа тарады ҳәм тарқап жүрип, жабайы ҳайўанларға жем болды+. 6Қойларым таўларда ҳәм бийик төбелерде гезди. Олар барлық жерге жайылды, оларды ҳеш ким излемеди, табыўға урынбады.

7Сонлықтан, шопанлар, Жаратқан Ийениң сөзин тыңлаң!

8Тирилигим ҳақы ант ишемен, – дейди Қудай Ийе, – шопанның жоқлығы себепли қойларым таланды ҳәм жыртқыш ҳайўанларға жем болды. Шопанларым қойларымды излемеди, қойларымды бақпай, өзлерин бақты+. 9Сонлықтан, шопанлар, Жаратқан Ийениң сөзин тыңлаң!+
10Қудай Ийе былай дейди: Мен шопанларға қарсыман! Мен олардан есап талап етемен ҳәм ендигиден былай, оларға қойларымды бақтырмайман. Артық өзлерин де бақпайды. Енди оларға жем болмаўы ушын, аўызларынан қойларымды тартып аламан.

11Қудай Ийе былай дейди: Мен Өзим қойларымды излеймен ҳәм оларға қарайман+. 12Тарқалып кеткен қойлардың арасында шопан сүриўине қалай қарайтуғын болса, Мен де оларға солай қарайман. Булт түнерген бултлы күни тарқалып кеткен қойларымды ҳәмме жерден қутқарып аламан+. 13Оларды халықлардың арасынан шығарып, еллерден жыйнап аламан. Ата журтына алып келип, Израил таўларында, сайларында ҳәм елдиң адам мәкан басқан жерлериниң ҳәммесинде бағаман+. 14Мен оларды жасыл жайлаўларда бағаман, Израилдың бәлент таўлары олардың өриси болады. Олар сол жерлердеги майсазарларда жатып, Израилдың таўларындағы мол шөпли жайлаўларда отлайды+. 15Қойларыма Мен Өзим шопан боламан, оларға дем берип, тынышландыраман, – дейди Қудай Ийе. 16– Жойтылғанын излеймен, адасқанын қайтып алып келемен, сүйеги сынғанның сынығын таңаман, аўырғанына мәдет беремен, ал семиз ҳәм күшлисин болса, жоқ қыламан. Оларды әдалатлық пенен бағаман+.

17Сизлерге келсек, қойларым, – дейди Қудай Ийе, – қой менен қой, қошқар менен теке арасында қазылық қыламан+. 18Жасыл жайлаўда отлағаныңыз аз болғандай, жегениңизден қалғанын басқылап атырсыз! Таза суўдан ишкениңиз жеткиликли еместей, ишкениңизден қалғанын аяғыңыз бенен ылайтып атырсыз! 19Мениң қойларым сизлердиң басқылап таслаған шөплериңизди жеп, аяқларыңыз бенен ылайтып таслаған суўларыңызды ишиўи керек пе?

20Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Семиз қой менен арық қой арасында Мен Өзим қазылық қыламан. 21Ҳәлсиз қойларды қуўып шығармағанша, сизлер оларды жамбасыңыз ҳәм ийниңиз бенен ийтерип, шақыңыз бенен дүктиңиз+. 22Мен қойларымды қутқараман, олар енди таланбайды. Және де, қой менен қойдың арасында қазылық қыламан. 23Олардың үстинен бағатуғын бир шопанды, қулым Даўытты қояман. Даўыт оларды бағады ҳәм олардың шопаны болады+. 24Мен, Жаратқан Ийе, олардың Қудайы, ал қулым Даўыт олардың ҳүкимдары болады. Буны Мен, Жаратқан Ийе айтып турман+.

25Мен олар менен тынышлық келисимин дүзип, елдеги барлық жыртқыш ҳайўанларды қуўып шығараман. Сонда қойларым жабайы тәбият қойнында қәўипсиз жасап, тоғайларда уйықлайды+. 26Мен оларды жарылқайман ҳәм таўымның әтирапында жасатаман. Өз ўақтында жаўын жаўдыраман, бул жаўынлар берекетли жаўынлар болады+. 27Ағашлар өз мийўесин, жер өз өнимин береди. Халық өз жеринде қәўипсиз жасайды. Мойынтырықларын сындырып, оларды қул қылғанлардың қолларынан азат еткенимде, олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+. 28Буннан былай, олар миллетлерге таланбайды ҳәм жыртқыш ҳайўанлар оларды жемейди. Олар қәўипсиз жасайды, ҳеш ким оларды қорқытпайды. 29Мен оларға өнимдар жерлерди беремен, олар енди елде ашлықтан қырылмайды, халықлардың табасына да ушырамайды. 30Сонда олар Мениң өзлериниң Қудайы Жаратқан Ийе екенимди, өзлери менен бирге екенимди ҳәм Израил халқы Мениң халқым екенин билип алады, – дейди Қудай Ийе. 31– Сизлер Мениң қойларым, жайлаўдағы қойларымсыз. Сизлер адамсызлар, Мен болсам, сизлердиң Қудайыңызбан, – дейди Қудай Ийе»+.

35

Эдомға қарсы пайғамбаршылық

35^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, жүзиңди таўлы Сеир жерине қаратып, оған қарсы пайғамбаршылық қылып,+
3оған айт: «Қудай Ийе былай дейди: Ҳәй, таўлы Сеир жери, Мен саған қарсыман. Қолымды көтерип, сени кимсесиз қаңыратып таслайман+. 4Қалаларыңды қарабақанаға айландырып, адамсыз қалдыраман. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласаң+.

5Әзелден душпаншылығың болғанлықтан, Израил апатқа ушырап, соңғы жазасын тартып атырғанда, оларды қылыштың еркине тапсырдың+. 6Сол қылғанларың ушын, тирилигим ҳақы айтаман, – дейди Қудай Ийе, – сени қанға былғайман, қан изиңнен қалмайды. Қан төгиўден тиксинбегениң ушын, қан да сениң изиңнен қалмайды+. 7Таўлы Сеир жери, сени адамсыз шөлге айландыраман. Саған келип-кетиўшилерди жоқ қыламан. 8Өзиңди өли денеге толтыраман. Төбешиклериңде, ойпатлықларыңда ҳәм барлық сайларыңда қылыштан қаза тапқанлар қулап жатады. 9Сени мәңгиге қаңыратып, бос қалдыраман. Қалаларыңда адам жасамайтуғын болады. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласаң.

10Мен, Жаратқан Ийе сол жерде болғаныма қарамастан, сен: „Бул еки халық ҳәм олардың жерлери бизики болады, оларды ийелеп аламыз“, – дегениң ушын, 11тирилигим ҳақы айтаман, – дейди Қудай Ийе, – халқымды жек көрип, ашыў ҳәм қызғаншақлық пенен оларға не қылған болсаң, Мен де саған соны ислеймен. Саған қазылық қылғанымда, оларға Өзимди аян етемен+. 12Сонда сен Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласаң. Мен сениң Израил таўларына: „Қаңырап бос қалды, олар бизге жем қылып берилди!“ – деп масқаралап айтқан барлық сөзлериңди еситтим+. 13Сен көз алдымда мақтанып, Маған қарсы гәпти көбейттиң. Мен буларды еситтим.

14Қудай Ийе былай дейди: Пүткил жер бети қуўанышқа бөленип атырғанда, мен сени қаңыратып, қуў далаға айландыраман. 15Израил халқының мийрас жери босап қалғанда қалай қуўанған болсаң, сол исти сениң де басыңа саламан. Таўлы Сеир жери ҳәм пүткил Эдом биргеликте қуў далаға айланасыз. Сонда ҳәмме Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады»+.

36

Қудай Израилға берекет бермекши

36^1– Инсан улы, Израил таўларына пайғамбаршылық қылып, оларға айт: «Израил таўлары, Жаратқан Ийениң сөзин тыңлаң!+
2Қудай Ийе былай дейди: Душпан сизлер туўралы: „Ҳай-ҳай, әййемги бийикликлер енди бизлердики болды!“ – деп айтқан еди». 3Сонлықтан пайғамбаршылық етип, мына сөзлерди айт: «Қудай Ийе былай дейди: Ҳәр тәрептен талап, ўайран қылғаны себепли, сизлер аман қалған миллетлердиң мүлкине айландыңыз, олардың табасына ҳәм өсегине қалдыңыз. 4Ҳәй, Израил таўлары, Қудай Ийениң сөзин тыңлаң! Қудай Ийе таўларға ҳәм төбелерге, сайлар менен ойпатлықларға, дөгеректеги аман қалған миллетлерге олжа болып, табаға қалған елсиз қарабақаналарға ҳәм адамсыз қалған қалаларға сөйлемекте+. 5Қудай Ийе былай дейди: Аман қалған миллетлерге, әсиресе, Эдомға қарсы лаўлаған ғәзебим менен сөйлеймен. Олар жайлаўларды талан-тараж қылыў ушын, жүреги шадланып, жек көриўшилик пенен жеримди өзлерине мүлик қылып алды»+.

6– Сонлықтан Израил жери туўралы пайғамбаршылық етип, таўларға ҳәм төбелерге, сайлар менен ойпатлықларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Сизлер халықлардың мазақлаўларынан азап шеккениңиз ушын, Мен қызғанышым ҳәм ғәзебим менен сөйлеймен. 7Енди болса Қудай Ийе былай дейди: Мен ант ишип айтаман: әтирапыңыздағы халықлардың өзлери масқараланып, азап шегеди. 8Ал сизлер болсаңыз, Израил таўлары, шақаларыңызды жайып, халқым Израил ушын мийўе бересиз, себеби олар жақында елине қайтып келеди. 9Мине, Мен сизлерге қайырылып қарап, нәзер саламан, сизлер сүрилип, егилесиз. 10Сизлердиң турғынларыңызды, пүткил Израил халқын, олардың ҳәммесин көбейтемен. Қалалар адамға толады, қарабақаналар абат қылынады+. 11Адамлардың ҳәм маллардың санын көбейтемен, олар өнип-өсип көбейеди. Мен сизлерге бурынғыдай адамларды қоныс бастыраман ҳәм бурынғыдан да көбирек жақсылық қыламан. Сонда сизлер Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз+. 12Халқым Израилды үстиңизге алып келемен, олар сизлерди ийелейди, сизлер олардың мүлки боласыз. Қайтып оларды балаларынан маҳрум етпейсиз+.

13Қудай Ийе былай дейди: Израил таўлары, сизлер туўралы: „Адамларды жалмайтуғын, халқын перзентинен маҳрум қылатуғын“, – дейди+. 14Сонлықтан, енди адамларды жалмамайсыз, буннан былай, халқыңның сүрнигиўине себеп болмайсыз, – дейди Қудай Ийе. 15– Енди миллетлердиң үстиңизден күлгенин еситпейтуғын боласыз, халықлардың табалаўын көтерип жүрмейсиз, халқыңды перзентлеринен жуда етпейсиз, – дейди Қудай Ийе».

16Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

17– Инсан улы, Израил халқы өз жеринде жасап атырғанда, тутқан жолы ҳәм ислеген иси менен ол жерди ҳарамлады. Олардың жолы Мениң нәзеримде етеги келген ҳаялдың ҳарамлығына уқсайды+. 18Қан төккени ҳәм өзлериниң бутлары менен жерди ҳарамлағаны ушын, оларға ғәзебимди төктим+. 19Мен оларды халықлар арасына тарқатып, жер бойлап шашып жибердим. Оларды тутқан жоллары ҳәм ислеген ислери ушын жазаладым+. 20Олар қайсы халық арасына барса да, сол жердеги адамлар: «Олар Жаратқан Ийениң халқы, бирақ Оның жеринен шығып кетиўге мәжбүр болыпты», – дейтуғын болды. Усылай етип, халқым Мениң мухаддес атыма тил тийиўине жол қоя берди. 21Олар өзлери барған халықлар арасында тил тийгизген мухаддес атым ушын жаным ашыды+.

22Сонлықтан Израил халқына айт: «Қудай Ийе былай дейди: Израил халқы, Мен буларды сизлер ушын емес, ал сизлер барған жерлериңизде тил тийгизген Өзимниң мухаддес атым ушын ислеймен. 23Миллетлердиң арасында тил тийгизилген, олардың арасында сизлер тил тийгизген уллы атымның мухаддеслигин көрсетемен. Мен олардың көз алдында сизлер арқалы Өз мухаддеслигимди аян қылғанымда, халықлар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады, – дейди Қудай Ийе+. 24– Сизлерди миллетлердиң арасынан, ҳәмме еллерден жыйнап алып, өз жериңизге алып келемен+. 25Кейин үстиңизге таза суў себемен, сизлер таза боласыз. Сизлерди барлық напәклигиңизден ҳәм барлық бутларыңыздан тазалайман+. 26Сизлерге жаңа жүрек ҳәм жаңа руўх беремен. Денеңизден тас жүректи алып таслап, жумсақ жүрек беремен+. 27Ишиңизге Өз Руўхымды саламан, сизлер Мениң қағыйдаларыма сай жасайсыз, буйрықларыма әмел қылып, оларды орынлайсыз+. 28Сонда ата-бабаларыңызға берген жеримде жасайсыз. Сизлер Мениң халқым, Мен сизлердиң Қудайыңыз боламан+. 29Мен сизлерди барлық напәкликтен сақлайман. Ғәллеге өсип, мол өним бериўди буйыраман, буннан былай ашлыққа дуўшар қылмайман+. 30Енди ашлық себепли халықларға масқара болмаўыңыз ушын, мийўе жемислерин ҳәм атызлардағы өнимди мол қыламан+. 31Сонда жаўыз жолыңызды ҳәм жаман ислериңизди есиңизге алып, қылмысларыңыз ҳәм жеркенишли ислериңиз себепли өзиңизден жеркенесиз+. 32Буны сизлер ушын ислеп атырғаным жоқ, – дейди Қудай Ийе, – мынаны билип қойың: Израил халқы, тутқан жолларыңыз ушын қызарып, уялың.

33Қудай Ийе былай дейди: Сизлерди барлық қылмысларыңыздан тазалаған күним қалаларға орналастыраман, қарабақаналарды абат қыламан. 34Олай-булай өткенлердиң көз алдында ўайран болып жатырған шөлге ислеў бериледи. 35Сонда олар: „Мына шөлге айланған жер Эден бағындай болыпты. Мына ўайран болып, адамсыз қарабақанаға айланған қалаға дийўал салынып, адамлар мәкан басыпты“, – дейди+. 36Сонда әтирапыңызда қалған халықлар бузылғанды тиклейтуғын, шөлди егинзарға айландыратуғын – бул Жаратқан Ийе екенин биледи. Буны Мен, Жаратқан Ийе айтаман ҳәм жүзеге асыраман.

37Қудай Ийе былай дейди: Мен халқым Израилдың жалбарыныўларына қулақ салып, олар ушын мынаны ислеймен: адамларды қой сүриўиндей көп қыламан+. 38Белгиленген байрамларда Ерусалимде қурбанлық қылынатуғын қойлар қанша көп болса, босап қалған қалалар да адамларға соншелли толы болады. Сонда Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады»+.

37

Кеўип қалған сүйеклер ойпатлығы

37^1Жаратқан Ийениң қолы мениң үстимде еди. Ол мени Өз Руўхы менен алып кетип, ойпатлықтың ортасына апарып қойды. Ол жер сүйеклерге толып атырған еди+. 2Ол мени олардың арасы менен жетеледи, мен ойпатлықта жатырған сансыз сүйеклерди көрдим. Сүйеклер жүдә кеўип қалған еди. 3Ол меннен:

– Инсан улы, мына сүйеклер тириле ала ма? – деп сорады. Мен Оған:

– Қудай Ийе, буны тек Сен билесең, – деп жуўап бердим+. 4Кейин Ол маған былай деди:

– Пайғамбаршылық етип, мына сүйеклерге былай деп айт: «Кеўип қалған сүйеклер, Жаратқан Ийениң сөзин тыңлаң! 5Қудай Ийе бул сүйеклерге былай демекте: Мен сизлерге жан беремен, сизлер тирилесиз+. 6Үстиңизге сиңирлер питирип, ет өсиремен ҳәм тери менен қаплайман. Ишиңизге жан саламан, сизлер тирилесиз ҳәм Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз».

7Мен өзиме тапсырылғандай, пайғамбаршылық еттим. Пайғамбаршылық етип атырғанымда, тасырлаған шаўқым еситилди, сүйеклер бир-бири менен бирлесе баслады. 8Мен оларда сиңирдиң ҳәм еттиң қалай пайда болғанын, оларды тери қаплағанын көрдим. Бирақ денесинде еле жан жоқ еди. 9Сонда Ол маған былай деди:

– Жанға пайғамбаршылық қыл. Инсан улы, пайғамбаршылық қылып, оған былай деп айт: «Қудай Ийе былай дейди: Ҳәй жан, төрт тәрептен самал болып, мына өлтирилгенлердиң үстине ес, олар тирилсин».

10Мен Ол тапсырғандай, пайғамбаршылық қылдым. Жан оларға кирип, олар тирилди, аяққа турды. Олар жүдә уллы аламанға айланды+. 11Сонда Ол маған былай деди:

– Инсан улы, мына сүйеклер – пүткил Израил халқы. Олар: «Сүйегимиз қуўрап қалды, үмитимиз үзилди, бизлер тамырдан үзилип тасланғанбыз», – дейди. 12Сонлықтан пайғамбаршылық етип, оларға айт: «Қудай Ийе былай дейди: Халқым, Мен қәбирлериңизди ашып, сизлерди гөрден шығараман ҳәм Израил жерине алып келемен+. 13Қәбирлериңизди ашып, о, халқым, сизлерди гөрден шығарғанымда, Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип аласыз. 14Сизлерге руўхымды саламан, сизлер тирилесиз. Мен сизлерди өз жериңизге орналастыраман. Сонда буны Мениң, яғный Жаратқан Ийениң айтқанын ҳәм жүзеге асырғанын билесиз, – дейди Жаратқан Ийе»+.

15Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

16– Инсан улы, сен бир таяқ алып, оған: «Яҳуда ҳәм оның менен бирлескен израиллылар ушын» деп жаз. Кейин басқа таяқ алып, оған: «Юсуп ҳәм оның менен бирлескен Израил халқы ушын Эфрайымның таяғы» деп жаз. 17Еки таяқты бир-бирине қосып усла, олар қолыңда бир таяқтай болып көринсин. 18Халқың: «Қолыңдағы не, түсиндирип бересең бе?» – деп сораса,+
19оларға былай деп айт: «Қудай Ийе былай дейди: Мен Эфрайымның қолындағы таяғын, яғный Юсуп пенен бирлескен Израил урыўларының таяғын алып, Яҳуданың таяғына қосаман. Оларды бир таяқ қылып, Өз қолымда услайман»+. 20Сен жазыў жазған еки таяқ олардың көз алдында сениң қолыңда турғанда, 21оларға Қудай Ийе былай дейди деп айт:

«Мен Израил халқын ҳәмме жақтан, өзлери барған халықлардың арасынан жыйнап алып, өзлериниң жерине алып келемен+. 22Оларды сол журтта, Израил таўларында бир халық қыламан ҳәм олардың ҳәммесин бир патша басқаратуғын болады. Олар енди еки халық болмайды ҳәм еки патшалыққа бөлинбейди. 23Енди бутлар менен, жеркенишли затлар менен ҳәм ҳәр қыйлы надурыс нәрселер менен өзлерин ҳарамламайды. Гүнаға батып жасаған мәнзиллеринен оларды азат етип, тазалайман. Олар Мениң халқым, Мен олардың Қудайы боламан+.

24Қулым Даўыт оларға патша болады ҳәм ҳәммесиниң шопаны болады. Олар Мениң буйрықларым менен жасайды, қағыйдаларыма әмел қылып, оларды орынлайды+. 25Олар Мен қулым Яқыпқа берген жерде, ата-бабалары жасаған жерде жасайды. Сол жерге олардың өзлери, балалары ҳәм балаларының балалары мәңгиге мәкан басады. Қулым Даўыт мәңгиге олардың ҳүкимдары болады+. 26Мен олар менен тынышлық келисимин дүземен, бул келисим мәңгиге даўам етеди. Оларды аяққа турғызаман, көбейтемен ҳәм Өзимниң Мухаддесханамды олардың ортасына мәңгиге орнатаман+. 27Олардың арасында мәкан басаман. Мен олардың Қудайы, олар Мениң халқым болады+. 28Мухаддесханам мәңгиге олардың арасында жайласқанда, халықлар Израилды мухаддес қылатуғын Мен, Жаратқан Ийе екенин билип алады»+.

38

Гогқа қарсы пайғамбаршылық

38^1Маған Жаратқан Ийеден сөз түсти:

2– Инсан улы, Магог жериндеги Мешех ҳәм Тубалдың уллы ҳүкимдары Гогқа жүзиңди қаратып, оған пайғамбаршылық қыл:+
3«Қудай Ийе былай дейди: Ҳәй, Мешех ҳәм Тубалдың уллы ҳүкимдары Гог, Мен саған қарсыман! 4Мен сени басқа тәрепке бурып жиберип, жақларыңа қармақ саламан. Сени ҳәм пүткил ордаңды, атларыңды, атлыларыңды, безенип кийинип алып, үлкен ҳәм киши қалқан услаған үлкен топарыңды, қылыш пенен қуралланғанлардың ҳәммесин сүйреп шығараман+. 5Қалқан услап, дуўлыға кийген Персия, Хабашстан ҳәм Пут халықлары,+
6Гомердиң барлық әскерлери, арқадағы алыс журт Тогарма халқының пүткил ләшкерлери, сондай-ақ, көплеген халықлар сениң менен бирге болады+.

7Таяр тур! Жаныңа жыйналған пүткил аламан менен бирге таяр тур! Сен оларға жетекши боласаң. 8Көп ўақыттан кейин, сен атланысқа шақырыласаң. Соңғы жылларда сен урыстан өзин тиклеп алған бир жерге ҳүжим қыласаң. Бул жердиң халқы көп миллетлерден шығып, узақ ўақыттан бери адамсыз қалған Израил таўларына жыйналған. Оның турғынлары миллетлер арасынан алып келинип, ҳәзир қәўипсиз жасап атыр+. 9Сен даўылдай көтерилесең. Сениң өзиң, ләшкерлериң ҳәм сениң менен болған көп халық елди қаплап алыў ушын, булттай болып келесиз+.

10Қудай Ийе былай дейди: Сол күни сен жаман қыялларға берилип, жаўыз жобалар дүзесең. 11Сен былай дейсең: „Қорғансыз жерлерге бастырып барып, бийғам, тыныш жасап атырған халыққа ҳүжим қыламан. Олардың дийўалы да, тәмбиленетуғын қапысы да жоқ+. 12Бурын қаңырап бос жатқан, ҳәзир адам мәкан басқан қалаларда жасап атырған халықты талап, олжалайман. Шарўашылық ҳәм саўда менен шуғылланатуғын, миллетлердиң арасынан жыйналып, дүньяның орайында жасайтуғын бул халыққа қол саламан“. 13Шеба, Дедан, Таршиш саўдагерлери ҳәм оның барлық жолбасшылары сеннен: „Сен талаў ушын келдиң бе? Талан-тараж қылыў, гүмис ҳәм алтын алып кетиў, мал ҳәм байлықты тартып алыў, мол олжалы болыў ушын ләшкер тартып келдиң бе?“ – деп сорайды»+.

14Сонлықтан инсан улы, пайғамбаршылық қылып, Гогқа айт: «Қудай Ийе былай дейди: Сол күни халқым Израилдың қәўипсизликте жасап атырғанына сениң көзиң жетеди. 15Сонда арқадағы алыс журтыңнан көп халықларды: атлыларды, уллы жыйынды ҳәм сансыз ләшкерлерди ертип келесең. 16Сен жер жүзин қаплаған булт киби, халқым Израилға ҳүжим жасайсаң. Келешекте, ҳәй Гог, Мен сени Өз жериме жиберемен. Миллетлердиң көз алдында, сен арқалы мухаддеслигимди аян етип, миллетлерге Өзимди танытаман+.

17Қудай Ийе былай дейди: Әййемги дәўирлерде қулларым Израил пайғамбарлары арқалы айтқан адамым сен емессең бе? Сол ўақытлары олар Мениң сени израиллыларға қарсы жиберетуғыным туўралы жыллар бойы пайғамбаршылық етти+. 18Гогтың Израил жерине ҳүжим ететуғын күни, – дейди Қудай Ийе, – қәҳәрленип, ғәзебим лаўлайды. 19Қызғаншақлығым менен ғәзеп отында жанып, сол күни Израил жеринде уллы жер силкиниў жүз беретуғынын жәриялайман+. 20Теңиздеги балықлар, көктеги қуслар, жабайы ҳайўанлар, барлық жер баўырлаўшылар, жер бетиндеги барлық адамлар Мениң алдымда титирейди. Таўлар астан-кестен болады, тик жарлар қулайды ҳәм барлық дийўаллар жер менен жексен болады+. 21Пүткил таўларымда Гогқа қарсы қылыш шақыраман, – дейди Қудай Ийе. – Ҳәр бир адамның қылышы өз туўысқанына қарсы болады+. 22Гогты иллет ҳәм қан төгиў менен жазалайман. Оның ҳәм ләшкерлериниң үстине, жанындағы көп халықлардың үстине ғарқ етиўши жаўын, таслы буршақ, от ҳәм күкирт жаўдыраман+. 23Солай етип, Мен уллылығымды ҳәм мухаддеслигимди көрсетемен ҳәм көп миллетлердиң көз алдында Өзимди аян етемен. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады»+.

39

Гогтың жеңилиске ушыраўы

39^1– Инсан улы, сен Гогқа қарсы пайғамбаршылық қылып, оған айт: «Қудай Ийе былай дейди: Ҳәй, Мешехтиң ҳәм Тубалдың уллы ҳүкимдары Гог, Мен саған қарсыман!+
2Сени басқа тәрепке бурып жиберемен, арқадағы алыс журттан шығарып, Израил таўларына алып келемен+. 3Шеп қолыңдағы садағыңды ҳәм оң қолыңдағы оғыңды урып түсиремен+. 4Сен пүткил ләшкерлериң ҳәм жаныңдағы халықлар менен бирге Израил таўларында қулайсаң. Сени ҳәр түрли жыртқыш қусларға ҳәм жабайы ҳайўанларға жемтик қыламан+. 5Сен ашық майданда өлесең. Буны Мен айтып турман, – дейди Қудай Ийе. 6– Мен Магог жерине ҳәм атаўларда қәўипсиз жасап атырғанларға от жиберемен. Сонда олар Мениң Жаратқан Ийе екенимди билип алады+.

7Мен Өзимниң мухаддес атымды халқым Израилға аян етемен. Буннан былай, мухаддес атыма тил тийгизиўине жол қоймайман. Сонда халықлар Израилдың Мухаддеси, Жаратқан Ийе Мен екенимди билип алады+. 8Мине, бул күн келеди ҳәм жүзеге асады, – дейди Қудай Ийе, – яғный сол Мен айтқан күн.

9Израил қалаларының турғынлары сыртқа шығып, қурал-жарақларды, үлкен ҳәм кишкене қалқанларды, оқ жай ҳәм оның оқларын, таяқ ҳәм найзаларды отқа жағады. Олар жети жыл отын болады+. 10Даладан отын тасыўға, тоғайдан отын шабыўға ҳәжет қалмай, қурал-жарақларды отын қылады. Израил халқы өзлерин тонағанларды тонайды, өзлеринен тартып алғанлардан тартып алады, – дейди Қудай Ийе+.

11– Сол күни Мен Израилдан, теңиздиң шығысындағы Жолаўшылар ойпатлығынан Гогқа қәбирстан ушын орын беремен. Ол өткен-кеткенлердиң жолын тосады. Ол жерге Гог пенен оның пүткил ләшкерлери жерленеди ҳәм ол жер „Гогтың сансыз ләшкерлериниң ойпатлығы“ деп аталады. 12Елди тазалаў ушын, Израил халқы оларды жети ай бойы жерлейди. 13Елдеги пүткил халық оларды жерлеўге қатнасады. Мен Өзимди даңққа еристирген күним, Израил халқы абырайға ийе болады, – дейди Қудай Ийе. 14– Усы жети ай өткенде, ҳәр күни елди гезип жүретуғын адамлар белгиленеди. Олар менен бирге елди тазалаў ушын көмиўсиз қалған өлилерди көметуғын адамлар да белгиленеди. 15Елди гезип жүргенлер адам сүйегин көрип қалса, оның қасына белги қойып кетеди. Жерлеўшилер оны алып, Гогтың сансыз ләшкерлериниң ойпатлығына жерлейди. 16Сол жерде Ҳамона деген қала да болады. Олар усылайынша елди тазалайды».

17Инсан улы, сен болсаң, – дейди Қудай Ийе, – ҳәр түрли қусларға ҳәм барлық жабайы ҳайўанларға былай деп айт: «Мениң сизлер ушын соятуғын қурбанлығыма, Израил таўларындағы уллы қурбанлыққа жән-жақтан жыйналып келиңлер. Ол жерде гөш жеп, қан ишесиз+. 18Башан үлкесинде семиртилип бағылған қошқарлардың, тоқлылардың, текелердиң, буғалардың гөши ҳәм қаны сыяқлы, күшли адамлардың ҳәм дүнья ҳүкимдарларының гөшин жеп, қанын ишесиз+. 19Мениң сизлер ушын соятуғын қурбанлығымнан тойғанша гөштиң майын жеп, мәс болғанша қан ишесиз. 20Мениң дастурханымнан атларға, атлыларға, күшли жаўынгерлерге ҳәм ҳәр қыйлы әскерлерге тоясыз, – дейди Қудай Ийе. 21– Мен миллетлер арасында уллылығымды аян етемен. Барлық халықлар Мениң шығарған ҳүкимимди ҳәм оларды қүдиретли қолым менен жазалағанымды көреди. 22Сол күннен баслап, Израил халқы Мениң өзлериниң Қудайы Жаратқан Ийе екенимди билип алады+. 23Басқа халықлар Израил халқының Маған қыянет қылғаны себепли, өз жазығы ушын сүргин етип алып кетилгенин биледи. Мен олардан жүзимди жасырдым, оларды душпанлардың қолына бердим ҳәм ҳәммеси қылыштан қаза тапты+. 24Оларға өз напәклигине ҳәм нызамсызлығына жараса ис туттым ҳәм жүзимди олардан жасырдым.

25Сонлықтан Қудай Ийе былай дейди: Енди Мен Яқыпты бурынғы абаданшылығына еристиремен, пүткил Израил халқына реҳим қыламан ҳәм мухаддес атым ҳүрмети қызғанаман+. 26Оларға ҳеш ким қәўип туўдырмай, өз еллеринде қорқынышсыз жасап атырғанында, олар Маған қылған қыянетлери ушын уялады+. 27Оларды халықлар арасынан қайтарып, душпан жерлеринен жыйнап алғанымда, көп миллетлердиң көзиниң алдында олар арқалы Өз мухаддеслигимди аян етемен+. 28Мен оларды халықлар арасына тарқатып жиберген болсам да, кейин ол жерде олардың бирде биреўин қалдырмай өз жерине жыйнағанымда, олар Мениң өзлериниң Қудайы Жаратқан Ийе екенимди билип алады. 29Мен Израил халқының үстине Руўхымды төгемен, енди ҳеш қашан жүзимди олардан жасырмайман, – дейди Қудай Ийе»+.

40

Таза Ибадатхана туўралы аян

40^1•Сүргинде болған ўақтымыздың жигирма бесинши жылының биринши айының оныншы күни Ерусалимниң басып алынғанына он төрт жыл болған еди. Сол күни Жаратқан Ийениң қолы мениң үстимде болып, Жаратқан Ийе мени сол жерге алып барды+. 2Аянда Қудай мени Израил елине алып барып, бәлент бир таўдың үстине турғызып қойды. Ол жердиң қубла тәрепинде имаратлар болып, қалаға уқсап турған еди+. 3Мени сол жерге алып барды. Қарасам, дәрўаза алдында бир адам тур. Оның көриниси жылтыраған қоладай болып, қолында зығыр жип ҳәм өлшейтуғын таяқ бар еди+. 4Сол адам маған былай деди:

– Инсан улы, көзлериң менен көр, қулақларың менен есит. Көрсеткен нәрселеримниң ҳәммесине дыққат қой. Мениң саған көрсетиўим ушын, сен бул жерге алып келиндиң. Көргенлериңниң ҳәммесин Израил халқына жеткер+.

Шығыс дәрўаза имараты

5Қарасам, Ибадатхананың сырты айлана дийўал менен қоршалған екен. Сол адамның қолындағы өлшейтуғын таяқтың узынлығы алты шығанақ болып, ҳәр бир шығанақтың узынлығы әдеттеги өлшемнен төрт елиге артық еди. Ол дийўалды өлшеди, дийўалдың қалыңлығы да, бийиклиги де бир өлшеў таяғына тең болды+. 6Кейин ол шығысқа қарап турған дәрўазаға барып, текшелерден көтерилип, дәрўаза босағасын өлшеди. Босаға табалдырығының ени бир таяққа тең болып, бул биринши босаға еди+. 7Дәрўаза имаратының ишинде сақшылардың бөлмелери бар еди. Олардың узынлығы да, ени де бир таяққа тең болып, усы бөлмелерди ажыратып турған дийўаллардың қалыңлығы бес шығанақ еди. Дәлиз жолының ақырында Ибадатхана ҳәўлисине қараған айўан болып, усы айўанға шығатуғын табалдырықтың ени бир таяққа тең болды. 8Соң ол айўанды иштен өлшеди, оның дәлизден тысқары узынлығы бир таяқ шықты. 9Кейин ол айўанды сырттан өлшеди, оның узынлығы сегиз таяқ шықты. Айўан есигиниң еки қапталындағы сүтинге уқсаған шығыңқы дийўаллардың ҳәр қайсысының қалыңлығы еки шығанақтан еди. Бул айўан дәрўаза имаратының ишинде болып, Ибадатханаға қарап турған еди. 10Шығыс дәрўаза имаратының ишиниң еки қапталында да үш-үштен бөлмелер болып, олардың ҳәммесиниң өлшеми де, олардың арасындағы дийўаллар да бирдей қалыңлықта еди. 11Ол дәрўазаның кирер аўзын өлшеди, ол он шығанақ, ал дәлиздиң ени он үш шығанақ шықты. 12Сақшылардың бөлмелериниң ҳәр қайсысының алдында ени бир шығанақтан болған пәскелтек пақса бар еди. Сақшылардың бөлмелериниң ени де, узынлығы да алты шығанақ еди. 13Кейин дәрўаза имаратының төбесиниң енин, бир бөлмениң шетки дийўалынан қарама-қарсы турған бөлмениң шетки дийўалына шекемги аралықты өлшеди. Төбениң ени жигирма бес шығанақ шықты. 14Кейин ол дәрўаза имаратының ҳәўли тәрепиндеги шығыңқы дийўалларын өлшеди. Олардың бийиклиги алпыс шығанақ шықты. 15Дәрўаза имаратының кирер аўыздан шығар аўызға шекемги узынлығы елиў шығанақ еди. 16Дәрўаза имаратының ишиниң еки тәрепинде жайласқан сақшылардың бөлмелери менен олардың арасындағы дийўалларда, сондай-ақ айўанның ишиниң ҳәр бир тәрепинде айна тәризли ойықлар бар еди. Айўанның ҳәўли тәрепиндеги шығыңқы дийўаллары пальма ағашының сүўретлери менен безелген еди+.

Сыртқы ҳәўли

17Кейин ол мени сыртқы ҳәўлиге алып кирди. Ҳәўли әтирапында отыз бөлме ҳәм тас төселген жол бар еди+. 18Дәрўазалардың еки тәрепиндеги тас жолдың ени дәрўазалардың узынлығына тең еди. Бул тас жол ҳәўлидеги тас жолдан пәсирек еди. 19Ол ҳәўлиниң енин, шығыстағы дәрўаза имаратының шығар аўзынан ишки ҳәўлиниң кирер аўзына шекемги аралықты өлшеди, ол жүз шығанақ шықты.

Арқа дәрўаза

20Ол сыртқы ҳәўлиниң арқаға қараған дәрўазасының узынлығы менен енин өлшеди. 21Имараттың еки тәрепиндеги үш-үштен қурылған сақшылардың бөлмелери, олардың арасындағы дийўаллардың ҳәм айўанның өлшеми биринши дәрўаза имаратының өлшемлери менен бирдей еди. Имараттың узынлығы елиў шығанақ, ени жигирма бес шығанақ еди. 22Дийўаллардағы айна тәризли ойықлардың, айўанның ҳәм пальма ағашының сүўретлериниң өлшемлери шығыс дәрўазасындағы менен бирдей еди. Дәрўазаға жети басқалдақлы текше арқалы көтерилетуғын еди. Ал айўан имараттың ишки тәрепинде еди. 23Арқа дәрўазасының алдында да шығыс дәрўазасының алдындағыдай қарама-қарсы турған ишки ҳәўлиниң дәрўаза имараты бар еди. Бул адам ишки дәрўаза имаратынан сыртқы дәрўаза имаратына шекемги аралықты өлшеди. Аралық жүз шығанақ шықты.

Қубла дәрўаза

24Ол мени қубла тәрепке алып барды. Ол жерде қублаға қараған дәрўаза имараты бар еди. Ол имараттың дийўалларын ҳәм айўанын өлшеди. Олардың өлшемлери басқалардики менен бирдей шықты. 25Басқа дәрўаза имаратларында болғанындай, бул дәрўаза имаратының да, оның айўанының да ҳәмме тәрепинде айна тәризли ойықлар бар еди. Имараттың узынлығы елиў шығанақ, ени жигирма бес шығанақ болып шықты. 26Оған жети басқалдақлы текше арқалы көтерилип, айўанға киретуғын еди. Имараттың ишки дийўаллары пальма ағашының сүўретлери менен безелген еди. 27Ишки ҳәўлиниң де қублаға қараған дәрўазасы бар еди. Ол қубладағы сыртқы дәрўазадан усы дәрўазаға шекемги аралықты өлшеди. Аралық жүз шығанақ шықты.

Ишки ҳәўлиге киретуғын дәрўазалар

28Ол мени қубла дәрўаза арқалы Ибадатхананың ишки ҳәўлисине алып кирди де, қубладағы дәрўазаны өлшеди. Оның да өлшемлери басқалардики менен бирдей еди+. 29Сақшылардың бөлмелериниң, олар арасындағы дийўаллардың ҳәм айўанның өлшеми де басқа имаратлардағылар менен бирдей болып шықты. Дәрўаза имаратының ҳәм оның айўанының ҳәмме тәрепинде айна тәризли ойықлар бар еди. Дәрўаза имаратының узынлығы елиў шығанақ, ени жигирма бес шығанақ еди. 30Ишки ҳәўлидеги дәрўаза имаратларының ҳәр бириниң айўанының узынлығы жигирма бес шығанақ, ени бес шығанақ еди. 31Айўан сыртқы ҳәўлиге қарап турған болып, оның кирер аўзының еки қапталындағы шығыңқы дийўаллары пальма ағашының сүўретлери менен безелген еди. Дәрўазаға сегиз басқалдақлы текше арқалы көтерилетуғын еди.

32Ол шығыс дәрўазасының имараты арқалы мени ишки ҳәўлиге алып кирди ҳәм оны өлшеди. Ол да басқалардай болып шықты. 33Сақшылар бөлмелери, олар арасындағы дийўаллары ҳәм айўанның өлшемлери басқалары менен бирдей еди. Имараттың да, оның айўанының да ҳәмме тәрепинде айна тәризли ойықлар бар еди. Дәрўаза имаратының узынлығы елиў шығанақ, ени жигирма бес шығанақ еди. 34Айўан сыртқы ҳәўлиге қарап турған болып, оның шығыңқы дийўаллары пальма ағашының сүўретлери менен безелген еди. Дәрўазаға сегиз басқалдақлы текше арқалы көтерилетуғын еди.

35Кейин ол мени арқа дәрўазаға алып келип, дәрўаза имаратын өлшеди. Оның өлшемлери басқа имаратлардың өлшемлери менен бирдей еди. 36Сақшылар бөлмелери, олардың арасындағы дийўаллары ҳәм айўанның өлшеми басқалардики менен бирдей еди. Имараттың ишиниң ҳәмме тәрепинде айнала айна тәризли ойықлар бар еди. Имараттың узынлығы елиў шығанақ, ени жигирма бес шығанақ еди. 37Айўан сыртқы ҳәўлиге қарап турған болып, оның шығыңқы дийўаллары пальма ағашының сүўретлери менен безелген еди. Дәрўазаға сегиз басқалдақлы текше арқалы көтерилетуғын еди.

Қурбанлықты таярлайтуғын орынлар

38Ишки дәрўазаның айўанының қапталында, бөлек бир бөлмели жай бар еди. Жандырылатуғын қурбанлықлар усы жерде жуўылатуғын еди+. 39Жандырылатуғын қурбанлықты, гүна ҳәм айып қурбанлығын сойыў ушын дәрўаза айўанының ишинде, еки қапталда екеў-екеўден төрт стол турды+. 40Айўанның сыртында болса, еки тәрепте еки столдан төрт стол болып, олар арқа дәрўазаға киретуғын текшеден көринип турды. 41Солай етип, дәрўазаның ишки ҳәм сыртқы тәреплеринде қурбанлықларды сойыўға арналған сегиз стол бар еди. 42Жандырылатуғын қурбанлықлар ушын жонылған тастан қурылған және төрт стол бар еди. Ҳәр бир столдың узынлығы ҳәм ени бир ярым шығанақ, бийиклиги бир шығанақ еди. Жандырылатуғын қурбанлықларды ҳәм басқа қурбанлықларды сойыў ушын арналған қурал-жарақлар оның үстинде турды. 43Айўанның дийўалларына ҳәр бири төрт ели болған илмеклер қағылған еди. Қурбанлық гөши болса столлар үстине қойылатуғын еди.

Руўханийлердиң бөлмелери

44Ишки дәрўазаның сыртында, ишки ҳәўлиде еки бөлме бар еди. Булардың биреўи арқадағы дәрўазаның жанында болып, қублаға қараған, екиншиси шығыс дәрўазаның жанында болып, арқаға қараған еди+. 45Адам маған былай деди:

– Қублаға қарап турған бөлме Ибадатханада хызмет етип атырған руўханийлерге арналған. 46Ал арқаға қарап турған бөлме қурбанлық орында хызмет етип атырған руўханийлерге арналған. Булар Садоқтың урпақлары болып, оларға Лебий урыўы арасынан Жаратқан Ийеге хызмет етиў ушын, Оған жақынласыўға рухсат етилген еди+.

47Кейин ол ишки ҳәўлини өлшеди. Ол төрт мүйешли болып, узынлығы да, ени де жүз шығанақ шықты. Қурбанлық орын Ибадатхананың алдында еди+.

Ибадатхана

48Ол мени Ибадатхананың айўанына алып келип, оның босағасының еки тәрепиндеги сүтинге уқсаған шығыңқы дийўалларын өлшеди. Дийўаллардың қалыңлығы бес шығанақ, ени үш шығанақ шықты. 49Айўанның өзиниң узынлығы жигирма шығанақ, ени он еки шығанақ еди. Айўанға он басқалдақлы текше арқалы көтерилетуғын еди. Айўанның кирер аўзының еки тәрепинде еки сүтин бар еди+.

41

41^1Кейин ол мени Мухаддес бөлмениң қапысына алып барып, қапының еки тәрепиндеги дийўалларды өлшеди. Еки тәрептеги дийўалдың да қалыңлығы алты шығанақ еди. 2Босағаның өзи он шығанақ, еки тәрепиндеги дийўаллар бес шығанақтан еди. Ол Мухаддес бөлмени де өлшеди. Оның узынлығы қырық шығанақ, ени жигирма шығанақ шықты+. 3Кейин ол ишки бөлмеге кирип, оның босағасының жақлаў дийўалларын өлшеди. Дийўаллардың қалыңлығы еки шығанақтан, босағаның өзи алты шығанақ, ал еки тәрептен босағаға қосылған дийўаллардың узынлығы жети шығанақтан еди. 4Ол ишки бөлмени де өлшеди. Оның узынлығы да, ени де жигирма шығанақ еди. Ол маған:

– Бул Ең мухаддес бөлме, – деди+.

Ибадатхананың дийўалына қосып салынған бөлмелер

5Ол Ибадатхана дийўалын өлшеди. Дийўалдың қалыңлығы алты шығанақ шықты. Ибадатхананың сыртқы дийўалына тақап, айландырып салынған бөлмелердиң ени төрт шығанақ еди+. 6Бул бөлмелер бириниң үстине бири үш қабат етип салынып, ҳәр қабатта отыз бөлмеден бар еди. Ибадатхана дийўаллары шығарылыңқырап текшедей етип өрилип, сол шығыңқыраған жери пәрдийўал хызметин атқарды. Солай етип, бөлмелерди бастырған ағашлар Ибадатхана дийўалына кирмей турды+. 7Ибадатхана дийўалының төменги бөлеги жоқарыдағы бөлегине қарағанда қалыңырақ болғаны ушын жоқарыдағы бөлмелер кеңирек еди. Төменги қабаттан екинши қабатқа, оннан үшинши қабатқа көтерилетуғын еди.

8Мен Ибадатхана әтирапына салынған усы бөлмелердиң тырнағын көрдим. Оның бийиклиги бир таяқ, яғный алты шығанақ еди. 9Бөлмелердиң сыртқы дийўалының қалыңлығы бес шығанақ еди. Ибадатхана айланасында айланып турған бөлмелер менен 10руўханийлердиң бөлмелериниң арасындағы аралықтың ени жигирма шығанақ еди. 11Бөлмелердиң қубла ҳәм арқа тәрепинде ашық майданға қараған есиклери бар еди. Бөлмелер әтирапындағы сыртқа шығыңқырап турған тырнақтың ени бес шығанақ еди.

Ибадатхананың батысындағы имарат

12Ибадатхананың артындағы, яғный батыс тәрепиндеги ашық майданда ени жетпис шығанақ, узынлығы тоқсан шығанақ, дийўалының қалыңлығы бес шығанақ болған үлкен бир имарат бар еди.

Ибадатханаға тийисли улыўма өлшемлер

13Кейин ол Ибадатхананы өлшеди. Ибадатхананың узынлығы жүз шығанақ шықты. Ибадатхананың артындағы ашық майдан, арт беттеги имарат ҳәм оның дийўалы жүз шығанақ шықты+. 14Ибадатхананың алдынғы тәрепиндеги, яғный шығыс тәрепиндеги ашық майданның ени жүз шығанақ шықты. 15Ол Ибадатхананың артындағы ашық майданға қарап турған имараттың узынлығын өлшеди. Имарат пенен оның еки қапталындағы дәлизлердиң узынлығы жүз шығанақ шықты.

Ибадатхананың ишки қурылысы

Ибадатхананың иши ҳәм оның айўаны, 16босағалар, айна тәризли ойықлар ҳәм қосымша исленген ернеклер табалдырықтың алдынан ҳәм еденнен айна тәризли ойықларға шекем ағаш пенен қапланған еди. Айна тәризли ойықларға да ағаштан ислеў берип қапланған еди+. 17Ибадатхана ҳәм айўанның ишиндеги ҳәмме дийўаллары, қапылардың жоқарысы, 18керублардың ҳәм пальма ағашының сүўретлери салынған тахталар менен қапланған еди. Ҳәр еки керубтың ортасында бир пальма ағашының сүўрети салынған болып, ҳәр бир керубтың еки бет-әлпети бар еди+. 19Пальма ағашына бир тәрептен керубтың адамның бет-әлпетине уқсаған жүзи, екинши тәрептен арысланға уқсаған жүзи қарап турған еди. Бундай сүўретлер Ибадатхананың ишки дийўалларын айландырып,+
20еденнен қапылардың үстилерине шекем исленген еди. 21Мухаддес бөлмениң қапысының жақлаўлары төрт мүйешли еди. Ең мухаддес бөлмениң қапысының жақлаўлары да сондай еди+. 22Узынлығы ҳәм ени еки шығанақ, бийиклиги үш шығанақ болған ағаштан исленген бир қурбанлық орын бар еди. Оның мүйешлери, тийкары ҳәм қапталлары ағаштан исленген еди. Сол адам маған:

– Бул Жаратқан Ийениң алдындағы стол, – деди.

23Мухаддес бөлмениң де, Ең мухаддес бөлмениң де жарма қапысы бар еди. 24Олардың ҳәр бир тәрепи еки тахтадан ибарат болып, жыйналмалы етип исленген еди+. 25Мухаддес бөлмениң қапыларына дийўаллардағыдай керублар менен пальма ағашының сүўретлери салынған еди. Айўанның алдына ағаш шертек қурылған еди+. 26Айўанның еки тәрепиндеги дийўалларда айна тәризли ойықлар ҳәм пальма ағашының сүўретлери бар еди. Ибадатхананың қосымша бөлмелеринде де шертеклер бар еди+.

42

Руўханийлердиң бөлмелери

42^1Адам мени арқадағы жол арқалы сыртқы ҳәўлиге алып шығып, руўханийлердиң бөлмелерине алып барды. Бул бөлмелер ашық майданның ҳәм Ибадатхананың артындағы жайдың арқа тәрепинде жайласқан еди+. 2Бөлмелердиң есиги арқаға қарап турған болып, имараттың узынлығы жүз шығанақ, ени елиў шығанақ еди. 3Имараттың бир тәрепи ишки ҳәўлиниң ени жигирма шығанақ болған ашық жерине, екинши тәрепи сыртқы ҳәўлидеги тас төселген жолға қарап турған еди. Имарат үш қабат қылып қурылған болып, оның қаптал дәлизлери бар еди. 4Имараттың алдында ени он шығанақ, узынлығы жүз шығанақ[*] болған аяқ жол болып, сол жол арқалы имаратқа кириўге болатуғын еди. Бөлмелердиң қапылары арқаға қарай ашылатуғын еди. 5Үшинши қабаттағы бөлмелер екинши қабаттағыға, екинши қабаттағы бөлмелер биринши қабаттағыға қарағанда тарлаў еди. Себеби үстинги қабаттағы бөлмелердиң дәлизлери көбирек орын алып турған еди. 6Усы үш қабатлы имаратта ҳәўлилердегидей сүтинлер болмады. Сонлықтан жоқарғы қабаттағы бөлмелер төменги қабаттағы бөлмелерден тар еди. 7Бөлмелер сыртқы ҳәўлиден дийўал арқалы ажыратылып турды. Дийўал бөлмелердиң алдында елиў шығанаққа созылып жатты. 8Сыртқы ҳәўлидеги бөлмелердиң узынлығы елиў шығанақ, ал Ибадатхана тәрептеги бөлмелердиң узынлығы жүз шығанақ еди. 9Сыртқы ҳәўлиден төменги бөлмелерге киретуғын аўыз шығыс тәрепте жайласқан еди. 10Бул аўыз ҳәўлиниң дийўалы басланған жерде еди.

Ибадатхананың қубла[*] тәрепинде де руўханийлердиң бөлмелери бар еди. Олар ашық майданның ҳәм Ибадатхананың артындағы имараттың қубла тәрепинде жайласқан еди. 11Бөлмелердиң алдында аяқ жол бар еди. Бул бөлмелердиң узынлығы да, ени де, барлық есиклери де, жайласыўы да арқа тәрептеги бөлмелер менен бирдей көринисте еди. 12Қубладағы бөлмелерге шығыстан, дийўалды бойлап турған жолдың басланған жеринен киретуғын еди.

13Адам маған былай деди:

– Ашық майданның арқасындағы ҳәм қубласындағы бөлмелер – мухаддес бөлмелер. Жаратқан Ийеге жақынласатуғын руўханийлер ең мухаддес затларды сол жерде жейди. Ең мухаддес қурбанлықларды – ғәлле садақаларын, гүна ҳәм айып қурбанлықларын сол жерге қояды. Себеби ол жер мухаддес+. 14Руўханийлер мухаддес орыннан сыртқы ҳәўлиге туўры шығып кетпеўи тийис. Олар хызмет ўақтында кийген кийимлерин усы жерге шешип қойыўы керек. Себеби бул кийимлер мухаддес. Халықтың алдына шықпасынан алдын, руўханийлер кийимлерин өзгертиўи керек+.

Ибадатхана аймағы

15Ол Ибадатхананың ишки жағындағы өлшемлерди алып болғаннан соң, мени шығыстағы дәрўаза арқалы алып шығып, Ибадатхана дөгерегиндеги сыртқы аймақты өлшей баслады. 16Ол өлшейтуғын таяқ пенен шығыс тәрепти өлшеди. Ол бес жүз шығанақ шықты. 17Арқа тәрепти өлшеди, ол бес жүз шығанақ шықты. 18Қубла тәрепти өлшеди, ол да бес жүз шығанақ шықты. 19Кейин батысқа айланып, оны өлшеди, ол да бес жүз шығанақ шықты. 20Усылайынша, ол Ибадатхана аймағының төрт тәрепин өлшеп шықты. Мухаддес орынды мухаддес емес орыннан ажыратып туратуғын дийўал бар еди. Оның узынлығы да, ени де бес жүз шығанаққа тең еди+.

43

Жаратқан Ийениң салтанатының Ибадатхананы толтырыўы

43^1Кейин адам мени шығысқа қарап турған дәрўазаға алып келди+. 2Мине, Израилдың Қудайының салтанаты шығыс тәрептен кирип келди. Даўысы күшли аққан суўлардың гүмбирлиси яңлы еди. Салтанатынан жер жүзи нурға толып турды+. 3Бул аян Қудай Ерусалимди набыт қылыўға келгенинде ҳәм Кебар каналы бойында болғанымда көрген аянларыма уқсар еди. Мен жерге ет бетимнен жығылдым+. 4Жаратқан Ийениң салтанаты шығысқа қараған дәрўазадан Ибадатханаға кирди. 5Руўх мени көтерип, ишки ҳәўлиге алып келди. Мен Ибадатхананың Жаратқан Ийениң салтанатына толып турғанын көрдим+.

6Адам қасымда турғанында, Ибадатханадан маған сөйлеген даўысты еситтим. 7Ол былай деди:

– Инсан улы, бул орын Мениң тахтым туратуғын ҳәм табан тирейтуғын жерим. Усы жерде, Израил халқының арасында мәңгиге боламан. Буннан былай, Израил халқы да, патшалары да, өзлериниң опасызлығы менен ҳәм марҳум патшаларына сыйыныўы менен мухаддес атымды ҳарамламайтуғын болады+. 8Олар босағасын босағамның қасына, қапыларының жақлаўларын Мениң қапы жақлаўларымның қасына қурды. Мениң менен олардың арасында тек ғана бир дийўал бар еди. Олар ислеген жеркенишли ислери арқалы Мениң мухаддес атымды ҳарамлады. Сонлықтан ғәзеп пенен оларды жоқ қылдым. 9Енди Израил халқы опасызлықларын ҳәм марҳум патшаларына сыйыныўды Меннен аўлақ қылсын. Сонда Мен олардың арасында мәңгиге мәкан басаман.

10Инсан улы, усы Ибадатхана туўралы Израил халқын хабардар қыл. Олар ислеген гүналарынан уялсын, мына Ибадатхананың жобасы менен танысып шықсын+. 11Егер олар ислеген барлық ислеринен уялып, пушайман болса, онда оларға Ибадатхананың көринисин, жайласыў тәртибин, киретуғын ҳәм шығатуғын жерлерин, оның қурылысы менен дүзилисин ҳәм тәртип-қағыйдаларын көрсет. Оның қурылысы менен қағыйдаларын сақлаўы ҳәм оларға әмел қылыўы ушын, булардың ҳәммесин олардың көз алдына жазып қой. 12Ибадатхана нызамы мынадай: таўдың төбеси ҳәм оның әтирапындағы аймақ – жүдә мухаддес! Ибадатхана нызамы мине усындай!

Қурбанлық орын

13Ибадатханадағы қурбанлық орынның өлшемлери бир шығанақ ҳәм қосымша төрт ели туратуғын узынырақ шығанақ пенен өлшенеди. Қурбанлық орынның айналасында тереңлиги бир шығанақ, ени бир шығанақ, ернегиниң ени бир қарыс болған салмаша болады. Қурбанлық орынның бийиклиги мынадай:+
14Қурбанлық орынның төменги бөлегиниң бийиклиги салмашаның түбинен өлшегенде еки шығанақ, үстинги тәрепиниң екинши бөлектиң түбине дейинги аралығы бир шығанақ. Ортадағы бөлектиң бийиклиги төрт шығанақ, үстинги тәрепиниң үшинши бөлектиң түбине дейинги аралығы бир шығанақ. 15Ең үстинги үшинши бөлектиң, яғный қурбанлық жағылатуғын орынның бийиклиги төрт шығанақ болып, оннан төрт шақ шығып турады+. 16Қурбанлық орынның ошағының узынлығы да, ени де он еки шығанақ болып, төрт мүйешлик көринисинде болады. 17Ортадағы бөлегиниң төрт тәрепи де он төрт шығанақтан еди. Қурбанлық орынның түбиндеги салмашаның ернегиниң бийиклиги ярым шығанақ болады. Дөгерегине айландырып исленген салмашаның тереңлиги бир шығанақ еди. Қурбанлық орынның текшеси шығыс тәрепте болады+.

18Адам маған былай деди:

– Инсан улы! Қудай Ийе былай дейди: «Қурбанлық орынды қурғаннан кейин, оның үстинде жандырылатуғын қурбанлықты усыныў ҳәм қан серпиў қағыйдалары мынадай:+
19Маған хызмет етиў ушын жаныма жақынласа алатуғын Садоқ нәсилинен болған лебийли руўханийлерге гүна қурбанлығы ретинде бир буға бер, – дейди Қудай Ийе+. 20– Буғаның қанын алып, қурбанлық орынның төрт шақына сүртип, жоқарғы бөлектиң төрт мүйешине ҳәм ернеклерине айландырып серпип шықсын. Усылайынша қурбанлық орын тазаланып, пәкленеди+. 21Кейин гүна қурбанлығы ушын шалынған буғаны Мухаддесхананың сыртындағы арнаўлы орынға алып барып, өртеп жиберсин+.

22Екинши күни гүна қурбанлығы ушын минсиз теке усынылсын. Буғаның қаны менен тазаланғаны сыяқлы, текениң қаны менен де қурбанлық орын тазалансын. 23Қурбанлық орынды пәклегеннен соң, минсиз буға менен қошқарды 24Жаратқан Ийениң, Мениң алдыма алып кел. Руўханийлер оларға дуз сеўип, оларды жандырылатуғын қурбанлық қылып Маған усынсын+.

25Жети күн даўамында, ҳәр күни минсиз бир текени гүна қурбанлығы қылып усынсын. Және де, минсиз бир буға менен минсиз бир қошқарды да қурбанлыққа усынсын+. 26Усы жети күн даўамында руўханийлер қурбанлық орынды пәклеп тазаласын. Кейин оны пайдаланыўға болады. 27Жети күн тамам болғаннан кейин, сегизинши күннен баслап руўханийлер жандырылатуғын қурбанлықларыңызды ҳәм татыўлық қурбанлықларыңызды қурбанлық орында усынады. Сонда Мениң сизлерге кеўлим толады, – дейди Қудай Ийе»+.

44

Шығыс дәрўазаның ўазыйпасы

44^1Сол адам мени қайтадан Мухаддесхананың шығысындағы сыртқы дәрўаза жанына алып барды. Дәрўаза жабық еди. 2Жаратқан Ийе маған былай деди:

– Бул дәрўаза бәрқулла жабық турсын, ашылмасын, буннан ҳеш ким кирмесин. Себеби Мен, Израилдың Қудайы Жаратқан Ийе буннан кирдим, сонлықтан ол жабық ҳалында қалады. 3Тек ҳүкимдар ғана Мениң алдымда қурбанлық асынан жеў ушын бул имаратқа киреди. Ол айўан арқалы кирип, сол жол менен шығып кетеди.

Ибадатханадағы хызмет туўралы

4Кейин ол адам мени арқадағы дәрўаза арқалы Ибадатханаға алып келди. Мен Ибадатхананың Жаратқан Ийениң салтанатына толып турғанын көрдим ҳәм ет бетимнен жерге жығылдым+. 5Жаратқан Ийе маған былай деди:

– Инсан улы, көрген ҳәм еситкенлериңе дыққатлы бол. Мен саған Жаратқан Ийениң Үйиниң қағыйдалары ҳәм нызамлары туўралы айтаман. Ибадатханаға кимлердиң кирип-шығыўына болатуғынына дыққатлы бол+. 6Қозғалаңшы Израил халқына айт: «Қудай Ийе былай дейди: Израил халқы, жетер енди, жеркенишли ислериңизди тоқтатың!+
7Қурбанлықтың қаны менен майын аўқат сыпатында Маған усынғаныңызда, жүреги ҳәм денеси сүннет етилмеген жат жерлилерди Мухаддесханама алып кирип, оны ҳарамладыңыз. Жеркенишли ислериңиз бенен келисимимди буздыңыз+. 8Мухаддес затларымды қорғаўға байланыслы талапларымды орынламадыңыз. Бул затларға қараў ушын өзлериңиздиң орныңызға жат жерлилерди хызметке қойдыңыз. 9Қудай Ийе былай дейди: Жүреги ҳәм ети сүннет етилмеген бирде бир жат жерли, ҳәтте, ол израиллылар арасында жасаса да Мухаддес мәканыма кирмеўи керек.

10Израил жолдан азып, бутларға табынып кеткенде, оларға қосылып Меннен жүз бурған лебийлилер өз гүнасының жазасын тартады. 11Олар Мухаддес мәканымда хызмет ете береди: дәрўазада қараўыл болады, Ибадатханаға байланыслы хызметлерди атқарады. Жандырылатуғын қурбанлықларды ҳәм басқа қурбанлықларды сояды, халыққа хызмет етеди. 12Бирақ бутларға табынып жүрген Израил халқына хызмет етип, оларды гүнаға баслағаны ушын ант ишемен, – дейди Қудай Ийе, – олар өз айыбының жазасын тартады. 13Олар руўханий болып Маған жақынласпайды, мухаддес затларыма ҳәм ең мухаддес затларыма қол тийгизбейди. Ислеген жеркенишли ислери ушын уятқа қалады. 14Деген менен, Ибадатхана менен байланыслы хызметти ҳәм ол жерде исленетуғын барлық әпиўайы ислерди оларға жүклеймен.

15Израил халқы Меннен жүз бурып кеткенде, Мухаддесхананың хызметин садықлық пенен атқарған Садоқ нәсилинен болған лебийли руўханийлер хызмет етиў ушын Маған жақынласады. Қурбанлықтың майын ҳәм қанын усыныў ушын Мениң алдымда турады, – дейди Қудай Ийе+. 16– Тек олар ғана Мухаддесханама кирип, Маған хызмет етиў ҳәм талапларымды орынлаў ушын дастурханыма жақынласады+.

17Руўханийлер ишки ҳәўлиниң дәрўазасынан кирерде, зығырдан тигилген кийим кийип алсын. Ишки ҳәўлиде ямаса Ибадатхана ишинде хызмет қылғанында үстине жүнли кийим киймесин. 18Басларына зығыр сәлле орасын ҳәм зығыр диз кийим кийип алсын. Терлететуғын кийим киймесин+. 19Сыртқы ҳәўлиге, халықтың алдына шықпастан алдын хызмет ўақтында кийген кийимлерин шешип, мухаддес бөлмелерде қалдырып, басқа кийим кийсин. Халық олардың мухаддес кийимлерине тийип кетпесин+.

20Руўханийлер шашларын пәки менен алдырмаўы ҳәм узын етип өсирмеўи керек. Ал шашларын бәрқулла келтертип турсын+. 21Ишки ҳәўлиге киргенде бирде бир руўханий шарап ишпеўи керек+. 22Олар жесирге де, ажырасқан ҳаялға да үйленбеўи керек. Тек ғана Израил нәсилинен болған қызларға ҳәм руўханийден қалған жесирге үйлениўи мүмкин+.

23Руўханийлер халқыма мухаддес нәрсе менен мухаддес емес нәрсениң, ҳарам менен ҳадалдың айырмашылығын үйретсин+. 24Даўлы мәселелерде қазылық етип, Мениң нызамларыма сай қарар шығарсын. Мен белгилеген байрамларға байланыслы көрсетпелеримди ҳәм қағыйдаларымды қадағаласын. Шаббатымды мухаддес сақласын+. 25Олардан ҳеш бири өли денеге жақынлап, өзин ҳарамламасын. Тек ата-анасы, ул-қызы, аға-иниси ямаса турмысқа шықпаған әжапа ҳәм қарындасы өлсе ғана, руўханий өлиге жақынлап, өзин ҳарамлаўы мүмкин+. 26Руўханий тазаланыў рәсиминен өткеннен кейин, және жети күн күтиўи керек+. 27Ол Мухаддес орында хызмет етиў ушын ишки ҳәўлиге кирген күни, өзи ушын гүна қурбанлығын бериўи керек, – дейди Қудай Ийе+.

28– Руўханийлерге Израил жеринен үлес берилмесин. Олардың мийрасы да, үлеси де Мен боламан+. 29Олар ғәлле садақаларынан, гүна ҳәм айып қурбанлықларынан жейди. Израилда толығы менен Маған бағышланған ҳәр бир нәрсе оларға тийисли болады+. 30Қамырдың биринши зуўаласынан жабылған нанлар ҳәм барлық сыйларыңыз руўханийлердики болады. Үйиңизде берекет болыўы ушын, бийдайдың дәслепки тартылған унын руўханийлерге бериң+. 31Ҳарам өлген яки жыртқыш ҳайўан талаған қустың ҳәм ҳайўанның гөшин жеў руўханийлерге қадаған етиледи»+.

45

Жаратқан Ийениң үлеси

45^1«Израил жерин урыўларға бөлгениңизде, узынлығы жигирма бес мың шығанақ, ени жигирма мың шығанақ[*] болған бир бөлек жерди мухаддес аймақ сыпатында Жаратқан Ийе ушын ажыратың. Бул жер толығы менен мухаддес саналсын+. 2Сол жердиң бес жүз шығанаққа бес жүз шығанақ болған төрт мүйешли жери Мухаддесхана ушын ажыратылсын. Оның әтирапын айланған елиў шығанақлық ашық майдан болсын+. 3Мухаддес аймақтан узынлығы жигирма бес мың шығанақ, ени он мың шығанақ болған бир бөлек өлше. Мухаддесхана жайласқан бул жер жүдә мухаддес жер болады. 4Жердиң бул мухаддес бөлеги Жаратқан Ийеге жақынласатуғын руўханийлерге, яғный Мухаддесханада хызмет ететуғын руўханийлерге тийисли болады. Бул бөлекте Мухаддесхана ушын мухаддес орын ҳәм руўханийлердиң үйлери болады+. 5Узынлығы жигирма бес мың шығанақ, ени он мың шығанақ болған мухаддес аймақтың екинши ярымы Ибадатхана хызметиндеги лебийлилерге жасайтуғын қалаларын қурыў ушын мүлик етип бериледи+. 6Мухаддес аймақтың қапталынан ени бес мың шығанақ, узынлығы жигирма бес мың шығанақ болған жерди қала ушын ажыратың. Бул жер пүткил Израил халқына тийисли болады»+.

Ҳүкимдар ушын жер

7«Мухаддес аймақ пенен қала аймағының еки қапталындағы жерлер ҳүкимдарға берилсин. Ол батыс тәрептен батысқа, шығыс тәрептен шығысқа қарай созылып, оның узынлығы батыстан шығысқа шекем созылған Израил урыўларына ажыратылған жердиң узынлығына тең болады+. 8Бул Израилда ҳүкимдардың үлеси болады. Буннан былай, ҳүкимдарларым халқыма зулымлық қылмайды. Израил урыўлары өз жерлерине өзлери ийелик қылады».

Өлшем бирликлери

9«Қудай Ийе былай дейди: Жетер енди, Израил ҳүкимдарлары! Зорлық-зомбылықты ҳәм езиўшиликти тоқтатың. Әдалат ҳәм туўрылықты жүзеге асырың. Халқымды өз ийелигинен қуўып шығарыўды тоқтатың, – дейди Қудай Ийе+. 10– Тәрезиңиз туўры болсын, сыйымлылықты өлшейтуғын эфа[*] ҳәм суйықлықты өлшейтуғын бат[*] ыдысларыңыз дурыс өлшемде болсын+. 11Эфа менен баттың сыйымлылық көлеми бирдей болсын. Эфа да, бат та хомердиң оннан бир бөлегине[*] тең болсын. Эфа ушын да, бат ушын да хомер үлги болып белгиленсин. 12Бир шекел жигирма гераға[*] тең болсын, жигирма шекел, жигирма бес шекел ҳәм он бес шекел қосылып бир минаны[*] қурасын»+.

Салықлар

13«Беретуғын салығыңыз мынадан ибарат: бийдайдың алпыстан бир бөлеги, арпаның алпыстан бир бөлеги, 14зәйтүн майының жүзден бир бөлеги. Майды өлшегенде баттан пайдаланың, он бат бир хомерге, яғный бир корға[*] туўры келеди. 15Сондай-ақ Израил жайлаўындағы еки жүз қойдан биреўи ҳүкимдарға берилсин. Булар ғәлле садақасы, жандырылатуғын қурбанлық ҳәм татыўлық қурбанлығы болып, гүнадан пәклениў ушын бериледи, – дейди Қудай Ийе. 16– Елдеги пүткил халық бул салықларды Израил ҳүкимдарына бериўи керек. 17Ҳүкимдар Израилда барлық байрамларда – үлкен байрамларда, және де Жаңа ай байрамында ҳәм Шаббат күнлеринде жандырылатуғын қурбанлықларды, ғәлле садақаларын ҳәм ишимлик садақаларын тәмийинлеўи шәрт. Ол Израил халқын пәклеў ушын берилетуғын гүна қурбанлығын, ғәлле садақасын, жандырылатуғын қурбанлықты ҳәм татыўлық қурбанлығын алып келеди+.

18Қудай Ийе былай дейди: Биринши айдың биринши күни минсиз бир буға алып, Мухаддесхананы пәкле+. 19Руўханий гүна қурбанлығының қанынан алып, оны Ибадатхана қапыларының жақлаўларына, қурбанлық орынның үстиниң төрт мүйешине, ишки ҳәўлиге киретуғын дәрўазалардың жақлаўларына жақсын+. 20Халықтың билмей ҳәм абайламай қылған гүналары ушын жетинши күни де солай ислеңлер. Усылайынша Ибадатхананы пәклең.

21Биринши айдың он төртинши күни Қутқарылыў байрамын байрамлаң, бунда жети күн даўамында ашытқысыз нан жеўиңиз керек.[*]+
22Байрамның биринши күни ҳүкимдар өзиниң ҳәм халықтың гүнасы ушын бир буғаны гүна қурбанлығы ушын усынады. 23Байрамның жети күни даўамында ҳәр күни ҳүкимдар Маған минсиз жети буға менен минсиз жети қошқарды жандырылатуғын қурбанлық етип ҳәм ҳәр күни бир текени гүна қурбанлығы етип бериўи керек+. 24Қурбанлық қылынатуғын ҳәр бир буға ҳәм ҳәр бир қошқар менен бирге ғәлле садақасы сыпатында бир эфадан ун ҳәм ҳәр бир эфа ушын бир ҳиннен зәйтүн майын берсин+.

25Жетинши айдың он бесинши күни басланатуғын Қос байрамы ушын да ҳүкимдар жети күн даўамында берилетуғын гүна қурбанлықларын, жандырылатуғын қурбанлықларды, ғәлле садақаларын ҳәм зәйтүн майын берсин».[*]+

46

46^1«Қудай Ийе былай дейди: Ишки ҳәўлиге алып киретуғын шығыс тәрептеги дәрўаза алты жумыс күни даўамында жабық турсын. Ал Шаббат күни ҳәм Жаңа ай байрамы күни ашылсын. 2Ҳүкимдар дәрўаза имаратының айўаны арқалы дәрўазаның ишинен өтип, дәрўазаның жақлаўларының жанында турсын. Руўханий оның жандырылатуғын ҳәм татыўлық қурбанлықларын усынып атырғанда, ҳүкимдар айўан босағасында турып сыйынсын. Кейин келген жолы менен шығып кетсин. Бирақ дәрўаза кешке шекем ашық турсын+. 3Ҳәр Шаббат ҳәм Жаңа ай байрамы күни Израил халқы усы дәрўаза алдында турып, Жаратқан Ийеге сыйынсын. 4Шаббат күни ҳүкимдар Жаратқан Ийеге минсиз алты тоқлы менен минсиз бир қошқарды жандырылатуғын қурбанлық ушын алып келсин+. 5Қошқарға қосып, ғәлле садақасы ушын бир эфа ун берсин. Ал тоқлылар менен бирге қәлеген муғдарда ун берсин. Ҳәр бир эфа унға бир ҳин муғдарда зәйтүн майын қосып берсин. 6Жаңа ай байрамы күни минсиз бир буға, алты тоқлы ҳәм бир қошқар берсин+. 7Ғәлле садақасы ушын буғаға қосып бир эфа, қошқарға қосып бир эфа ун алып келсин. Ал тоқлылар менен бирге қәлеген муғдарда ғәлле садақасын берсин. Ҳәр бир эфа ун ушын бир ҳин зәйтүн майын қосып берсин. 8Ҳүкимдар ишке киргенде, дәрўаза имаратының айўаны арқалы кирсин ҳәм сол жол менен қайтып шықсын.

9Белгиленген байрамларда үлке халқы сыйыныў ушын Жаратқан Ийениң алдына келгенде, арқадағы дәрўазадан киргенлери қубладағы дәрўазадан, қубладағы дәрўазадан киргенлери арқадағы дәрўазадан шығып кетсин. Ҳәр бир адам кирген дәрўазасынан қайтып шықпай, қарама-қарсы дәрўазадан шығып кетиўи керек+. 10Ҳүкимдар олардың арасында болыўы керек. Халық киргенде кириўи, халық шыққанда шығыўы керек.

11Үлкен байрамларда ҳәм белгиленген байрамларда қурбанлық қылынатуғын ҳәр бир буға ҳәм ҳәр бир қошқар менен бирге бир эфадан ғәлле садақасы бериледи. Тоқлылар менен бирге қәлеген муғдарда ғәлле садақасы бериледи. Ҳәр бир эфа ун менен бирге бир ҳин зәйтүн майы бериледи. 12Ҳүкимдар Жаратқан Ийеге ықтыярлы түрде жандырылатуғын қурбанлық ямаса татыўлық қурбанлығын бермекши болса, оған шығысқа қараған дәрўаза ашылсын. Бул қурбанлықларды ол Шаббат күни беретуғын қурбанлықлардай етип усынсын. Кейин ол сыртқа шығып кетеди ҳәм дәрўаза жабылады»+.

Күнделикли қурбанлықлар

13«Ҳәр күни азанда бир жасар минсиз бир тоқлыны жандырылатуғын қурбанлық етип алып келип, оны Жаратқан Ийеге усының+. 14Оның менен бирге ҳәр күни азанда ғәлле садақасы ушын эфаның алтыдан бир бөлеги муғдарында сапалы ун ҳәм унға араластырыў ушын ҳинниң үштен бир бөлеги муғдарында зәйтүн майы берилсин. Ғәлле садақасының Жаратқан Ийеге усыныў қағыйдасы мәңгиге усындай болады. 15Тоқлы, ғәлле ҳәм зәйтүн майы жандырылатуғын қурбанлық ушын ҳәр күни азанда үзликсиз түрде алып келинсин».

Ҳүкимдардың жер мүлки туўралы нызам

16«Қудай Ийе былай дейди: Егер ҳүкимдар өз ийелигинен улларының бирине жер саўға қылса, бул жер оның әўладларына да мийрасқа өтип, олардың мийрасы болады. 17Егер ҳүкимдар хызметшилериниң бирине жер саўға қылса, хызметши бул жерге Қутлы жылға[*] дейин ғана ийелик қыла алады. Кейин жер ҳүкимдарға қайтарып бериледи. Ҳүкимдардың жери тек оның балаларына ғана мийрасқа өте алады+. 18Ҳүкимдардың халықты жерден қуўып шығарып, олардың жерин тартып алыўға ҳақысы жоқ. Ол тек өз жеринен балаларына мийрас ажыратыўы мүмкин. Халқымның ҳеш бири өз жеринен қуўып шығарылмасын»+.

Ибадатхана асханасы

19Кейин адам мени дәрўаза жанындағы жол арқалы руўханийлерге арналған, арқаға қарап турған мухаддес бөлмелерге алып келди. Сол жерден батыстағы ең шетки орынды көрсетти. 20Ол былай деди:

– Бул жерде руўханийлер айып ҳәм гүна қурбанлықларының гөшин писиреди ҳәм ғәлле садақасының нанын жабады. Халықтың мухаддес азық-аўқатларға тийип кетпеўи ушын, оларды сыртқы ҳәўлиге шығармаўы керек.

21Кейин ол мени сыртқы ҳәўлиге шығарып, ҳәўлиниң төрт мүйешине алып барды. Ҳәр бир мүйеште қоршалған бир орын бар еди. 22Ҳәўлиниң ҳәр бир мүйешинде өлшемлери бирдей болған, узынлығы қырық шығанақ, ени отыз шығанақ болған үсти жабық орынлар бар еди. 23Олардың ҳәммеси дийўал менен айландырылған болып, дийўалдың иши бойлап ошақлар қурылған еди. 24Адам маған былай деди:

– Булар асханалар. Онда Ибадатхана хызметшилери халықтың алып келген қурбанлық гөшлерин писиреди.

47

Ибадатханадан ағып шыққан дәрья

47^1Кейин ол мени қайтадан Ибадатхана қапысына алып барды. Ибадатхана шығысқа қарап турған еди. Мен Ибадатхана босағасының астынан шығысқа қарай суў ағып турғанын көрдим. Суў Ибадатхананың қубла тәрепинен шығып, қурбанлық орынның қубласы арқалы ағып турған еди+. 2Адам мени арқа дәрўаза арқалы алып шықты ҳәм сырт жақ пенен айланып, шығысқа қарап турған сыртқы дәрўазаға алып барды. Суў қубла тәрептен ағып турған еди.

3Адам қолындағы өлшеўиш жиби менен шығысқа қарай жүрди де, мың шығанақ аралықты өлшеди. Кейин мени суўға түсирди. Суў тобығыма келип турды+. 4Ол тағы мың шығанақ аралықты өлшеп, мени арманырақ алып барды. Суў диземе келди. Және мың шығанақ аралықты өлшеп, мени және де арманырақ алып барды. Енди суў белиме дейин келди. 5Кейин ол және мың шығанақ аралықты өлшеп алды. Бул жерде суў мен өте алмайтуғын дәрьяға айланды. Суў көтерилип, жүзип өтпесе, кешип өте алмайтуғын дәрьяға айланған еди.

6Ол меннен:

– Инсан улы, мынаны көрип турсаң ба? – деп сорады. Кейин мени жағаға алып шықты. 7Жағаға шыққанымда, мен еки жағада да көп тереклердиң өсип турғанын көрдим.

8Ол маған былай деди:

– Бул суў шығысқа қарай ағып, Иордан тегислиги арқалы Өли теңизге қуяды. Сонда теңиздиң суўы душшы болады+. 9Дәрья ағып барған ҳәмме жерде тиришилик басланады, балықлар толып тасады. Себеби дәрья суўы ашшы суўды душшы суўға айландырады. Бул суўлар ағып өткен жерлердиң ҳәммесинде тиришилик болады. 10Дәрья бойларында балықшылар турып, Эн-Гедийден Эн-Эглайымға шекемги орынларда аўларын кептиреди. Жер Орта теңизиндегидей балықлардың түри көп болады+. 11Бирақ батпақлықлар менен шалшық суўлардың суўлары тазаланбайды. Олар дуз кәни болып қала береди. 12Дәрьяның еки тәрепинде ҳәр түрли мийўе ағашлары өседи, жапырақлары солымайды, мийўелери таўысылмайды, ҳәр айда мийўе береди. Өйткени Мухаддесханадан шыққан суў оларды суўғарады. Мийўелери азық болады, ал жапырақлары шыпалы болады+.

Елдиң жаңа шегаралары

13•Қудай Ийе былай дейди: «Жерди Израилдың он еки урыўына бөлип бергениңизде, мынадай қылың: Юсупке еки пай берилсин. 14Жерди урыўларға теңдей бөлип бериңлер. Мен бул жерди ата-бабаларыңызға беремен деп ант иштим. Бул жер сизлердиң мүлкиңиз болады+.

15Елдиң шегарасы мынадай: арқа шегараңыз Жер Орта теңизинен басланып, Хетлон жолы арқалы Лебо-Хаматтың қасы менен Седад, 16Берота қалаларына ҳәм Дамаск пенен Хамат аралығында жайласқан Сибрайым қаласына дейин барып, Хаўран шегарасындағы Хасер-Ҳаттихонға дейин созылады. 17Солай етип, шегара Жер Орта теңизинен Хасар-Энонға шекем созылады. Арқада Дамаск ҳәм Хамат ийеликлери бар. Бул арқа шегараңыз.

18Шығыс шегара Хаўран ҳәм Дамаск аралығынан басланып, Израил ҳәм Гилад жерлери арасынан ағып өтетуғын Иордан дәрьясы арқалы шығыстағы теңизге барып, сол жерден Тамар қаласына дейин жетип барады. Бул шығыс шегараңыз.

19Қубла шегараңыз Тамар қаласынан Қадештеги Мериба суўларына шекем, кейин Мысыр шегарасындағы сай бойлап барып, Жер Орта теңизине келип тиреледи. Бул қубла шегараңыз+.

20Батыс шегараңыз Жер Орта теңизин бойлап барып, Лебо-Хаматқа қарама-қарсы жайласқан жерге дейин созылады. Бул батыс шегараңыз болады.

21Бул жерлерди Израил урыўларына бөлип бериңлер. 22Жерди өзлериңизге ҳәм араңызда жасап балалы болған келгиндилерге бөлистирип бериң. Жат жерлилер Израил урпақлары арасында жергиликли турғынлар сыпатында қаралсын ҳәм израиллылар менен теңдей үлеске ийе болсын+. 23Жат жерли қайсы урыўдың арасына қоныс басқан болса, оған сол урыўдың жеринен үлес берилсин», – дейди Қудай Ийе.

48

Урыўларға тийисли жерлер

48^1«Мыналар урыўлардың атлары. Дан урыўының үлеси арқада жайласқан. Оның шегарасы Хетлон жолы бойлап Лебо-Хаматқа дейин барып, оннан Дамаск ҳәм Хамат арасындағы арқа шегарада орналасқан Хасар-Энанға дейин созылады. Дан урыўына тийисли аймақ Израил елиниң шығыс шегарасынан батыс шегарасына шекем созылады+.

2Ашердиң үлеси Данның жери менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

3Нафталийдиң үлеси Ашер жери менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

4Менашшениң үлеси Нафталийдиң жери менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

5Эфрайымның үлеси Менашше жери менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

6Рубенниң үлеси Эфрайым менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

7Яҳуданың үлеси Рубенниң жери менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

8Яҳуданың шегарасынан баслап, шығыстан батысқа дейин созылған жерди ажыратып қойың. Оның ени жигирма бес мың шығанақ, узынлығы шығыстан батысқа созылған, урыўлардың пайына тийген жердиң узынлығы менен тең болсын. Бул жердиң ортасында Мухаддесхана болады+. 9Жаратқан Ийеге арналған жердиң узынлығы жигирма бес мың шығанақ, ени жигирма мың шығанақ[*] болады+. 10Мухаддес аймақтың руўханийлерге тийисли бөлегиниң арқадағы узынлығы жигирма бес мың шығанақ, батыстағы ени он мың шығанақ, шығыстағы ени он мың шығанақ, қубладағы узынлығы жигирма бес мың шығанақ болады. Оның ортасында Жаратқан Ийениң Мухаддесханасы болады. 11Бул үлес Садоқ нәсилинен шыққан ҳәм руўханийликке тайынланған руўханийлерге тийисли болады. Олар Мениң талапларымды орынлады. Израил халқы менен бирге лебийлилер де жолдан азғанда, олар Маған садық қалды+. 12Мухаддес аймақтың жүдә мухаддес бөлеги руўханийлерге тийисли болады. Ол жер лебийлилердиң жерине шегаралас болады.

13Руўханийлердиң жериниң жанынан лебийлилерге берилетуғын жердиң узынлығы жигирма бес мың шығанақ, ени жигирма мың шығанақ болады. Бул бөлектиң узынлығы барлығы болып жигирма бес мың шығанақ, ени жигирма мың шығанақ болады+. 14Бул бөлекти сатыўға да, алмастырыўға да болмайды. Бул елдеги ең жақсы үлес болады. Оны басқа адамның қолына бериўге болмайды. Себеби бул – Жаратқан Ийениң мухаддес жери.

15Қалған ени бес мың шығанақ, узынлығы жигирма бес мың шығанақ болған әпиўайы жер қала үйлери ҳәм жайлаўлар ушын бериледи. Қала сол жердиң орайында жайласады+. 16Қаланың өлшеми мынадай: арқа тәрепи төрт мың бес жүз, қубла тәрепи төрт мың бес жүз, шығыс тәрепи төрт мың бес жүз ҳәм батыс тәрепи төрт мың бес жүз шығанақ+. 17Қала арқа, шығыс, қубла ҳәм батыс тәреплерден ени еки жүз елиў шығанақ болған жайлаўлар менен қоршалған болады. 18Қаладан тысқары болған, мухаддес жер менен шегаралас турған жердиң шығыс тәрепи де, батыс тәрепи де он мың шығанақ болады. Бул жерде қалада ислеўшилер ушын азық жетистириледи. 19Израилдың ҳәмме урыўларынан қалада ислеўшилер бул атызларға егин егиўи мүмкин. 20Улыўма ажыратылған жердиң узынлығы да, ени де жигирма бес мың шығанақтан болады, ал қалаға ажыратылған үлес мухаддес аймақтың төрттен бирине тең болады.

21Мухаддес аймақтың ҳәм қалаға қараслы бөлектиң еки тәрепиндеги жерлер ҳүкимдарға тийисли болады. Оның узынлығы жигирма бес шығанақ болып, шығыс тәрепиндегиси шығыс шегараға, батыс тәрепиндегиси батыс шегараға барып тақалады. Урыўларға тийисли үлеске шегаралас жайласқан бул еки аймақ ҳүкимдарға тийисли болады. Мухаддес Ибадатхана турған мухаддес аймақ олардың ортасында болады+. 22Солай етип, лебийлилердиң үлеси ҳәм қала мүлки ҳүкимдардың ийелигиниң арасында жайласады. Ҳүкимдардың ийелиги Яҳуда ҳәм Бенямин жерлериниң ортасында болады.

23Қалған урыўларға келсек, Беняминниң үлеси шығыстан батысқа дейин созылады+.

24Шимонның үлеси Беняминниң үлеси менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

25Иссахардың үлеси Шимонның үлеси менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

26Зебулонның үлеси Иссахардың үлеси менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

27Гадтың үлеси Зебулонның үлеси менен шегараласып, шығыстан батысқа дейин созылады+.

28Гадтың үлесиниң қубла шегарасы Тамар қаласынан Қадештеги Мериба суўларына шекем барады, ол жерден Мысыр шегарасындағы сай бойлап өтип, Жер Орта теңизине жетеди+.

29Солай етип, Израил урыўларына бөлип беретуғын үлес жерлериңиз усылар», – дейди Қудай Ийе.

Қаланың айнала дөгереги

30«Қаланың айнала дөгереги мынадай болсын: узынлығы төрт мың бес жүз шығанақ болған арқа тәрепте+
31үш дәрўаза болсын. Қала дәрўазалары Израил урыўларының атлары менен аталсын. Арқа тәрептеги дәрўазалар Рубен, Яҳуда ҳәм Лебий дәрўазалары деп аталсын. 32Узынлығы төрт мың бес жүз шығанақ болған шығыс тәрепте үш дәрўаза болып, олар Юсуп, Бенямин ҳәм Дан дәрўазалары деп аталсын. 33Узынлығы төрт мың бес жүз шығанақ болған қубла тәрепте үш дәрўаза болып, олар Шимон, Иссахар ҳәм Зебулон дәрўазалары деп аталсын. 34Узынлығы төрт мың бес жүз шығанақ болған батыс тәрепте үш дәрўаза болып, олар Гад, Ашер ҳәм Нафталий дәрўазалары деп аталсын. 35Қаланың айланасы барлығы болып он сегиз мың шығанақ болады. Қала сол күннен баслап „Жаратқан Ийе сол жерде“ деп аталады»+.

* 4:10 Жигирма шекел – бир шекел шама менен 11 гр.

* 4:11 Ҳинниң алтыдан бир бөлеги – бир ҳин шама менен 3,7 л.

* 8:14 Аза тутып жылаў – ҳәр жылы исленетуғын диний дәстүр.

* 9:3 Керублар – руўхый барлықлар. 1:5-25 қараң.

* 20:29 Сыйыныў орны – еврей тилинде «барыў» сөзи менен үнлес келеди.

* Езк 22:25 ҳүкимдарлары – Әййемги грекше аўдармадан. Еврейше қолжазбаларда «пайғамбарлар топары».

* 24:26-27 3:26-27; 33:21-22.

* 26:13 Лира – бармақ пенен шертилетуғын тарлы саз әсбабы.

* 33:21-22 3:26-27; 24:26-27.

* Езк 42:4 жүз шығанақ – Әййемги грек ҳәм сурия тилиндеги аўдармалардан. Еврейше қолжазбаларда «бир шығанақ».

* Езк 42:10 қубла – Әййемги грекше аўдармадан. Еврейше қолжазбаларда «шығыс».

* Езк 45:1 жигирма мың шығанақ – Әййемги грекше аўдармадан (және усы баптың 3-5 аятларына ҳәм 48:9-13 ке қараң). Еврейше қолжазбаларда «он мың шығанақ».

* 45:10 Эфа – бир эфа шама менен 22 л.

* 45:10 Бат – бир бат шама менен 22 л.

* 45:11 Хомер – бир хомер шама менен 220 л.

* 45:12 Гера – бир гера шама менен 0,5 гр.

* 45:12 Мина – бир мина шама менен 550 гр.

* 45:14 Кор – бир кор шама менен 220 л.

* 45:21 Шығ 12:1-20.

* 45:25 Леб 23:33-43.

* 46:17 Леб 25:8-17; 27:17-24.

* Езк 48:9 жигирма мың шығанақ – Әййемги грекше аўдарманың бир қолжазбасынан (және усы баптың 10-13 аятларына ҳәм 45:1-5 ке қараң). Еврейше қолжазбаларда «он мың шығанақ».

• 1:1 Езк 10:7-20

+ 1:1 Езк 3:15, Езк 10:15, Езк 43:3, Елш 7:56, Елш 10:11, Аян 19:11, Езк 8:3, Езк 40:2

+ 1:2 4Пат 24:15

+ 1:3 3Пат 18:46, Езк 3:14, Езк 3:22, Езк 8:1, Езк 33:22, Езк 37:1, Езк 40:1, Аян 1:10

+ 1:4 3Пат 19:11, Ерм 23:19, Ерм 30:23
+ 1:5 Езк 8:2, Аян 4:6-8
+ 1:7 Езк 1:7, Езк 40:3, Дан 10:6
+ 1:10 Аян 4:7
+ 1:11 Ийш 6:2
+ 1:13 Заб 103:4
+ 1:16 Дан 10:6
+ 1:18 Аян 4:8
+ 1:22 Жар 1:7-8, Езк 10:1, Аян 4:6
+ 1:24 Езк 43:2, Аян 1:15
+ 1:26 Шығ 24:10, Езк 10:1, Дан 7:13
+ 1:27 Езк 8:2, Жар 9:13, Аян 4:3, Аян 10:1
+ 2:1 Дан 8:17
+ 2:2 Езк 3:24
+ 2:3 Езк 20:21

+ 2:5 Езк 3:11, Езк 33:33, Зхр 2:9, Зхр 4:9, Зхр 6:15

+ 2:6 Ерм 1:8, Езк 3:11, Мих 7:4
+ 2:9 Езк 8:3, Дан 10:10, Зхр 5:1, Аян 10:2
+ 2:10 Аян 5:1
+ 3:1 Ерм 15:16, Аян 10:9-10
+ 3:8 Ерм 1:18
+ 3:9 Зхр 7:12, Ийш 50:7, Ерм 1:18
+ 3:11 Езк 2:5, Езк 2:7

+ 3:12 4Пат 2:16, Езк 8:3, Езк 11:1, Езк 11:24, Езк 43:5, Елш 8:39

+ 3:13 Езк 1:11, Езк 1:15, Езк 1:24

+ 3:14 3Пат 18:46, Езк 1:3

+ 3:15 Езк 1:1, Езк 10:15, Езк 43:3, Аюп 2:13, Жоқ 2:10

• 3:16 Езк 33:1-9

+ 3:17 Ийш 21:6, Ерм 6:17, Ҳош 9:8, Хаб 2:1, 2Жлн 19:10

+ 3:19 Езк 33:9
+ 3:20 Ерм 6:21, Езк 18:24
+ 3:22 3Пат 18:46, Езк 1:3, Езк 8:4, Езк 37:1
+ 3:23 Езк 2:1-2
+ 3:25 Езк 4:8
+ 3:26 Аюп 29:10, Заб 136:6
+ 3:27 Езк 24:27
+ 4:2 4Пат 25:1, Езк 17:17
+ 4:6 Сан 14:34

+ 4:8 4Пат 25:1-3, Ерм 39:1-2, Ерм 52:4-6, Езк 3:25

+ 4:13 Дан 1:8, Ҳош 9:3

+ 4:14 Леб 11:2, Нзм 14:3, Елш 10:14, Шығ 22:31, Леб 11:39, Леб 22:8

+ 4:16 Леб 26:26, Ийш 3:1, Езк 5:16, Езк 14:13, Езк 12:19

+ 5:2 Езк 4:8, Езк 5:12
+ 5:3 Ерм 40:6, Ерм 52:16
+ 5:6 Езк 16:47-48
+ 5:8 Езк 13:8
+ 5:9 Дан 9:12

+ 5:10 Леб 26:29, Нзм 28:57, Жоқ 4:10, Ерм 19:9, Леб 26:33, Нзм 4:27, Нзм 28:64, Нхм 1:8, Ерм 9:16, Езк 12:14-15, Зхр 2:6, Зхр 7:14

+ 5:11 Леб 15:31, 2Жлн 36:14, Ерм 7:30, Езк 8:5-6, Ийш 49:18, Сеф 2:9, Езк 7:4, Езк 8:18, Езк 9:10

+ 5:12 Езк 5:2
+ 5:13 Езк 16:42
+ 5:15 Нзм 28:37
+ 5:16 Нзм 32:23, Леб 26:26, Езк 4:16
+ 5:17 Нзм 32:24, Езк 14:21, Аян 6:8
+ 6:2 Езк 21:2-3, Езк 36:1
+ 6:4 2Жлн 14:5
+ 6:5 Леб 26:30, 4Пат 23:16
+ 6:8 Езк 12:16, Езк 14:22

+ 6:9 Шығ 34:15, Езк 16:61, Езк 20:43, Езк 36:31

+ 6:11 Езк 5:12
+ 6:13 Ерм 2:20, Ҳош 4:13
+ 7:2 Жоқ 4:18, Амо 8:2
+ 7:4 Езк 5:11, Езк 7:9, Езк 8:18, Езк 9:10
+ 7:7 Сеф 1:14-15
+ 7:9 Езк 5:11
+ 7:13 Леб 25:13-14

+ 7:15 Нзм 32:25, Жоқ 1:21, Езк 5:12, Езк 6:11, Ерм 14:18

+ 7:16 Ийш 38:14, Нах 2:7
+ 7:17 Ийш 13:7, Езк 21:7
+ 7:18 Ийш 15:2-3
+ 7:19 Ҳкм 11:4, Сеф 1:18
+ 7:23 Заб 54:10, Ерм 6:7
+ 7:24 Хаб 1:7
+ 7:26 Ерм 4:20
+ 8:1 Езк 14:1, Езк 20:1, 3Пат 18:46, Езк 1:3
+ 8:2 Езк 1:5, Езк 1:27-28

+ 8:3 Езк 2:9, 3Пат 18:12, Езк 3:12, Езк 1:1, Езк 11:1, Езк 40:2, 3Пат 18:12, Езк 3:12, Елш 8:39

+ 8:4 Езк 37:1
+ 8:8 Езк 12:5
+ 8:10 Шығ 20:4-5, Нзм 4:16-18
+ 8:12 Заб 9:32, Ийш 29:15, Езк 9:9
+ 8:16 Езк 40:28, 3Пат 6:3, Иол 2:17, Ерм 8:2

+ 8:18 Езк 5:11, Езк 7:4, Езк 9:10, 1Пат 8:18, Аюп 27:8-9, Ийш 1:15, Мих 3:4

+ 9:2 4Пат 15:35, 2Жлн 23:20, Дан 10:5, Аян 1:13

+ 9:4 Заб 118:136, Аян 7:3-4
+ 9:5 Езк 5:11
+ 9:6 Нзм 28:49-50, 2Жлн 36:17, Шығ 12:13
+ 9:8 Езк 11:13
+ 9:9 Езк 7:23, Заб 9:32, Ийш 29:15, Езк 8:12

+ 9:10 Езк 5:11, Езк 7:4, Езк 8:18, Ҳош 13:14, Езк 11:21

• 10:1 Езк 1:4-28
+ 10:2 Езк 9:2
+ 10:3 3Пат 8:10
+ 10:12 Аян 4:6
+ 10:15 Езк 1:1, Езк 3:15, Езк 43:3
+ 10:19 Езк 11:22

+ 11:1 3Пат 18:12, Езк 3:12, Езк 10:19, Езк 8:16

+ 11:6 Езк 7:23, Езк 24:7
+ 11:8 Ерм 42:16
+ 11:13 Езк 9:8
+ 11:16 Ийш 8:14, Аян 21:22

+ 11:17 Нзм 30:3, Ийш 11:12, Ерм 32:37, Сеф 3:20

+ 11:19 Ерм 32:39, Езк 18:31, Езк 36:26
+ 11:20 Леб 26:12, Езк 14:11, Зхр 13:9
+ 11:21 Езк 9:10
+ 11:22 Езк 10:19
+ 11:23 Зхр 14:4
+ 11:24 3Пат 18:12, Езк 3:12

+ 12:2 Ийш 42:18-20, Ерм 5:21, Мат 13:13, Мрк 8:18

+ 12:3 Ерм 36:3
+ 12:5 Езк 8:8
+ 12:9 Езк 21:7, Езк 24:19, Езк 37:18
+ 12:10 2Жлн 36:11-13, Езк 21:25

+ 12:13 Езк 17:20, Езк 19:8, Езк 32:3, Ҳош 7:12

+ 12:14 Леб 26:33, Езк 5:10
+ 12:15 Езк 6:7
+ 12:16 Езк 6:8, Езк 14:22
+ 12:19 Езк 4:16

+ 12:22 Ийш 5:19, 2Пет 3:4, Езк 16:44, Езк 18:2

+ 12:24 Езк 13:23, Мих 3:6
+ 12:25 Ийш 55:11
+ 12:27 Дан 10:14
+ 13:2 Ерм 23:16, Ерм 23:26
+ 13:5 Езк 22:30

+ 13:6 Ерм 5:31, Ерм 14:14, Ерм 23:21, Езк 22:28

+ 13:8 Ерм 23:30, Езк 5:8
+ 13:9 Езк 20:38, Езк 6:7
+ 13:10 Ерм 6:14, Ерм 8:11, Мих 3:5
+ 13:11 Ийш 28:2, Ийш 28:17, Езк 38:22
+ 13:14 Езк 6:7
+ 13:19 Ҳкм 28:21
+ 13:22 Ерм 23:14, Езк 18:21
+ 13:23 Езк 12:24, Мих 3:6
+ 14:1 Езк 8:1, Езк 20:1
+ 14:3 4Пат 3:13, Езк 20:3, Езк 20:31
+ 14:6 Езк 18:30
+ 14:8 Нзм 28:37, Езк 5:15, Езк 6:7
+ 14:9 3Пат 22:22-23, Ерм 20:7
+ 14:11 Леб 26:12, Езк 11:20, Зхр 13:9

+ 14:13 Леб 26:25-26, Ийш 3:1, Езк 4:16, Езк 5:16-17

+ 14:14 Жар 6:9, Аюп 1:1, Дан 1:6, Дан 6:4
+ 14:16 Езк 5:11
+ 14:17 Езк 29:8
+ 14:21 Ерм 14:12, Езк 5:17, Аян 6:8
+ 14:22 Езк 6:8, Езк 12:16
+ 15:2 Езк 17:6

+ 15:6 Ерм 4:12, Ерм 51:1, Езк 19:10, Ҳош 4:19

+ 16:2 Езк 20:4, Езк 22:2
+ 16:3 Жар 15:16, Нзм 7:1, Бий 1:26
+ 16:6 Нзм 32:10
+ 16:8 Рут 3:9, Шығ 19:5
+ 16:12 Жар 24:22
+ 16:13 Нзм 32:13-14

+ 16:15 Леб 17:7, Ийш 1:21, Езк 23:3, Ерм 2:20, Ҳош 1:2

+ 16:17 Езк 7:20, Езк 23:40-41
+ 16:19 Ҳош 2:8
+ 16:21 Езк 20:26, Езк 23:37
+ 16:25 Ерм 3:2
+ 16:26 Езк 20:7, Езк 23:19
+ 16:28 4Пат 16:7-18, Ерм 2:18, Езк 23:12
+ 16:29 Езк 23:14-17
+ 16:32 Ҳош 3:1
+ 16:33 Ҳош 8:9

+ 16:37 Езк 23:22, Жоқ 1:8, Езк 23:29, Ҳош 2:10

+ 16:38 Леб 20:10, Нзм 22:22, Езк 23:45
+ 16:39 Езк 23:26, Ҳош 2:3
+ 16:40 Езк 23:47

+ 16:41 4Пат 25:9, Ерм 39:8, Ерм 52:13, Езк 23:27

+ 16:42 Езк 5:13
+ 16:44 Езк 12:22, Езк 18:2
+ 16:45 Езк 16:3
+ 16:46 Жар 18:20, Ийш 1:10, Ерм 23:14
+ 16:47 Езк 5:6-7
+ 16:48 Езк 5:11
+ 16:49 Жар 13:10
+ 16:50 Жар 13:13, Жар 18:20
+ 16:51 Ерм 3:11
+ 16:53 Езк 29:14, Езк 39:25
+ 16:60 Леб 26:42, Ийш 55:3, Ерм 32:40
+ 16:61 Езк 6:9, Езк 20:43, Езк 36:31
+ 16:62 Езк 6:7
+ 17:3 Нзм 28:49, Ерм 48:40, Ерм 49:22
+ 17:5 Нзм 8:7
+ 17:6 Езк 15:2-3
+ 17:10 Езк 19:12
+ 17:12 4Пат 24:12-15, Ерм 24:1-2
+ 17:13 4Пат 24:17, Ерм 37:1
+ 17:15 4Пат 24:20, 2Жлн 36:13
+ 17:16 Езк 5:11
+ 17:17 4Пат 25:1, Езк 4:2, Ерм 37:5

+ 17:20 Езк 12:13, Езк 17:20, Езк 32:3, Ҳош 7:12

+ 17:21 Езк 5:10

+ 17:23 Езк 20:40, Езк 31:6, Дан 4:9, Мат 13:32, Мрк 4:32

+ 17:24 Езк 20:47

• 18:1 Езк 33:10-20

+ 18:2 Ерм 31:29, Жоқ 5:7, Езк 12:22, Езк 16:44

+ 18:3 Езк 5:11
+ 18:4 Шығ 32:33, Нзм 24:16
+ 18:6 Езк 22:9, Шығ 20:14, Леб 18:19
+ 18:7 Шығ 22:26
+ 18:8 Шығ 22:25, Заб 14:5

+ 18:9 Леб 18:5, Езк 20:11, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 18:13 Леб 20:9, Леб 20:11, Езк 33:4

+ 18:19 Шығ 20:5

+ 18:20 Нзм 24:16, 4Пат 14:6, Рим 2:9, Ийш 3:10-11

+ 18:23 2Пет 3:9, 1Тим 2:4, 1Тим 2:6
+ 18:24 Езк 3:20
+ 18:30 Езк 14:6
+ 18:31 Езк 11:19, Езк 36:26
+ 19:2 Жар 49:9
+ 19:4 Жоқ 4:20
+ 19:5 4Пат 23:34, 4Пат 23:36

+ 19:8 Езк 12:13, Езк 17:20, Езк 32:3, Ҳош 7:12

+ 19:10 Езк 15:2, Езк 15:6

+ 19:12 Ерм 4:12, Ерм 51:1, Езк 17:10, Ҳош 4:19

+ 20:1 Езк 8:1, Езк 14:1

+ 20:3 4Пат 3:13, Езк 14:3, Езк 20:31, Езк 5:11

+ 20:4 Езк 22:2, Езк 23:36, Езк 16:2, Езк 22:2

+ 20:5 Шығ 6:7
+ 20:6 Шығ 3:8
+ 20:7 Леб 18:3, Езк 16:26, Езк 23:19
+ 20:9 Заб 105:8, Ийш 48:11
+ 20:10 Шығ 13:18, Шығ 13:20
+ 20:11 Леб 18:5, Езк 18:9
+ 20:12 Езк 37:28, Езк 38:23, Шығ 20:8-11

+ 20:13 Леб 19:30, Леб 26:2, Езк 22:8, Езк 23:38, Шығ 32:10-14, Сан 14:12-20

+ 20:15 Сан 14:28-30, Заб 94:11
+ 20:16 Заб 77:37
+ 20:18 2Жлн 30:7, Ешу 24:14
+ 20:19 Нзм 5:32-33
+ 20:20 Шығ 20:8
+ 20:21 Езк 2:3
+ 20:23 Нзм 28:64
+ 20:25 Заб 80:13
+ 20:26 Езк 16:20-21, Езк 6:7
+ 20:28 Езк 6:13

+ 20:31 Езк 16:20-21, 4Пат 3:13, Езк 14:3, Езк 20:3, Езк 5:11

+ 20:32 Нзм 4:28, 4Пат 19:18
+ 20:33 Ерм 21:5
+ 20:34 Ерм 31:8
+ 20:35 Ҳош 2:14
+ 20:36 Сан 14:20-23, Сан 14:28-30
+ 20:38 Езк 13:9
+ 20:39 Езк 39:7, Езк 43:7
+ 20:40 Ийш 56:7, Езк 17:23

+ 20:41 Езк 11:17, Езк 28:25, Езк 36:23, Езк 39:27

+ 20:42 Шығ 6:8
+ 20:43 Езк 6:9, Езк 16:61, Езк 36:31
+ 20:44 Заб 102:10

+ 20:47 Ерм 21:14, Езк 17:24, Лук 23:31, Езк 21:4

+ 20:48 Ийш 34:9-10, Ерм 17:27
+ 20:49 Езк 17:2, Езк 24:3
+ 21:2 Езк 6:2
+ 21:3 Нзм 32:41, Ерм 47:6, Аюп 9:22, Ўаз 9:2
+ 21:4 Езк 20:47
+ 21:7 Езк 12:9, Езк 7:17
+ 21:9 Нзм 32:41
+ 21:20 Нзм 3:11, 2Пат 12:26, Езк 25:4-5

+ 21:22 4Пат 25:1, Ерм 39:1, Ерм 52:4, Езк 4:2

+ 21:25 2Жлн 36:13, Езк 12:10, Езк 35:5, Лук 1:52

+ 21:28 Ерм 49:1-6, Амо 1:13-15, Сеф 2:8
+ 21:29 Езк 13:6
+ 21:30 Жар 19:30-37
+ 21:32 Езк 25:10

+ 22:2 Езк 20:4, Езк 23:36, Езк 16:2, Езк 20:4

+ 22:4 Езк 5:14

+ 22:7 Шығ 20:12, Шығ 22:21, Нзм 24:17, Ийш 10:2

+ 22:8 Езк 20:13, Езк 23:38

+ 22:9 Леб 19:16, Езк 18:6

+ 22:10 Жар 35:22, Жар 49:4, Нзм 22:30, Нзм 27:20

+ 22:11 Шығ 20:14, Шығ 20:17, Ерм 5:8, Леб 18:7-16

+ 22:12 Нзм 27:25, Шығ 22:25, Леб 25:36
+ 22:15 Езк 5:10
+ 22:18 Ийш 1:25, Зхр 13:9, Мал 3:3
+ 22:24 3Пат 8:35
+ 22:25 Ерм 11:9, Езк 19:3

+ 22:26 Ерм 23:11, Сеф 3:4, Леб 10:10, Леб 11:47, Мал 2:8, Ерм 17:27

+ 22:27 Сеф 3:3
+ 22:28 Езк 13:6, Езк 13:10
+ 22:30 Заб 105:23, Езк 13:5
+ 22:31 Езк 9:10
+ 23:3 Леб 17:7, Ийш 1:21, Езк 16:15
+ 23:5 Ҳош 2:5
+ 23:9 4Пат 17:5-6
+ 23:11 4Пат 17:19, Ерм 3:8, Ерм 3:11
+ 23:12 Ерм 2:18, Езк 16:28
+ 23:14 Нах 2:3, Езк 16:29
+ 23:17 Ийш 57:8
+ 23:19 Езк 16:26, Езк 20:7
+ 23:22 Езк 16:37
+ 23:23 Ерм 50:21
+ 23:24 4Пат 25:6
+ 23:26 Езк 16:39
+ 23:27 Езк 16:41
+ 23:30 Шығ 34:15
+ 23:31 Ийш 51:17
+ 23:34 Заб 74:9
+ 23:35 3Пат 14:9
+ 23:36 Езк 20:4, Езк 22:2
+ 23:37 Езк 16:38, Езк 16:20-21, Езк 20:26

+ 23:38 Леб 15:31, 2Жлн 36:14, Езк 5:11, Ерм 7:30, Езк 20:13, Езк 22:8

+ 23:39 Езк 23:11
+ 23:40 Ерм 4:30, Езк 16:17-18, Ҳош 2:13
+ 23:45 Езк 16:38
+ 23:47 Езк 16:40, 2Жлн 36:17-19
+ 23:48 Езк 16:41
+ 23:49 Езк 6:7
+ 24:2 4Пат 25:1, Ерм 39:1, Ерм 52:4
+ 24:3 Езк 11:3, Езк 11:7
+ 24:6 Езк 22:2, Нах 3:1
+ 24:7 Леб 17:13, Нзм 12:16, Нзм 12:24
+ 24:9 Нах 3:1, Ийш 30:33
+ 24:12 Ерм 2:22
+ 24:14 Езк 5:11
+ 24:16 Ерм 16:5
+ 24:17 Леб 10:6, Леб 21:10, Нзм 26:14
+ 24:19 Езк 12:9, Езк 21:7
+ 24:21 2Жлн 36:17, Езк 23:47
+ 24:23 Езк 4:17, Езк 33:10
+ 24:24 Езк 6:7
+ 24:26 Езк 33:21-22
+ 24:27 Езк 3:26-27

+ 25:2 Ерм 49:1-6, Езк 21:28, Амо 1:13-15, Сеф 2:8

+ 25:3 Сеф 2:8
+ 25:5 2Пат 11:1, 2Пат 12:26, Езк 21:20
+ 25:7 Езк 6:14

+ 25:9 Ийш 15:1, Ийш 25:10, Ерм 48:1, Амо 2:1-3, Сеф 2:8, Ешу 13:17-19

+ 25:10 Езк 21:32

+ 25:12 2Жлн 28:17

+ 25:13 Ийш 34:5, Ерм 49:7-22, Езк 32:29, Езк 35, Амо 1:11-12, Обд 1:1-16, Мал 1:3-4, Жар 36:34, Аюп 2:11, Ийш 21:13

+ 25:16 1Пат 30:14, 2Пат 8:18, Ийш 14:29, Иол 3:4, Амо 1:6, Сеф 2:4

+ 26:2 Ийш 23:1, Ерм 47:4, Иол 3:4, Амо 1:9, Зхр 9:4

+ 26:5 Езк 47:10

+ 26:6 Езк 6:7

+ 26:7 4Пат 24:1, Ерм 25:1, Дан 1:1, Эзр 7:12, Дан 2:37, Аян 17:14

+ 26:8 Езк 4:2

+ 26:9 Езк 21:22

+ 26:13 Ийш 24:8, Ерм 7:34, Ерм 16:9, Аян 18:22

+ 26:14 Езк 47:10
+ 26:15 Ерм 51:52
+ 26:16 Юнс 3:6, Езк 27:35, Езк 32:10
+ 26:17 Езк 27:2
+ 26:20 Езк 31:14, Езк 32:23, Заб 26:13
+ 26:21 Езк 27:36, Езк 28:19
+ 27:2 Езк 26:17, Езк 28:12
+ 27:5 Нзм 3:9, 1Жлн 5:23
+ 27:6 Ийш 2:13, Зхр 11:2
+ 27:8 Жар 10:18
+ 27:9 Ешу 13:5, 3Пат 15:18, Заб 82:8
+ 27:10 Езк 30:5, Езк 38:5
+ 27:12 3Пат 10:22, Езк 38:13

+ 27:13 Жар 10:2, Езк 32:26, Езк 38:2, Езк 39:1

+ 27:14 Жар 10:3, Езк 38:6
+ 27:15 Жар 10:7, Ийш 21:13
+ 27:17 Бий 11:33
+ 27:18 Ийш 7:8
+ 27:19 Шығ 30:24
+ 27:21 Заб 119:5, Қсқ 1:4, Ийш 60:7
+ 27:22 3Пат 10:1, 2Жлн 9:1
+ 27:23 Жар 11:31, Амо 1:5
+ 27:25 Заб 47:8, Ийш 2:16
+ 27:26 Заб 47:8
+ 27:29 Аян 18:17
+ 27:30 Аюп 2:8, Жоқ 2:10, Аян 18:19
+ 27:32 Аян 18:18
+ 27:33 Аян 18:3
+ 27:35 Езк 26:16, Езк 32:10
+ 27:36 Ерм 18:16, Езк 26:21, Езк 28:19

+ 28:2 Езк 26:2, Езк 27:2, Ийш 14:14, 2Сал 2:4

+ 28:3 Езк 14:14, Дан 1:17
+ 28:4 Зхр 9:3
+ 28:7 Езк 31:12, Хаб 1:7
+ 28:10 Езк 31:18, Езк 32:19
+ 28:12 Езк 26:17, Езк 27:2-3

+ 28:13 Жар 2:8-9, Ийш 51:3, Езк 31:8-9, Шығ 28:17-20

+ 28:14 Жар 3:24
+ 28:19 Езк 26:21, Езк 27:36
+ 28:21 Ийш 23:2, Иол 3:4
+ 28:23 Езк 5:17
+ 28:24 Сан 33:55, Ешу 23:13, Езк 6:7
+ 28:25 Езк 11:17, Езк 20:41

+ 28:26 Ерм 23:6, Ерм 32:37, Ийш 65:21, Амо 9:14, Мих 4:4

+ 29:2 Ийш 19:1, Ерм 46:2, Езк 30:4, Езк 31:2, Езк 32:2, Иол 3:19

+ 29:3 Заб 73:13-14, Ийш 27:1, Ийш 51:9, Езк 32:2

+ 29:4 Езк 38:4, Амо 4:2, Хаб 1:15, 4Пат 19:28, Ийш 37:29

+ 29:5 Нзм 28:26, 1Пат 17:44
+ 29:6 Езк 6:7, 4Пат 18:21, Ийш 36:7
+ 29:8 Езк 14:17
+ 29:10 Езк 30:6
+ 29:12 Езк 30:7, Езк 30:23, Езк 30:26
+ 29:13 Ерм 46:26
+ 29:14 Езк 16:53
+ 29:16 Езк 6:7
+ 29:19 Ерм 46:13, Ерм 46:26, Езк 30:10
+ 30:3 Ийш 13:6, Иол 1:15, Обд 1:15, Сеф 1:7
+ 30:4 Езк 29:8
+ 30:5 Езк 27:10, Езк 38:5
+ 30:6 Езк 29:10
+ 30:7 Езк 29:12
+ 30:8 Езк 6:7
+ 30:10 Ерм 46:26, Езк 29:19
+ 30:12 Ийш 19:6
+ 30:13 Ерм 43:12, Ерм 46:25, Ийш 19:13

+ 30:14 Езк 29:14, Сан 13:23, Ерм 46:25, Амо 6:2

+ 30:17 Жар 41:45, Жар 46:20, Ийш 19:18
+ 30:18 Ерм 2:16
+ 30:19 Езк 6:7
+ 30:21 Ерм 46:11
+ 30:23 Езк 29:12
+ 31:2 Езк 29:2, Езк 30:4, Езк 32:2
+ 31:3 Бий 9:15, Дан 4:7-9

+ 31:6 Езк 17:23, Дан 4:9, Мат 13:32, Мрк 4:32

+ 31:8 Жар 2:8, Ийш 51:3, Езк 28:13
+ 31:10 Дан 4:27, Дан 5:20
+ 31:12 Езк 28:7, Хаб 1:7
+ 31:13 Езк 32:4
+ 31:14 Езк 26:20, Езк 32:18
+ 31:16 Ийш 14:8-9
+ 31:18 Езк 28:10, Езк 32:19
+ 32:2 Езк 29:2, Езк 30:4, Езк 31:2, Езк 29:3

+ 32:3 Езк 12:13, Езк 17:20, Езк 19:8, Ҳош 7:12

+ 32:4 Езк 31:13
+ 32:7 Ийш 13:10, Иол 2:31, Аян 6:12
+ 32:8 Шығ 10:22, Ийш 5:3
+ 32:10 Езк 26:16
+ 32:11 Ерм 46:26
+ 32:12 Езк 28:7
+ 32:15 Езк 6:7
+ 32:18 Езк 26:20, Езк 31:14
+ 32:19 Езк 28:10, Езк 31:18
+ 32:21 Езк 28:10, Езк 31:18, Ийш 14:9-10
+ 32:22 Езк 31:15
+ 32:23 Нах 1:14, Заб 26:13, Езк 26:20

+ 32:24 Жар 14:1, Ийш 21:2, Ерм 49:34, Дан 8:2

+ 32:26 Жар 10:2, Езк 27:13, Езк 38:2, Езк 39:1

+ 32:28 Езк 28:10
+ 32:29 Езк 25:12-14
+ 32:30 Ийш 23:2
• 33:1 Езк 3:16-21
+ 33:2 Ийш 21:6, Ерм 6:17, Ҳош 9:8, Хаб 2:1
+ 33:3 Ҳош 5:8, Иол 2:1, Амо 3:6
+ 33:4 Леб 20:9, Леб 20:11, Езк 18:13
+ 33:7 2Жлн 19:10
+ 33:9 1Тим 4:16
• 33:10 Езк 18
+ 33:10 Езк 4:17, Езк 24:23

+ 33:11 Езк 16:48, 2Пет 3:9, 1Тим 2:4, 1Тим 2:6

+ 33:13 Езк 3:20
+ 33:15 Шығ 22:26, Леб 6:2-5
+ 33:22 3Пат 18:46, Езк 1:3, Езк 24:26-27
+ 33:24 Ийш 51:2
+ 33:25 Жар 9:4, Леб 3:17, Езк 22:3
+ 33:27 Езк 5:11, Нзм 28:26
+ 33:29 Езк 6:7
+ 33:31 Езк 8:1, Езк 14:1, Езк 20:1
+ 33:33 Езк 2:5, Зхр 2:9, Зхр 4:9, Зхр 6:15
+ 34:2 Ерм 23:1-4, Ерм 50:6, Зхр 11:16-17
+ 34:3 Заб 13:4, Мих 3:3, Зхр 11:5

+ 34:5 Сан 27:17, 3Пат 22:17, Мат 9:36, Мрк 6:34

+ 34:8 Езк 5:11
+ 34:9 Езк 13:8, Езк 13:21
+ 34:11 Ийш 40:11, Мих 5:4, Юхн 10:11
+ 34:12 Езк 30:3
+ 34:13 Нзм 30:3, Езк 11:17
+ 34:14 Заб 22:2
+ 34:16 Мих 4:6-7
+ 34:17 Зхр 10:3, Мат 25:32-33
+ 34:21 Нзм 33:17, Дан 8:4

+ 34:23 Езк 37:24, Юхн 10:16, Ерм 23:5, Ерм 30:9, Ҳош 3:5, Мих 5:4

+ 34:24 Леб 26:12

+ 34:25 Ийш 54:10, Езк 37:26, Ҳош 2:18, Леб 26:6

+ 34:26 Леб 26:4, Ерм 14:22, Зхр 10:1, Мал 3:10

+ 34:27 Ерм 2:20, Ерм 27:8, Ерм 30:8

+ 34:31 Заб 73:1, Заб 99:3, Зхр 9:16, Юхн 10:14

+ 35:2 Жар 32:3

+ 35:3 Ийш 34:5, Ерм 49:7-22, Езк 25:12-14, Обд 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 35:4 Езк 6:7
+ 35:5 Езк 21:25, Амо 1:11
+ 35:6 Езк 5:11, Жар 9:6
+ 35:11 Езк 5:11
+ 35:12 Заб 136:7
+ 35:15 Ерм 50:29, Обд 1:15, Хаб 2:8
+ 36:1 Езк 6:2-3, Нзм 32:13, Ийш 58:14
+ 36:4 Мих 6:2
+ 36:5 Езк 35:15
+ 36:10 Ерм 30:19

+ 36:11 Жар 1:28, Ийш 49:19, Ерм 31:27, Зхр 2:4, Зхр 10:8, Аюп 42:12

+ 36:12 Езк 5:17
+ 36:13 Сан 13:33
+ 36:17 Леб 18:25, Ерм 2:7
+ 36:18 Езк 5:11, Езк 22:3
+ 36:19 Леб 26:33, Езк 5:10
+ 36:21 Заб 105:8, Ийш 48:11, Езк 20:9
+ 36:23 Езк 20:41
+ 36:24 Нзм 30:3, Езк 11:17

+ 36:25 Ийш 4:4, Иол 3:21, Леб 16:30, Ерм 33:8, Зхр 13:1

+ 36:26 Езк 11:19, Езк 18:31
+ 36:27 Езк 37:14
+ 36:28 Леб 26:12, Езк 11:20
+ 36:29 Езк 37:23, Езк 34:29
+ 36:30 Леб 26:4
+ 36:31 Езк 6:9, Езк 16:61, Езк 20:43

+ 36:35 Жар 2:8, Ийш 51:3, Езк 28:13, Езк 31:8-9

+ 36:37 Езк 34:31
+ 36:38 2Жлн 35:7, Езк 6:7
+ 37:1 3Пат 18:46, Езк 1:3, Езк 3:22, Езк 8:4
+ 37:3 1Кор 15:35
+ 37:5 Жар 2:7
+ 37:10 Аян 11:11
+ 37:12 Ийш 26:19, Дан 12:2, Юхн 5:21
+ 37:14 Езк 36:27
+ 37:18 Езк 12:9, Езк 21:7, Езк 24:19

+ 37:19 Ийш 11:13, Ерм 3:18, Ерм 50:4, Ҳош 1:11

+ 37:21 Нзм 30:3, Езк 11:17

+ 37:23 Езк 14:11, Езк 36:25, Леб 26:12, Езк 11:20

+ 37:24 Ерм 30:10, Ерм 23:5, Езк 34:23-24, Юхн 10:16

+ 37:25 Иол 3:20

+ 37:26 Езк 34:25, Ҳош 2:18

+ 37:27 Зхр 2:10-11, Аян 21:3, Леб 26:11-12, Езк 11:20

+ 37:28 Езк 6:7, Езк 20:12

+ 38:2 Жар 10:2, Езк 27:13, Езк 32:26, Езк 39:1

+ 38:4 4Пат 19:28, Езк 29:4, Амо 4:2, Хаб 1:15

+ 38:5 Езк 27:10
+ 38:6 Жар 10:3, Езк 27:14
+ 38:8 Езк 34:28
+ 38:9 Ерм 4:13
+ 38:11 Бий 18:9-10, Ерм 49:31
+ 38:13 3Пат 10:1, Езк 27:15, Езк 27:22
+ 38:16 Езк 20:41
+ 38:17 Ерм 6:22-23
+ 38:19 Амо 1:1, Хаг 2:6, Аян 16:18
+ 38:20 Ерм 4:24, Нах 1:5
+ 38:21 Ерм 25:27, Ерм 25:29

+ 38:22 Езк 5:17, Езк 14:16, Жар 19:24, Аюп 18:15, Заб 10:6, Езк 13:11, Езк 13:13

+ 38:23 Езк 20:12, Езк 6:7

+ 39:1 Жар 10:2, Езк 27:13, Езк 32:26, Езк 38:2

+ 39:2 Езк 38:6, Езк 38:15
+ 39:3 Заб 75:3
+ 39:4 Нзм 28:26
+ 39:6 Езк 28:18, Езк 30:8, Аян 20:9
+ 39:7 Езк 20:39, Езк 43:7
+ 39:9 Ийш 2:4, Ийш 9:5, Ҳош 2:18, Мих 4:3
+ 39:10 Зхр 2:9
+ 39:17 Ийш 34:6, Сеф 1:7, Аян 19:17-18
+ 39:18 Амо 4:1
+ 39:22 Иол 2:27
+ 39:23 Нзм 29:24-28
+ 39:25 Ерм 30:3, Езк 20:9

+ 39:26 Леб 26:6, Ерм 30:10, Ерм 46:27, Мих 4:4

+ 39:27 Езк 20:41
+ 39:29 Ийш 32:15, Ийш 44:3, Иол 2:28
• 40:1 3Пат 6, 2Жлн 3
+ 40:1 Езк 33:21, 3Пат 18:46, Езк 1:3
+ 40:2 Езк 1:1, Езк 8:3, Аян 21:10

+ 40:3 Езк 1:7, Езк 47:3, Зхр 2:1, Аян 11:1, Аян 21:15

+ 40:4 Езк 44:5
+ 40:5 Езк 42:20
+ 40:6 Езк 43:1

+ 40:16 3Пат 6:4, Езк 41:16, Езк 41:26, Езк 41:18

+ 40:17 Езк 41:6, Езк 42:1
+ 40:28 Езк 8:16
+ 40:38 2Жлн 4:6
+ 40:39 Леб 1:3, Леб 4:2-3, Леб 5:1-6
+ 40:44 1Жлн 6:31-32
+ 40:46 3Пат 2:35, Езк 43:19
+ 40:47 Езк 41:13-15
+ 40:49 3Пат 6:3
+ 41:2 3Пат 6:17
+ 41:4 3Пат 6:20, 2Жлн 3:8
+ 41:5 3Пат 6:5, 3Пат 6:8
+ 41:6 Езк 40:17, 3Пат 6:6
+ 41:13 Езк 40:47
+ 41:16 3Пат 6:4, Езк 40:16
+ 41:18 3Пат 6:29, 3Пат 7:36, Езк 40:16
+ 41:19 Езк 1:10, Езк 10:14
+ 41:21 Шығ 25:23-30
+ 41:24 3Пат 6:34
+ 41:25 3Пат 7:6
+ 41:26 3Пат 6:4
+ 42:1 Езк 40:17
+ 42:13 Сан 18:9
+ 42:14 Леб 6:11, Езк 44:19
+ 42:20 Езк 40:5
+ 43:1 Езк 40:6

+ 43:2 Езк 10:18, Езк 11:22-23, Езк 1:24, Аян 1:15, Аян 18:1

+ 43:3 Езк 1:1, Езк 3:15, Езк 10:15, Езк 2:1

+ 43:5 Езк 3:12, Езк 8:16

+ 43:7 1Жлн 28:2, Ийш 60:13, Ийш 66:1, Езк 20:39, Езк 39:7

+ 43:10 Езк 40:4
+ 43:13 Шығ 27:1-8
+ 43:15 Шығ 27:2, 3Пат 1:50, 3Пат 2:28
+ 43:17 Шығ 20:26
+ 43:18 Леб 1:5
+ 43:19 3Пат 2:35, Езк 40:46, Езк 45:18
+ 43:20 Шығ 29:12, Леб 8:15, Езк 45:19
+ 43:21 Шығ 29:14
+ 43:24 Леб 2:13
+ 43:25 Шығ 29:35, Леб 8:33
+ 43:27 Леб 1:3, Леб 3:1
+ 44:4 Езк 1:28
+ 44:5 Езк 40:4
+ 44:6 Езк 45:9
+ 44:7 Елш 21:28, Леб 3:11
+ 44:15 3Пат 2:35, Езк 40:46
+ 44:16 Езк 41:21
+ 44:18 Шығ 28:39-43, Леб 16:4
+ 44:19 Леб 6:11, Леб 16:23, Езк 42:14
+ 44:20 Леб 21:5, Сан 6:5
+ 44:21 Леб 10:9
+ 44:22 Леб 21:7, Леб 21:13
+ 44:23 Леб 10:10, Леб 11:47
+ 44:24 Нзм 17:9, Нзм 19:17
+ 44:25 Леб 21:1-3
+ 44:26 Сан 19:11-12
+ 44:27 Леб 4:3
+ 44:28 Сан 18:20, Нзм 10:9
+ 44:29 Леб 27:21, Сан 18:14

+ 44:30 Шығ 23:19, Шығ 34:26, Нзм 26:2, Сан 15:20, Мал 3:10

+ 44:31 Шығ 22:31, Леб 11:39, Леб 22:8, Езк 4:14

+ 45:1 Езк 47:21
+ 45:2 Езк 48:9-10
+ 45:4 Езк 48:11-12
+ 45:5 Езк 48:13
+ 45:6 Езк 48:15
+ 45:7 Езк 48:21
+ 45:9 Езк 44:6, Сан 36:7, 3Пат 21:1-16
+ 45:10 Леб 19:36, Нзм 25:13, Ҳкм 11:1
+ 45:12 Шығ 30:13
+ 45:17 Сан 28:9-15
+ 45:18 Леб 16:16

+ 45:19 Шығ 12:7, Шығ 29:12, Леб 8:15, Езк 43:20

+ 45:21 Леб 23:5-6
+ 45:23 Леб 23:8, Сан 28:15
+ 45:24 Леб 2:1
+ 45:25 Леб 23:34
+ 46:2 Езк 44:3
+ 46:4 Сан 28:9-10, Езк 45:17
+ 46:6 Сан 28:11-15
+ 46:9 Шығ 23:14-17, Нзм 16:16
+ 46:12 Леб 7:16, Леб 22:23
+ 46:13 Шығ 29:38, Сан 28:3
+ 46:17 Леб 25:10
+ 46:18 Сан 36:7, 3Пат 21:1-16
+ 47:1 Иол 3:18, Зхр 14:8, Аян 22:1
+ 47:3 Езк 40:3
+ 47:8 Нзм 3:17, Ешу 3:16
+ 47:10 Ешу 15:62, Ийш 15:8, Езк 26:5
+ 47:12 Жар 2:9, Аян 22:2
• 47:13 Сан 34:1-15
+ 47:14 Жар 12:7
+ 47:19 Езк 48:28
+ 47:22 Ийш 14:1
+ 48:1 Сан 2:25-31, Ешу 19:40
+ 48:2 Ешу 19:24
+ 48:3 Ешу 19:32
+ 48:4 Ешу 16:1, Ешу 16:5
+ 48:5 Ешу 17:7
+ 48:6 Ешу 13:15
+ 48:7 Ешу 15:1
+ 48:8 Езк 45:1-6
+ 48:9 Езк 45:2-3
+ 48:11 3Пат 2:35, Езк 40:46, Езк 44:10
+ 48:13 Езк 45:4
+ 48:15 Езк 45:6
+ 48:16 Аян 21:16
+ 48:21 Езк 45:7
+ 48:23 Ешу 18:11
+ 48:24 Ешу 19:1
+ 48:25 Ешу 19:17
+ 48:26 Ешу 19:10
+ 48:27 Ешу 13:24
+ 48:28 Езк 47:19
+ 48:30 Аян 21:13
+ 48:35 Ийш 60:14, Иол 3:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KRK

Қосымша материаллар

Қосымша материаллар

1. Сөзлик

2. Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

3. Сүўретлер

4. Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

5. Израил халқының календары

6. Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

7. Карталар

Сөзлик

Сөзлик

1. А

2. Ә

3. Б

4. Г

5. Д

6. Е

7. Ж

8. З

9. И

10. К

11. Қ

12. Л

13. М

14. О

15. Ө

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Ф

22. Х

23. Ҳ

24. Ш

25. Э

26. Я

Адам Улы – «Хош Хабар» китапларында Ийса Масийх Өзине ислеткен атақ. Ийса жасаған дәўирде яҳудийлер бул атақ астында дүньяға ҳүким ҳәм қутқарылыў алып келетуғын Қудайдың ўәкилин түсинген. Даниел пайғамбарға берилген аянда инсан сүлдериндеги бул зат туўрысында пайғамбаршылық қылынған (Дан 7:13-14; Мат 13:37; Мрк 2:10; 8:31; 10:45; Лук 7:34; 9:58; 17:22-30; Аян 1:13).

амалек халқы, амалеклер – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Амалек халқы көшпели халық болып, әсиресе Өли теңиздиң қубла ҳәм шығыс тәреплеринде жасаған. Израил халқы Мысырдан шығып киятырғанда, амалек халқы оларға ҳүжим қылған еди. Соннан баслап амалек халқы Израил халқының душпаны болып қалды (Шығ 17:8-16; Нзм 25:17-19; 1Пат 15:2; 30:1).

аммон халқы, аммонлар – Бул халық Ибрайымның иниси Луттың әўладынан еди. Аммон халқы қудай Молохқа табынған. Олар Иордан дәрьясының шығысында жасаған. Аммон халқы Израил халқының душпаны болып, филист халқы менен келисим дүзген. Аммон елиниң пайтахты сол дәўирде Рабба қаласы еди. Ал ҳәзир Амман қаласы болып, ол Иордания мәмлекетиниң пайтахты (Жар 19:38; Сан 21:21-25; 1Пат 11:1-2; 2Пат 12:26).

амор халқы, аморлар – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын амор халқы Қанан жеринде жасаған ҳәм сол жерде жасаған халықлардан сан жағынан көбирек ҳәм күшлирек болған. Сол ўақытта Қанан жеринде жасаған халықлардың ҳәммеси «амор халқы» деп те аталған (Жар 15:16; Ешу 24:15; Бий 6:10; 3Пат 21:26).

анақ халқы, анақлар – Анақтың әўладлары, Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Бул халықтың адамлары жүдә бәлент бойлы, күшли болған деп айтылады (Сан 13:33-34; Нзм 2:10-11, 20-21).

Арам – Бул атама Ески Келисимде арамейше сөйлесетуғын халықлар жасайтуғын бир неше аймаққа қолланылған. Бул аймақлардың бири Евфрат дәрьясының бойында, ҳәзирги Сирия мәмлекетиниң арқа тәрепинде ҳәм ҳәзирги Туркияның қубла-шығысында еди. Ибрайым бир қанша ўақыт даўамында сол аймақта жасаған, оның ағайинлериниң базылары сол жерде жасап қалған. Евфрат дәрьясынан батыс ҳәм қублаға созылған, Қанан аймағына жақын болған жерлерге де Арам аты қолланылып, Дамаск қаласы усы жерлердиң орайы болып есапланған. Бул аймақлардың ҳәммеси Александр Македонский тәрепинен басып алынғаннан соң Сирия аты менен танылған (Жар 22:20-22; 25:20; 28:5; 3Пат 20:1; 4Пат 8:28-29).

арфа – Тарлы саз әсбап (1Пат 10:5; 3Пат 10:12; 1Жлн 13:8; 2Жлн 5:12; Нхм 12:27; Заб 56:9; 70:22; 80:3).

Аспан Патшалығы – Инсанлардың өмиринде Қудайдың ҳүкимдарлығына ҳәм ҳәр бир жаратылған жанзаттың ақыретте жаңаланыўына силтеме береди. Бул сөз тек ғана Матта китабында болып, «Қудайдың Патшалығы» мәнисин береди. Толық мағлыўматқа ийе болыў ушын ҚУДАЙДЫҢ ПАТШАЛЫҒЫ сөзине қараң (Мат 4:17; 5:3-10; 13-бап; 20:1-16; 22:1-14).

Ассирия – Әййемги қүдиретли патшалық. Оның пайтахты Ниневия, ҳәзирги Ирактың арқа тәрепинде жайласқан еди. Б. э. ш. 722-жылы ассириялылар Израилды, яғный арқа патшалықты басып алды. Олар Израил халқының көпшилик бөлегин тутқын етип алып кетти. Ассирия патшасы басқа халықларды Израил елине мәжбүрлеп көширди. Б. э. ш. 612-жылы аўқамлас болған душпан ләшкерлери Бабилония ҳәм Мидия басшылығында Ниневияны ўайран қылды. Көп узамай Ассирия патшалығы өз ғәрезсизлигин жойтты (4Пат 17:1-6, 24; 18:9-37; 2Жлн 32:1-21).

атанақ ағаш – Рим империясында өлим жазасының бир түри болып, жазаға тартылған адамды атанақ ағашқа шегелейтуғын еди. Узын бақанға бир ағашты кесесине шегелеп ямаса жип пенен байлап атанақ ағаш соғылған. Атанақ ағашқа шегелеў жүдә қорқынышлы ҳәм шермендели жаза есапланған. Тек ғана адам өлтириўшилер, жаўыз жынаятшылар ҳәм Рим империясының душпанлары усындай жазаға тартылатуғын еди. Жынаятшы ашық орында аламанның көз алдында жалаңаш түрде жазаланатуғын еди. Буннан мақсет жынаятшыны шерменде қылыў ҳәм жынаятлардың алдын алыў еди. Яҳудийлер ағашқа шегеленген адамды Қудай нәлетлеген деп есаплайтуғын еди. Жаңа Келисимде базыда «ағаш» дегенде «атанақ ағаш» нәзерде тутылған (Нзм 21:22-23; Мат 27-бап; Мрк 15-бап, Юхн 19-бап; Елш 5:30; 1Пет 2:24; Гал 3:13).

Ашера (кийели ағаш) – Қанандағы халықлардың сыйынған қудайы. Ол мол өнимдарлық қудайы болып, ҳаял көринисинде сәўлеленген. Ашера базыда кийели ағаш сыпатында болған. Оның еркек жубайы Баал еди (Шығ 34:13; Нзм 16:21; Бий 6:25; 4Пат 17:10; 21:7).

Аштарта – Қанандағы халықлардың табынған қудайы. Ол өнимдарлық, саўаш ҳәм муҳаббат қудайы болып, ҳаял көринисинде сәўлеленген (Бий 2:13; 10:6; 1Пат 31:10; 3Пат 11:5, 33).

Ашытқысыз нан байрамы – Бул байрам еврей календарының биринши айы – абиб айының 15-21-күнлеринде жети күн даўамында белгиленген (абиб айы нисан айы деп те аталады). Ҳәзирги календарь бойынша бул ай марттың ортасынан басланады. Израил халқы сол жети күн даўамында Қудайдың оларды Мысырдан алып шыққанын еслеген. Бул байрам Қутқарылыў байрамынан соң бир күннен кейин басланып, бир ҳәпте даўам еткен. Соның ушын, Жаңа Келисимниң базы жерлеринде Қутқарылыў байрамы менен Ашытқысыз нан байрамы «Қутқарылыў байрамы» деп аталған (Шығ 12:15-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Леб 23:6-8; Сан 28:17-25; Нзм 16:3-4, 8).

Әке – Ески Келисимниң базы бөлимлеринде Қудай Израил халқының Әкеси деп сүўретленген. Жаңа Келисимде болса Қудайдың Өз халқының Әкеси екенлиги ҳаққындағы түсиник және де ашық айтылған. Ийса Масийх Қудайды Әке деп шақырған. Ийса Өзин Қудайдың жалғыз улы екенин, Әкеси Қудай тәрепинен бул дүньяға жиберилгенин ҳәм Оның менен жақын мүнәсибетте екенин тастыйықлаған. Сондай-ақ, Ийса Өз шәкиртлерине де Қудайды аспандағы ҳақыйқый Әке деп билиўди үйреткен. Ийсаға исенип, Оған ергенлер Қудай менен жақын мүнәсибет орнатып, Қудайдың толық сүйиспеншилигине ийе болады. Қудай мийирман әкедей оларға ғамхорлық қылады (Шығ 4:22; Нзм 32:6; Ийш 63:16; Мал 1:6; 2:10; Мат 6:8-9; Юхн 1:14, 18; 14:6; Рим 8:15; Гал 4:6).

әмеңгер – Бул сөз қыйын жағдайда қалған ағайинине жәрдем беретуғын адамға айтылған. Муўсаның нызамы бойынша, биреўдиң жақын ағайинлериниң бири кәмбағал жағдайда қалып, қуллыққа сатылғанда, ол ағайини ушын төлем төлеп, оны қуллықтан азат етиўи керек. Сондай-ақ, ағайининиң бири меншик жерин сатып, жеринен айырылғанда, ол ағайининиң жерин қайтарып алып бериўи тийис. Және де, оған айыпсыз өлтирилген ағайининиң өшин алып бериў ўазыйпасы да жүкленген (Леб 25:25-26, 47-49; Рут 3:12; 4:4, 6). Сондай-ақ, қуллықта болған Израилды азат еткен Қудайға да Әмеңгер деп айтылады (Ийш 41:14; 47:4).

Баал – Қанандағы халықлардың табынған ҳасылдарлық қудайы болып, еркек көринисинде сәўлеленген. Оның ҳаял жубайы Ашера болған. Қананлылар ең күшли қудай – Баал, деп исенген. Баал сөзи – хожайын, деген мәнини билдирип, базыда еркеклердиң атына қосып қолланылған. Айырым жағдайларда қала ямаса жай атамаларына да қосылған. Баал сөзи қосып аталған сол жерлерде Баалға арналған кийели тас болған ямаса Баалға айрықша усыл менен табынған болыўы мүмкин (Бий 6:25, 28; 3Пат 16:32; 4Пат 1:2; 10:26-28).

Бабилония, Бабилон – Бабилония әййемги қүдиретли патшалық. Оның пайтахты Бабилон ҳәзирги Ирактың қубла тәрепинде жайласқан еди. Б. э. ш. 586-жылы Бабилония ләшкери Яҳуданы, яғный қубла патшалықты басып алған ҳәм көп адамларды Бабилонияға сүргин қылып алып кеткен еди. Кейин Бабилония ели Персия империясы ҳүкимдарлығының қол астында болғанда, базы яҳудийлер Яҳуда елине қайтып келген. Қалған яҳудийлер болса Бабилонияда жасап қала берген. Бабилон қаласы көп жыллар даўамында яҳудийлердиң диний тәлим орайы болған еди (4Пат 24:1, 7, 17; 25:1-12; Дан 1:1-6; 5:30-31; Эзр 1:11).

Башан – Төбешик ҳәм тоғай менен қапланған тегисликлерден ибарат ел. Бул үлке Киннерет, яғный Галила көлиниң ҳәм Иордан дәрьясының шығыс тәрепинде жайласқан. Башан Гилад елиниң арқа тәрепинде жайласқан болып, семиз ири ҳәм майда маллары менен және де, сапалы дәнлери менен даңқ таратқан еди (Сан 32:33; Нзм 3:11, 13; 4Пат 10:33; Ерм 50:19).

Галила үлкеси – Галила көлиниң ҳәм Иордан дәрьясының батыс тәрепинде, Самария үлкесиниң арқасында жайласқан таўлы жер. Әййемги Палестина сыяқлы Галила да б. э. ш. 63-жылы Рим империясы тәрепинен басып алынған. Көп әсирлер даўамында бул үлке жат халықлар ҳүкимдарлығы астында болғанлықтан, үлке турғынларының арасында көплеген яҳудий емес халықлар жасаған. Соның ушын, басқа яҳудийлер галилалыларға пәс нәзер менен қарайтуғын болған. Ийсаның балалық ҳәм өспиримлик дәўири Галиладағы Насыра қаласында өткен. Ийса Өз хызметин көбинесе сол Галилада алып барған (Ийш 9:1-2; Мат 4:12-16).

Гилад – Иордан дәрьясының шығыс тәрепиндеги үлке. Гиладтың қубла тәрепинде Моаб ели, арқа тәрепинде болса Башан деген жер жайласқан еди (Нзм 3:10; Ешу 17:5; 2Пат 17:24-26; 3Пат 22:3; Ерм 8:22; 46:11).

гиргаш халқы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Гиргаш халқы Қанан елиниң қайсы жеринде жасағаны анық емес (Жар 15:21; 1Жлн 1:14).

гүна – Қудайдың буйрықларын бузыў, жаман ис қылыў ямаса жақсылық қылыўдан бас тартыў дегени. Мухаддес Китап бойынша, гүна түсиниги тек ғана адамның ис-ҳәрекетлерин емес, ал оның Қудайға ямаса адамларға қарсы ой-қыялларын да өз ишине алады. Қудайдың талабы бойынша, ҳәр бир адам Қудайды пүткил жүреги менен, жаны менен, пүткил барлығы менен, бар күши менен сүйиўи керек. Ийса Масийх, адам ҳәттеки ой-қыялында гүна қылса да ҳүким қылынады, деп тәлим берген. Соның менен бирге, ғәзеп, менменлик, мақтаншақлық, қызғаншақлық, көре алмаслық сыяқлы гүналар көзге көринбесе де, Қудайдан жасырын қалмайды. Қудай ийгиликли, әдалатлы, мухаддес болғаны ушын, исленген ҳәр бир гүна Қудайға қарсы.

Адам-ата ҳәм Ҳаўа-ене Қудайға қулақсызлық қылып, Оның менен мүнәсибетин бузған. Буның ақыбетинде Адам-ата ҳәм Ҳаўа-енениң өз ара мүнәсибети де бузылды, дүньяда жаман мүнәсибетлик пайда болды, пүткил дүнья нәлетке ушырады. Олардың өмири тәшиўиш, қайғы-азапларға толды. Гүна себепли дүньяға өлим кирип келди ҳәм пүткил адамзат үстинен ҳүкимдар болып қалды. Гүна ҳәр бир адамның тәбиятында болғаны ушын, оның нийетлерин, ой-пикирлерин, кеўил туйғыларын ҳәм қәлеўлерин бузады. Гүнаның ақыбетинде адамзат Қудайдан узақласқан, ажыралған, Оның ғәзеби астында қалған. Сонлықтан адамзат ақырзаманда ҳүким қылынады. Тек ғана Ийса Масийхтың төгилген қаны арқалы адамзат гүналарынан пәклене алады, Қудай менен жарасады ҳәм ҳүким қылынбайды (Жар 3:5-8, 16-19; 4:10; Нзм 6:5; Заб 31:5; 50:5-7; 87:15; 141:2; Ийш 5:16; 59:2; Ерм 17:9; Мат 5:21-30; Лук 10:27; 1Юхн 1:7-9; 2:1-2; Рим 1:18-21; 3:10-12, 23; 5:6-12; 6:22-23; 7:14-20; Эфс 5:5-6).

диний муғаллим – Бабилония сүргининен соң, Израил арасында базы адамлар бар болған Мухаддес Жазыўларды абайлап сақлап, үйрене баслаған. Олардың базылары еврейше Мухаддес Жазыўлардан нусқа көшириў менен шуғылланған ҳәм Израил халқы арасында абырайға ийе болып, жәмийетке күшли тәсирин көрсеткен. Оларды диний муғаллимлер деп атаған (Мат 23:2; Мрк 12:38-39; Лук 20:46).

ебус халқы, ебуслы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Даўыт Ерусалимди ийелеместен алдын ебус халқы Ерусалимде ҳәм оның әтирапында жасаған (2Пат 5:6-10; 24:16-25).

елши – Белгили бир хабарды жеткизиў ушын жиберилген адам. Жаңа Келисимде бул сөз Ийса Масийхтың он еки шәкиртине қолланылған. Ийемиз Ийса елшилерди адамларға Хош Хабарды жеткизиў ушын таңлаған еди. Елши Павел де олардың қатарында еди. Ийса Масийх Павелге көринип, оған Хош Хабарды тарқатыў ўазыйпасын тапсырған. Елшилер барлық масийхыйлар арасында, әсиресе өзлери тийкар салған жәмәәтлерде үлкен абырай ҳәм итибарға ийе болып, шешим шығарыў ҳуқықына ийе еди. «Елши» сөзи Хош Хабарды жәрия қылыў ушын жиберилген адамларға да қолланылған (Лук 6:12-16; Елш 1:24-26; 2:14; 4:33; 6:2; 15:1-2, 22-29; 1Кор 9:1-2; 12:28; 15:5-9; Гал 1:1-2; Эфс 4:11-12).

Ең мухаддес бөлме – Мухаддес шатырдың ишиндеги, кейин болса Ибадатхананың ишиндеги кишигирим бөлме. Бул бөлмеде Келисим сандығы турды. Сулайман қурдырған Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмесинде еки керубтың үлкен мүсини де бар еди. Ең мухаддес бөлмени Мухаддес бөлмеден үлкен перде бөлип туратуғын еди. Таўрат бойынша тек ғана бас руўханий жылына бир мәрте – Гүнадан пәклениў күни Ең мухаддес бөлмеге кириўине болатуғын еди. Еврейлерге жазылған хатта ҳәм Аян китабында аспандағы Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмеси ҳаққында айтылған. Ийса Масийх инсан қолы менен қурылмаған сол минсиз Ибадатханада бас руўханий болып хызмет қылып атыр (Шығ 26:33-34; Леб 16-бап; Евр 8:1-2; 9:11-12, 24; Аян 15:5).

Ерусалим – Ерусалим қаласы Жер Орта теңизинен 50 шақырым шығыста, таў етегинде жайласқан. Алдын бул қала таўдағы қорған болған, кейин ала кеңейип, әтираптағы қыр ҳәм тегисликлерди өз ишине алған. Б. э. ш. 1000-жылы патша Даўыт Ерусалимди басып алғаннан кейин қала Израил халқы ушын сиясий ҳәм диний орайға айланған. Әййемги ўақытта Ерусалим қаласының аты Салим еди.

Б. э. ш. 586-жылы Ерусалимди Бабилония әскерлери басып алған. Қаладағы имаратлар ҳәм Ибадатхана талан-тараж қылынып, оларға от қойылған, қала дийўаллары бузылған, турғынлары болса сүргинге алып кетилген. Б. э. ш. 538-жылы, Персия империясы ҳүкимдарлығы дәўиринде яҳудийлерге өз ўатанына қайтыўға ҳәм Ибадатхананы қайта қурыўға рухсат берилген. Б. э. ш. 445-жылы Персия патшасы ҳәмелдары Нехемия Ерусалимге барып, қала дийўалларының қурылысына басшылық қылған. Б. э. ш. 332-жылы Ерусалим қаласы ҳеш бир қарсылықсыз Александр Македонскийге тәслим болған. Соңынан б. э. ш. 164-жылдан баслап, шама менен 100 жыл даўамында Ерусалим қаласы ғәрезсиз Яҳудий мәмлекетиниң пайтахты болған. Б. э. ш. 63-жылы болса бул ел Рим империясы тәрепинен басып алынған ҳәм оған бағынышлы болып қалған (2Пат 5:6-9; 4Пат 25:8-17; 2Жлн 36:13-21; Эзр 1:1-11).

Жабрайыл – Мухаддес Китапта еки периштениң аты айтып өтилген, бириншиси – Жабрайыл, екиншиси – Михаил. Жабрайыл Қудайдың арнаўлы хабарын жеткизиў ушын бир неше мәрте адамларға көринген. Ол Даниел пайғамбарға көринип, берилген аянлар ҳәм пайғамбаршылықлардың мәнисин түсиндирип берген. Жабрайыл шомылдырыўшы Яқыяның әкеси Зехарияға да көринип, Яқыяның туўылыўы ҳаққында, Мәриямға да көринип, Ийса Масийхтың туўылыўы ҳаққында хабар берген (Дан 8:15-27; 9:20-27; Лук 1:8-20, 26-38).

Жаңа ай байрамы – Ҳәр жаңа ай шыққан күни белгиленетуғын байрам. Руўханийлер усы байрам ушын Таўратта буйырылған қурбанлықларды берген. Сондай-ақ, бул байрамда адамлар айрықша ас жеген. Дәстүрге муўапық бул асты тек ғана пәкленген адамлар жеўге болатуғын еди. Айдың биринши күни мухаддес есапланып, адамлар сол күни жумыс ислемейтуғын еди (Сан 28:11-15; 1Пат 20:5, 24-26; Амо 8:5).

Жаратқан Ийе – Еврейше «ЙҲЎҲ», грекше «Күриос». Ески Келисимде «ЙҲЎҲ» Қудайдың аты. Негизинде әййемги еврей тилинде сөзлер тек ғана даўыссыз ҳәриплер менен жазылған. Еврейше жазыўларды оқығанлар қайсы орында қандай даўыслы сеслер келетуғынын билетуғын еди. Яҳудийлер Қудайдың атын жүдә мухаддес деп билгени ушын, Ески Келисим дәўириниң ақырларына келип, бул атты атамай қойған еди. Олар Ески Келисимди оқығанда «ЙҲЎҲ» сөзиниң орнына «Ийем, Хожайыным» мәнисин беретуғын «Адонай» сөзин қолланып баслаған. Усы аўдармада бул сөз «Жаратқан Ийе» деп берилген. Көп адамлар «ЙҲЎҲ» сөзин еврейшеде «болыў» фейилиниң биринши формасы болыўы мүмкин, деп есаплайды. Усы пикир бойынша «ЙҲЎҲ» сөзи «Ол бар», яғный Ол мәңги, ҳеш қашан өзгермейди ямаса «Ол бар болыўға себепкер», яғный ҳәр бир нәрсениң келип шығыўына себепши Ол, деген мәнисти билдиреди. Жаңа Келисимде «Күриос» сөзи көп жағдайларда Ийса Масийхтың атағы сыпатында ислетилген болып, бул аўдармада Ийе, Ийем, Ийемиз… деп берилген. Базы жағдайларда «Күриос» сөзи Жаңа Келисимде Қудайға қарата қолланылған, Оның Ески Келисимдеги айырым ислерин сүўретлейди. Бундай жағдайларда бул аўдармада «Күриос» сөзи «Жаратқан Ийе» деп берилген (Жар 7:1; 8:21; 21:1; Шығ 3:14; Нзм 33:2-3; Заб 88:6-7; Мал 1:1).

Жаратқан Ийениң Үйи – Бул сөз Мухаддес шатырға, кейин ала Ибадатханаға қарата айтылған (Шығ 23:19; 34:26; Ешу 6:23; 4Пат 19:1).

Жартас, қорғаўшы Жартас – Еврейшеден сөзбе-сөз аўдармасы «жартас». Бул сөз Қудайға үмит байлағанларды Оның Өзи қорғайтуғынын, аман-есен сақлайтуғынын, Қудайдың өзгермейтуғынын ҳәм пүткиллей исенимли екенин билдиреди (Нзм 32:4; 1Пат 2:2; 2Пат 22:2-3; Заб 27:1; 41:10; 77:35).

жаўыз руўх – Мухаддес Китапта жаўыз руўх базыда жин деп аталған. Жаўыз руўхлардың ҳүкимдары шайтан. Жаўыз руўхлар инсанларға зыян тийгизиўди қәлейди. Олар базыда инсанның ишине кирип алып, оны басқарады. Толық мағлыўматқа ийе болыў ушын ШАЙТАН ҳәм ЖИН сөзлерине қараң (Мат 8:16; Мрк 1:23; Лук 4:33).

жәмәәт – Жаңа Келисимде бул сөз масийхыйлар топарына қолланылған. Биринши жәмәәт Ерусалимде пайда болған. Ол жердеги исениўшилер Қудайға сыйыныў ушын тез-тез жыйналып туратуғын еди. Ийса Масийх ҳаққындағы Хош Хабар кең тарқалғаннан кейин, басқа жерлерде де жәмәәтлерге тийкар салынды. Жәмәәттеги исениўшилер бир-бирине ҳәр тәреплеме жәрдем беретуғын еди. Исениўшилер үйлеринде жыйналғанда дуўа ететуғын еди, Қудайға алғыс-мақтаў айтып, Ийсаның өлимин еслеп, бирге аўқатланатуғын еди. Олар биргеликте Мухаддес Жазыўды оқып, сабақ алатуғын еди ҳәм исенимде беккем турыў ушын бир-бирин жигерлендиретуғын еди. Жәмәәтлердиң жолбасшылары бар еди, оларды жетекши, ақсақал ямаса шопан деп атайтуғын еди. Жәмәәтте исениўшилерге жәрдем беретуғын адамларды болса хызметшилер деп атаған.

Жаңа Келисимде жәмәәт сөзи және Ийса Масийхқа исенген барлық адамларды билдирген. Жәмәәт сөзиниң усы мәнисин түсиндириў ушын Жаңа Келисимде бир неше тымсаллар берилген. Олардың базылары мынадай: Ийса Масийхтың денеси, Ибадатхана, Қудайдың үйи. Және Ески Келисимде жыйналған Израил халқына да жәмәәт деп айтылған (Мат 16:18; Елш 2:42-46; 4:32-35; 7:38; 8:1; 14:23; 15:41; Яқп 5:14; 1Пет 5:1-4; Рим 16:4; 5:12-13; 12:12-13, 17; 16:19; Гал 1:1-2, 13; Эфс 1:22; 2:19, 21-22; 3:10, 21; 4:11; 5:23-32; 5:23, 29-30; Фил 1:1; 3:6; Кол 1:24; 4:15; 1Тим 3:1-15; Тит 1:5-9; Аян 1:11).

жин – Мухаддес Китапта жин базыда жаўыз руўх деп аталған. Жинлердиң ҳүкимдары шайтан. Жинлер инсанларға зыян тийгизиўди қәлейди. Олар базыда инсанның ишине кирип алып, оның ҳәрекетлерин басқарады. ЖАЎЫЗ РУЎХ сөзине қараң (Мат 4:24; Мрк 3:22; Лук 7:33; Юхн 7:20; Елш 8:7).

жоқарғы кеңес – Жаңа Келисим дәўиринде яҳудийлердиң сиясий ҳәм диний кеңеси. Бул кеңес бас руўханийлерден, Таўрат алымлары ҳәм абырайлы адамлардан ибарат еди. Жоқарғы кеңестиң шама менен 70 ағзасы бар еди. Бас руўханий кеңестиң баслығы болған. Кеңес ағзалары яҳудийлердиң жасаў шәраятына, сиясий өмирине ҳәм диний дәстүрлерине байланыслы мәселелерди шешиў ҳуқықына ийе еди, бирақ жоқарғы кеңес шығарған әҳмийетли қарарлар Рим ҳүкимети тәрепинен тастыйықланыўы керек еди. Жоқарғы кеңес адамды өлимге ҳүким еткени менен де, бул ҳүкимди тек Рим ҳүкимети ғана орынлай алатуғын еди. Елде тынышлықты сақлап турыў ушын жоқарғы кеңес яҳудийлердиң де, Рим ҳүкиметиниң де пайдасын гөзлейтуғын еди (Мат 26:57–27:2; Мрк 14:52; Юхн 11:47; Елш 5:21, 27; 22).

зәйтүн – Ҳәмме ўақытта жасыл болып өсип туратуғын, Жақын Шығыста жүдә кең тарқалған субтропикалық терек ҳәм оның мийўеси. Бул теректиң мийўесинен май алынады. Зәйтүн терегиниң қәрели көринисиндеги жасыл ямаса қара мийўеси ашқылтым болып табылады (Жар 8:11; 28:18; Шығ 23:11; 29:2; Леб 2:1; 1Пат 16:1).

Зүрәәт байрамы, Ҳәптелер байрамы, Елиўинши күни байрамы – Бул байрам еврей календарының үшинши айы болған сиўан айының 6-7-күнлеринде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул май айының ақырына туўры келеди. Израил халқы Қудайдың буйрығы бойынша биринши зүрәәт алғанда биринши зүрәәт байрамын белгиледи. Бул байрам Қутқарылыў байрамынан жети ҳәпте өткеннен кейин болғанлықтан Ҳәптелер байрамы деп те айтылады. Және Жаңа Келисимде бул байрам Елиўинши күни байрамы деп те айтылады. Бул байрамда биринши мәрте Мухаддес Руўх Ерусалимде жыйналған шәкиртлерге түсип, жәмәәт басланғанлықтан дүнья жүзиндеги жәмәәтлер бул күнди еске алып белгилейди (Шығ 23:16; 34:22; Леб 23:15-21; Сан 28:26-31; Нзм 16:9-12; Елш 2:1; 20:16; 1Кор 16:8).

Ибадатхана – Қандай да бир қудайға сыйыныў ушын қурылған имарат. Әдетте қудайларға арнап ибадатханалар қурылған. Табыныўшылар қудай өз ибадатханасында бар деп исенген. Усы себептен олар ибадатхананы қудайдың үйи деп те атаған.

Бирақ бул аўдармада ибадатхана сөзи үлкен ҳәрип пенен жазылған болса, Ерусалимдеги Ийениң Ибадатханасы нәзерде тутылған. Патша Сулайман қурдырған Ибадатханадан алдынғы заманда Мухаддес шатырда ҳәр түрли қурбанлықлар берилип, диний хызметлер өткерилген. Патша Сулайман дәўиринен баслап пүткил Израил халқы Ийемизге Ерусалимдеги Ибадатханада сыйынған. Олар Ибадатханада қурбанлықлар берип, әҳмийетли байрамларды сол жерде белгилеген. «Ибадатхана» сөзи айрықша бир имаратқа ямаса Ибадатхананың толық ҳәўлилерине қарата қолланылған. Ибадатхананың айрықша имараты Мухаддес бөлме ҳәм Ең мухаддес бөлмеден ибарат еди. Бул бөлмелерге мәлим бир мәресимлерди орынлаў ушын тек ғана руўханийлердиң кириўине рухсат берилген. Халық Ибадатхананың ҳәўлисинде Қудайға сыйынған. Израил тарийхында Ерусалимде бир неше мәрте Ибадатхана қайта қурылған, бирақ басқыншылар тәрепинен ўайран етилген. Биринши Ибадатхананы патша Сулайман қурдырған. Бул Ибадатхана 3Пат 6:1-38; 7:13-51; 2Жлн 2:1–4:22 да толық сүўретленген. Б. э. ш. 586-жылы бабилонлылар сол Ибадатхананы ўайран қылып, ондағы барлық қымбатбаҳа затларды Бабилонға алып кеткен. Б. э. ш. 538-жылы Персия патшасы Кирдиң пәрманы бойынша, базы яҳудийлер Ерусалимге қайтып келип, Ибадатхананы қайта қурыўды баслап, б. э. ш. 515-жылы Ибадатхана қурылысы тамамланған. Кейин ала, б. э. ш. 37-4-жыллары әййемги Палестинада ҳүкимдарлық қылған Уллы Ҳирод б. э. ш. 19-жылы Ибадатхананы қайта қурыўды баслаған. Қурылыс ислери Ийса Масийх дәўиринде де даўам етип атырған еди. Қайта қурылған сол Ибадатхана эрамыздың 70-жылы римлилер тәрепинен ўайран қылынды. Соннан кейин, Ибадатхана қайта қурылмады (4Пат 25:8-17; Эзр 1:1-11; 3:7–4:5; 5:1-2; 6:14-15).

Израил – Яқып Пенуелде Қудай менен гүрескеннен кейин, Қудай оған «Израил» деп ат берди (Жар 32:28-29; 35:10). Яқып Ибрайымның ақлығы, Ысақтың улы еди. Яқыптың он еки улы болып, олардан Израилдың он еки урыўы келип шықты. Ески Келисимде мине усы он еки урыў Израил халқы деп аталды. Кейин ала Израил халқы басып алған жерлер де Израил ели деп аталды.

Патша Сулайман өлгеннен кейин арқадағы он урыў қубладағы Яҳуда ҳәм Бенямин урыўларынан бөлинип шықты. Бул он урыў өз алдына ел болып, Израил патшалығы деп аталды. Бул елдиң пайтахты Самария болды. Ески Келисимниң базы жерлеринде арқадағы он урыўға Израил халқы ҳәм бул урыўлар дүзген ел Израил ели деп аталған. Б. э. ш. 722-жылы Ассирия патшалығы Израилды басып алғаннан соң, арқа патшалық жоқ болды.

Жаңа Келисимде «Израил» аты сиясий ғәрезсизликке ийе елди емес, ал Яқыптың урпағын, яғный яҳудийлерди билдирген (Жар 32:28-29; 35:10; 3Пат 11:26–12:24; 4Пат 17:1-6).

Ийемизди еслеў кешеси – Ийса Масийх Өз өлиминен алдын шәкиртлери менен бирге Қутқарылыў байрамының асын бирге жеди. Сол кешеси Ийса шәкиртлерине, сизлер бирге аўқатланғаныңызда, Мени еслеңлер, деп буйырған. Ийса Масийхтың изинен жүриўшилери Оның бул буйрығына әмел қылып, тез-тез жыйналып турған ҳәм биргеликте аўқатланған. Олар бирге аўқатланғанда, Ийса буйырғанындай нан сындырып жеген ҳәм шараптан ишкен. Усылай етип, олар Ийса Масийхқа өз ҳүрметин көрсетип, Ийсаның гүналар ушын қурбан болғанына исенгенин тастыйықлайтуғын болған. Сондай-ақ, Ийсаның Өз сүйиспеншилигин қалай көрсеткенин еслейтуғын еди. Ийса оларды қалай сүйген болса, шәкиртлер де бир-бирин сондай сүйиўи керек еди (Мат 26:26-30; Мрк 14:22-26; Лук 22:14-20; Елш 2:42, 46; 20:7; 1Кор 10:16-17, 21; 11:17-34).

Ийе, Ийем, Ийемиз – Еврейше «Адон» ямаса «Адонай», грекше «Күриос». Ески Келисимде «Адонай» сөзи көбинесе Қудайға қарата қолланылған иләҳий атақ болып, Қудай Израил халқының көктеги Патшасы екенин билдиреди. Жаңа Келисимде «Күриос» сөзи Ийса Масийхқа қарата қолланылған болып, Оның иләҳийлигин ҳәм патша тийресине тийисли екенин билдиреди. Соның ушын, бул аўдармада бул сөз «Ийе», «Ийем Ийса» ямаса «Ийемиз Ийса» деп берилген. «Адон» ҳәм «Күриос» сөзлери атақ сыпатында патшаларға, абырайлы устазлар ҳәм пайғамбарларға иззет-ҳүрметти көрсетиў ушын да қолланылған (Лук 2:9; 18:6; Елш 7:33, 59; Рим 1:7; 10:12-13).

Кәрнай – Үплеп шертилетуғын саз әсбабы болып, әййемги еврей халқы кәрнайды қошқардың шақысынан ҳәм басқа да материалдан соққан. Әййемги ўақытта бул әсбап душпан бастырып киятырғанын хабарлаў ушын, сондай ақ, Қудайды алғыслаў ушын шертилген.

Кәрнай байрамы – Бул байрам еврей календарының жетинши айы – этаним, яғный тишри айының биринши күнинде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай сентябрьдиң ортасынан басланады. Кәрнай байрамы күни Израил халқы дем алып, мухаддес жыйналыс өткерген. Бул жыйналыста кәрнай шертилген, Таўратта буйырылған қурбанлықлар берилген (Леб 23:23-25; Сан 29:1-6).

келисим – Әййемги ўақытларда әдетте келисим дүзилгенде, оны тастыйықлаў ушын еки тәреп ант ишетуғын еди. Мухаддес Китапта айтылыўынша, Қудай бир неше мәрте инсан менен келисим дүзген. Ҳәр бир келисимде берилген ўәделерди ҳәм қойылған шәртлерди Қудайдың Өзи белгилеген. Қудай Ибрайым менен келисим дүзип, Ибрайымға ҳәм оның әўладына мәңги берекет бериўди ўәде қылған.

Қудай кейин ала Муўса пайғамбар арқалы Ибрайымның әўлады, яғный Израил халқы менен келисим дүзеди. Сол келисимде Қудайдың буйрықлары ҳәм нызамлары толық берилген. Бул буйрықларға ҳәм нызамларға әмел қылған адамларға Қудай: «Мен сизлерди Өзимниң халқым қыламан, сизлердиң Қудайыңыз боламан», деп айрықша ўәде берген. Қудайдың Өз халқы Израил менен болған мүнәсибети мине усы келисимге тийкарланғаны себепли, Ески Келисимде баян қылынған көп ўақыялар ҳәм Израил халқының тарийхы усы мүнәсибетлер ҳаққында сөз етеди. Израил халқы Қудайға қайта-қайта бийопалық қылғаны ушын, Оның буйрықларына бойсынбағаны ушын өз ўатанынан сүргин етилген. Бирақ Қудай: «Мине Мен Израил халқы менен жаңа келисим дүзетуғын күнлер келеди», деп Өз пайғамбарлары арқалы ўәде берген.

Қудай жаңа келисимди пүткил адамзат пенен Ийса Масийх арқалы дүзеди. Ийса Масийх пүткил адамзаттың гүнасын Өз мойнына алып, атанақ ағаштағы өлими арқалы жаңа келисимди күшке енгизди. Бул Жаңа Келисимниң баслы мазмуны болады. Енди ҳәр бир адам, миллетинен тысқары, Ийса Масийхқа исенсе ҳәм гүналарынан жүз бурса, оның гүналары кешириледи, бул адам Қудайдың халқына тийисли болады (Жар 15:1-21; 17:1-27; Шығ 20:1, 21; 24:1-18; 4Пат 17:5-23; 2Жлн 36:13-21; Ерм 31:31-34; 32:39-40; Езк 11:19-20; 36:26-27; Мат 26:27-28; Евр 8:6-13; 9:1-22).

Келисим сандығы – Сырты ҳәм иши алтын менен қапланған ағаш сандық. Келисим сандығында еки тегис тасқа жазылған нызам сақланатуғын еди. Қудай бул еки тасты Синай таўында Муўсаға Израил халқы ушын берген еди. Еки таста он буйрық жазылған, бул буйрықлар Қудай менен Оның халқы ортасындағы дүзилген келисимниң шәртлери еди. Сол себепли бул сандық көбинесе Келисим сандығы деп айтылған. Келисим сандығының қақпағы үстинде керуб деген руўхый барлықтың еки мүсини бар еди. Келисим сандығы – Қудай Өз халқы арасында екенин билдиретуғын белги еди. Израил халқы шөлде гезип жүргенде, Келисим сандығы Мухаддес шатырдың Ең мухаддес бөлмесинде сақланатуғын еди. Кейин Келисим сандығы Ерусалимдеги Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмесине қойылған (Шығ 25:12-15, 22; 37:1-9; Евр 9:4-5).

Кемош – Моаб халқының табынған қудайы (3Пат 11:7).

кен халқы, кенлер – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Және қанан халқы, қанан халықлары, қананлы сөзлерине қараң (Жар 15:19; Сан 24:21-22).

керуб – Қанатлы руўхый барлық. Бул руўхый барлықлар ҳаққында сөз етилгенде, олар әдетте Қудайдың тахты жанында сүўретленеди. Ески Келисимниң базы жерлеринде болса керублар Қудайдың тахтын көтерип жүргени ҳаққында айтылады. Келисим сандығының қақпағы үстинде еки керуб мүсини бар еди. Мухаддес шатырдың Ең мухаддес бөлмесин Мухаддес бөлмеден бөлип турған ишки пердеге керублардың сүўрети салынған еди (Шығ 25:18-20; Сан 7:89; 1Пат 4:4; Езк 10-бап).

кийели тас – Тиккесине қойылған узын тас. Қанан халықлары бул тасты өз қудайы, соның менен бирге, қудай Баал деп, оған табынатуғын еди. Бундай таслар төбешиклердиң үстине, қойыў жапырақлы тереклердиң астына ҳәм табынатуғын орынларының ишине орнатылатуғын еди. Қудай Израил халқына, тас бутларды орнатпаң, оларға сыйынбаң, деп буйрық берди. Усындай бутларды ҳәм тасларды сындырып таслаўды буйырды (Шығ 23:24; Леб 26:1; 4Пат 10:27; 17:10).

Қанан – Қанан Хамның улы, яғный Нухтың ақлығы еди. Әййемги ўақытларда Жер Орта теңизи, Иордан дәрьясы ҳәм Өли теңиз аралығындағы жерлер де Қанан деп аталған. Қананның арқа тәрепинде Лебанон таўлары, қублада Негеб шөли бар еди. Жаратылыс китабында айтылыўынша Хамның улы Қананнан бир неше халық келип шыққан ҳәм сол жерлерде жасаған. Израил халқы бул жерлерди басып алғаннан кейин, Қанан деген атама әсте-ақырынлық пенен жоқ болып кетти. Оның орнына бул жерлер «Израил ели» деп атала баслады, бир қанша ўақыт өткеннен соң «Палестина» аты менен танылған.

Мухаддес Китапта Қанан жүдә өнимдар, «сүт ҳәм пал ағып турған жер» деп сүўретленген. Қанан географиялық жағынан жүдә қолайлы ҳәм өнимдар жер есапланған. Қанан жеринен қубла-батыста жайласқан Синай ярым атаўы Азия ҳәм Африка жерлерин бирлестирип турады. Соның ушын, әҳмийетли саўда жоллары Қанан арқалы, Жер Орта теңизи бойлап өткен. Әййемде Жақын Шығыстағы қүдиретли патшалықлар Қананды қолға киргизиўге ҳәрекет еткен. Шығ 3:8 ҳәм усы аяттың түсиндирмесине қараң (Жар 10:6, 15-19; 12:5; Бий 5:19).

қанан халқы, қанан халықлары, қананлы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлар. Олар амор, гиргаш, хет, хиў, ебус, қадмон, кениз, кен, периз ҳәм рефа халықлары еди. Бул халықлардың базылары Қанан жериниң анық қайсы жеринде жасағаны мәлим емес. Израил халқы Қананды басып алғаннан кейин де, бул халықлардан бир нешеси сол жерде жасап қалған (Ешу 16:10; 17:12-13, 16).

Қос байрамы, Жыйын-терим байрамы – Бул байрам еврей календарының жетинши айы – этаним, яғный тишри айының 15-21-күнлеринде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай сентябрьдиң ортасынан басланады. Сол ўақытта гүз жаўыны басланбастан алдын зүрәәт жыйнап алынған. Израил халқы Мысырдан шыққаннан соң, шөл гезип, қосларда жасағанын жети күн даўамында еслеген. Сондай-ақ олар Қанан жериндеги зүрәәтти Қудайдың берекетли қылғанын да белгилеген, Таўратта буйырылған қурбанлықларды берген. Олар жети күн даўамында далалардағы қосларда жасаған. Қос байрамының еврейше атамасы – Суккот. Бул байрам жыйын-терим байрамы деп те аталған (Шығ 23:16; 34:22; Леб 23:33-36, 39-43; Сан 29:12-39; Нзм 16:13-15; Зхр 14:16-19).

Қудай – Еврейшеде «Эл» ямаса «Элоҳим», грекшеде «Теос». Бул атлар пүткил барлықтың жаратыўшысы Қудайға қолланылған баслы атлар болады (Жар 1-бап; 2:2-3; 9:1).

Қудай Таала – Еврейшеде «Эл Элион» ямаса «Элоҳим Элион», сөзбе-сөз аўдармасы «Ең мәртебели Қудай». Бул сөз Қудай ең уллы, ең қүдиретли, пүткил әлемниң Ҳүкимдары екенлигин билдиреди (Жар 14:18; Сан 24:16; Нзм 32:8).

Қудайдың Патшалығы – Қудайдың инсанлар өмириндеги ҳүкимдарлығына ҳәм ҳәр бир жаратылған жанзатлардың ақыретте жаңаланыўына силтеме. Ийса Масийх: «Қудайдың Патшалығы жақынласты», деп ўаз еткен еди, Ол Өз кәраматлары арқалы усы Патшалық ҳақыйқаттан да бар екенлигин көрсететуғын еди. Ийса Масийх адамларға: «Қудайдың Патшалығы сизлердиң араңызда», деп тәлим берди. Адамлардың гүналары Ийса Масийх арқалы кеширилгенде, олар Қудайдың Патшалығына киреди. Қудайдың Патшалығына минәсип болған адамлар Қудайды өзлериниң Патшасы деп тән алады ҳәм өз ара мүнәсибетлеринде Қудайдың минезлемесин көрсетеди. Усы арқалы Қудайдың Патшалығы адамлар арасында екенлиги көринип турады. Келешекте болса, Ийса Масийх пүткил дүньяны жаўызлық ҳәм напәкликтен тазалағаннан соң Қудайдың Патшалығы толық орнатылады. Матта китабында Қудайдың Патшалығы «Аспан Патшалығы» деп те аталған (Мат 12:28; 25:31-46; Мрк 1:14-15; Лук 17:20-21; 1Кор 15:24-25; Кол 1:13-14; Аян 11:15-17; 12:10).

Қудайдың Руўхы – «Руўх» деп аўдарылған еврейше ҳәм грекше сөзлер және «дем», «самал» мәнислерин өз ишине алады. Қудайдың Руўхы дүньяның жаратылыўында сөзсиз қатнасқан. Ески Келисимде сөз етилиўинше, Қудайдың Руўхы адамларды орап алған, оларға ҳәр түрли ўазыйпаларды орынлаў ушын күш берген. Қудайдың Руўхы базы адамларға Қудайдың сөзин сөйлеўге жигер берген. Қудай Өз Руўхын бир күн келип барлық адамзат үстине жаўдыратуғыны туўралы Иоел пайғамбар арқалы ўәде қылған.

Жаңа Келисимде Қудайдың Руўхы Мухаддес Руўх деп аталады. Мухаддес Руўх арқалы адамлар Қудайдың сөзлерин айтады, базыда кәраматлар көрсетеди. Шомылдырыўшы Яқыя пайғамбаршылық қылып, Ийса Масийх инсанларды Мухаддес Руўхқа шомылдырады, деп айтқан. Яқыя Ийсаны суўға шомылдырғанда, Мухаддес Руўх Ийсаның үстине кептер пишининде түскен ҳәм Ол Мухаддес Руўхқа толған. Ийса Масийх Мухаддес Руўх жетегинде жүрген.

Ийса Өз шәкиртлерине, Әкем сизлерге жол-жорық көрсетиў ҳәм күш-қуўат бериў ушын Мухаддес Руўхты жибереди, деп ўәде берген. Ийса аспанға көтерилгеннен соң усы ўәде әмелге асты. Солай етип, Иоел пайғамбардың бир неше әсирлер алдын айтқан пайғамбаршылығы орынланды. Ийсаның шәкиртлери адамларды тәўбе қылыўға, суўға шомылдырылыўға ҳәм Мухаддес Руўхты қабыл етиўге шақырған. Ийса Масийхқа исенген ҳәр бир адамның жүрегинде Мухаддес Руўх жасайды. Мухаддес Руўх олардың Қудайға тийисли екенлигин ҳәм қутқарылыў кепили Өзи екенлигин тастыйықлайды. Мухаддес Руўх исениўшилерге ҳәр түрли сыйлар береди, олар усы сыйлары менен Қудайға ҳәм басқаларға хызмет етеди. Исениўшилер Мухаддес Руўх басшылығында өмир кеширеди ҳәм Мухаддес Руўх арқалы олардың жақсы ис-ҳәрекетлери Қудайға мақул болады (Жар 1:2; Шығ 31:3; Бий 14:6; 1Пат 11:6-7; 16:13; 1Жлн 12:18; 2Жлн 15:1-2; 20:14-15; Езк 11:5; Иол 2:28-29; Мих 3:8; Мат 3:11; Лук 3:22; 4:1; 10:21; 24:49; Юхн 3:34; 14:16-17, 26; 16:7-15; 20:22; Елш 1:4-5, 8; 2:1-4, 14-21, 38; 13:2; 19:1-6; Рим 8:15-16; 1Кор 12:4-11; 2Кор 1:21-22; Гал 5:22-25; Эфс 1:13-14).

Қудайдың Улы, Қудай Тааланың Улы – Бул сөз атақ болып, яҳудийлер интизарлық пенен күткен қутқарыўшыға айтылған. Яҳудийлердиң пикири бойынша, бул қутқарыўшы оларды душпанлар қолынан қутқарады ҳәм пүткил адамзат үстинен мәңги ҳүкимдарлық қылады. Бул қутқарыўшыға әдетте «Масийх» атағы да қолланылған. «Қудайдың улы» ямаса «Ул» атақлары Ийсаға қарата қолланылғанда, Ийса интизарлық пенен күтилген Масийх екенлигин билдиреди. Бул атақлар Ийсаның Қудай менен жақын мүнәсибетин, Қудайдың атынан ис қылатуғынын көрсетеди. Ийса Масийх Өзиниң аспандағы Әкесине пүткиллей бойсынып, садықлық пенен хызмет етти. Ийса аспандағы Әкесин ҳүрмет етип, Оның минезлемесин Өзинде толық көрсетти.

Тилекке қарсы, базылар «Қудайдың Улы» деген атақты надурыс түсинип, Ийса денеден Қудайдан туўылған екен, деп ойлайды. Бирақ бул ақылға сыймайтуғын улыўма надурыс пикир! Бундай пикир Мухаддес Жазыўда баян етилген тәлиматларға қарсы. Жаңа Келисимде сөз етилиўинше, Мәриям кәраматлы түрде, Мухаддес Руўхтың қүдирети менен Ийсаға ҳәмиледар болған еди.

Ески Келисимде Қудай Израил халқын «туңғыш улым» деп атап, олар менен қаншелли жақын мүнәсибет орнатқанын көрсетти. Сондай-ақ, Қудай Израил патшасын да «Мениң улым» деп атаған, себеби Израил патшасы Қудайдың ўәкили сыпатында халық үстинен ҳүкимдарлық қылды (Шығ 4:22-23; Мат 1:18-25; 14:33; Лук 1:26-38; Юхн 14:6-13; 19:7; 1Юхн 5:12-13; Кол 1:15-19; Евр 1:2-3).

Қудайдың Үйи – Бул сөз Мухаддес шатырға, кейин ала Ибадатханаға айтылған (Бий 18:31; 1Пат 10:3; 1Жлн 6:10).

қурбанлық – Израиллылар Қудайға сыйыныў ушын буға, қой, ешки, кептер ямаса қумыры сыяқлы ҳайўанларды қурбанлық қылатуғын еди. Ҳайўан сойылғаннан соң, оның бир бөлеги Қудайға унамлы түтетки ушын садақа сыпатында қурбанлық орында түтетилген. Қалған бөлеги болса руўханийлерге берилген ямаса сыйыныўшылар тәрепинен желинген. Израил халқы Қудайға алғыс айтыў, Қудайдан берекет тилеў, гүналары ушын кеширим сораў мақсетинде қурбанлықлар берген. Ески Келисимде айтып өтилген бес қурбанлық түри мынадай: айып қурбанлығы, гүна қурбанлығы, жандырылатуғын қурбанлық, миннетдаршылық қурбанлығы, татыўлық қурбанлығы (Жар 8:20; Шығ 29:38-41; Леб 1-бап).

Қутқарылыў байрамы – Қутқарылыў байрамы еврей календарының биринши айы – абиб, яғный нисан айының он төртинши күни кеште белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай марттың ортасынан басланады. Қудайдың Израил халқын Мысыр қуллығынан қалай қутқарғанын олар Қутқарылыў байрамы күни еслеген. Ҳәр бир шаңарақ бир қозыны ямаса ылақты қурбанлық қылып, Қутқарылыў байрамына ас таярлаған. Шаңарақ ағзалары қурбанлық асын бирге жеген. Бул асқа қосып ашшы шөплер ҳәм ашытқысыз нан да желинген. Қутқарылыў байрамының еврейше атамасы – Песах. Қарақалпақша «Қутқарылыў байрамы». Жаңа Келисимде «Қутқарылыў байрамы» аты астында Қутқарылыў байрамы зыяпаты ҳәм оннан кейин жети күн даўамында белгиленген «Ашытқысыз нан байрамы» нәзерде тутылған (Шығ 12:1-14, 21-51; Леб 23:5-8; Сан 9:1-14; Нзм 16:1-7).

қутқарыў, қутқарылыў – Бул сөзлер адамлардың ҳәм пүткил бир халықтың душпанлардан ямаса олардың өмирине қәўип салып атырған басқа нәрселерден азат болыўын билдиреди.

Ески Келисимде бир адам белгили бир жағдайда басқаларды қәўип-қәтерден қутқарғанда «қутқарыўшы» деп аталған. Көп жағдайларда болса «Қутқарыўшы, Азат қылыўшы» деген ат Қудайдың Өзине қолланылған. Израил халқы тарийхындағы ең уллы ўақыялардан бири олардың Мысырдағы қуллықтан азат болғаны. Қудай Муўса арқалы кәрамат көрсетип, Өзиниң Қутқарыўшы екенлигин көрсеткен. Қудай Израил халқын көп мәртебе қутқарғаны ушын, олар келешекте Ийемиз бизлерди барлық душпанлардан ҳәм жаўызлықтан азат қылады, деген үмитте сол ўақытты интизарлық пенен күткен. Және Ески Келисимде пайғамбарлар пайғамбаршылық қылып, Қудай Өзиниң ҳақ қулын жибереди ҳәм адамларды гүналарынан азат қылады, деп айтқан. Пайғамбаршылықлар бойынша Қудайдың бул садық қулы патша Даўыттың әўладынан келип шығады.

Жаңа Келисимде айтылыўынша, адамлар Ийса Масийхтың өлими ҳәм тирилиўине исениўи арқалы гүнадан азат болады. Демек, ҳәр бир адам миллетине, түриниң реңине ямаса мәдениятына қарамастан қутқарылыўға ерисиўи мүмкин. Бул қутқарылыў адамның қылған саўап ислерине байланыслы емес. Адам тек ғана Қудайдың реҳими ҳәм мийрими арқалы гүналарынан азат болып, Ийса Масийх арқалы мәңги өмирге ийе болады. Ийса Масийхқа исенип, тәўбе қылған ҳәр бир адамды Қудай кеширеди. Соның ушын, Қудайдың Өзи де, Ийсаны Масийх ҳәм «Қутқарыўшы» деп атайды.

Ийса Масийхқа исенген адам Қудай менен жарасқаны ушын бул дүньяның өзинде-ақ қутқарылыўға ерискен деп есапланады. Қутқарылыўға ерискен ҳәр бир адамның өмиринде Мухаддес Руўх ҳәрекет қылады. Қутқарылыў тоқтаўсыз ҳәрекет болып, оған ерискен ҳәр бир адамның пикирлеўи ҳәм минез-қулқы өзгереди ҳәм бундай адам өз өмирин Қудайды ыразы қылыўға бағышлайды. Масийхыйлар ақырғы күнде де ҳүким қылынбайды. Масийхтың атанақ ағаштағы өлими ҳәм тирилиўи арқалы олар бул дүньяда да, ол дүньяда да қутқарылыўға ийе. Сол себептен исениўшилер өлгеннен кейин Қудай менен бирге жәннетте болыўына қатал түрде исенеди (Шығ 14:1-31; 15:1-21; Бий 3:9, 15; 2Пат 22:2-3; Заб 39:18; 77:35; Ийш 42:1-4; 43:3, 11; 49:26; Езк 37:23-25; Дан 6:27; Лук 1:47, 69-70; 2:10-11, 30-31; Юхн 3:15-16, 36; 5:24; 6:40; Елш 2:38-39; 4:11-12; 10:43; 16:30-31; 1Пет 1:3-5; 1Юхн 4:15-17; 5:13; Рим 1:16-17; 5:9-10; 3:20-24; 8:1-2; 8:15-16; 8:24, 29-30; 10:9-10; 10:12-13; 1Кор 1:18; 2Кор 1:21-22; 5:1-2, 6-8; Эфс 1:13-14; 2:4-9; 1Сал 4:16-17; 5:9-10; 1Тим 1:1; 2:3; 2Тим 1:9-10; Тит 1:3-7; Евр 9:27-28; Аян 22:3-5).

қыз Сион – Ерусалимди аңлатады (Заб 9:15; Ийш 10:32; Ерм 4:31).

лебийли, лебийлилер – Яқыптың улы Лебий урыўынан болған адамлар. Қудай Лебий урыўынан болған Харонның әўладын Израил халқының руўханийлери етип таңлаған еди. Лебий урыўының қалған адамлары диний мәресимлерди орынлаўда жәрдем берди. Буннан тысқары олар Мухаддес шатырға, кейин ала Ибадатханаға, оның үскене ҳәм буйымларына да жуўапкер болды. Қудай Израил халқының туңғыш улларының орнына Лебий урыўын Өз хызметине алған еди. Өйткени Израилдың туңғыш уллары Қудайға тийисли еди. Кейин патша Даўыт лебийлилердиң базыларын Қудайға сыйыныў ўақтында қосық айтыўға ҳәм саз шертиўге тайынлады (Сан 3:5-13, 40-51; 1Жлн 6:31-32; 23:25-29, 32; 23:30-31).

Лира – Тарлы саз әсбап (1Пат 10:5).

май – Мухаддес Китапта май сөзи астында көбинесе зәйтүн мийўесинен алынған май нәзерде тутылады. Әййемги Израилда зәйтүн майынан кең пайдаланылған. Шыралар ушын, теридеги жара ҳәм жарақатларды шыпалаў ушын зәйтүн майы қолланылған. Сондай-ақ, бай адамлар денелерин қәстерлеў ушын ең сапалы зәйтүн майынан пайдаланған. Базыда зәйтүн майы әтир менен араластырылып, жағымлы ийис шығарыў ушын шашқа, териге сүртилген. Бир адамды руўханий, пайғамбар ямаса патша қылып тайынлаў ўақтында басына жоқарғы сападағы зәйтүн майы қуйылған. Мухаддес шатырдағы ҳәм Ибадатханадағы буйымларды мухаддес қылыў ушын да зәйтүн майы қолланылған. Улыўма алғанда, май аўызбиршилик, абаданшылық, пәклик ҳәм Қудайдың Руўхының қүдиретли белгиси болған (Шығ 29:40; 30:25-33; Сан 28:5; 3Пат 5:11; 17:12; Мрк 6:13).

майлаў – Ески келисим дәўиринде Қудай бир адамды руўханий, пайғамбар ямаса патша қылып таңлағанда оның басына зәйтүн майын қуйыўға буйрық беретуғын еди. Зәйтүн майы Қудай Руўхының белгиси болып, май қуйылған адамның пәкленгенин ҳәм оған қүдирет берилгенин билдиретуғын еди. Усы жол менен таңланған адам, әсиресе патша еврей тилинде «машиах», яғный «май сүртип таңланған» деп аталатуғын еди. «Машиах» сөзи кейин ала лаўазым сыпатында қолланылатуғын болды. Мухаддес шатырдағы ҳәм Ибадатханадағы буйымлар да зәйтүн майы сүртилиў арқалы мухаддес қылынған (Шығ 40:13-15; 1Пат 10:1; 16:3; 3Пат 19:16; Ийш 45:1; Заб 17:51; Лук 4:18).

Масийх – Масийх еврейше «Машиах» сөзинен алынған, грек тилине «Христос» деп аўдарылған. Еврей тилинде бул сөз «майланған» деген мәнини билдиреди. Әййемги Израилда бир адамды руўханий, пайғамбар ямаса патша қылып тайынлаў ўақтында, оның басына зәйтүн майы қуйылып майланған. Бул ис-ҳәрекет сол адамның Қудай тәрепинен таңланғанын ҳәм Қудайдың хызметине бағышланғанын билдиреди. Сол себептен Масийх сөзи «Қудай тәрепинен таңланған» деген мәнисти де аңлатады.

Ески Келисимдеги пайғамбаршылықларда, бир күни патша Даўыттың әўладынан болған биреў Израил халқын душпанларынан қутқаратуғыны ҳәм жер жүзинде мәңги әдалат орнатып, барлық халықлар үстинен ҳүкимдарлық қылатуғыны айтылады. Кейин ала яҳудийлер ўәде қылынған сол қутқарыўшыны «Масийх» деп атайтуғын болды. Яҳудийлердиң ели Рим империясының қол астында қалғанда көп яҳудийлер, Масийх келип, бизлерди душпанымыздан қутқарады ҳәм Израил патшалығының уллылығын қайта тиклейди, деп үмит қылған.

Жаңа Келисим бойынша, Ийемиз Ийса Ески Келисимдеги пайғамбаршылықларда айтып өтилген Масийх. Ийса Масийх Өз ўазлары арқалы Қудайдың Патшалығы келиўин жәриялаған, бирақ бул Патшалық жер жүзиндеги патшалық емес еди. Ийса Масийх атанақ ағаштағы өлими арқалы шайтанның қүдиретин жоқ қылды, гүнаға ҳәм өлим қорқынышына қул болған пүткил адамзатқа азат болыў мүмкиншилигин берди. Соның ушын, Ийсаға исенгенлер Оны «Масийх» деп атайды (Мат 1:16-17; 2:4; 16:16; Мрк 9:41; Лук 2:11; 24:26, 46; Юхн 1:17; 7:41; Елш 2:31; Рим 1:4-6).

мәжилисхана – Грекше «синагога» сөзи адамлардың жыйынын аңлатады. Бул Жаңа Келисимниң китапларында ушырасады. Яқыптың хаты 2:2 де масийхыйлар жыйыны усылай аталады. Мәжилисханалар Бабилония сүргининен кейин, әсиресе Эзраның жаңалық киргизгени нәтийжесинде пайда болған болыўы мүмкин. Израил халқы жат бутқа табыныўшы елге тарқалып кетип, Ибадатханадағы улыўма хызмет миллий ҳәм диний өмирди бирлестиретуғын күштен айырылғанлықтан, олар ҳәр түрли жерде, яғный мәжилисханаларда жыйналыўға мәжбүр болған. Олар Қудай Ийениң өткен ўақытлардағы ислерин еске алып, Оннан жәрдем бериўди ҳәм қутқарыўды сораған.

Бабилониядан қайтып келгеннен соң, Эзра ҳәм Нехемияға уқсаған азаматлар халықты Қудайдың сөзин тыңлаў ушын жыйнады ҳәм оларды Мухаддес Китапларды изертлеўге шақырды. Сонда мәжилисхана бутқа табыныўшылық себепли қатал жаза алған адамлар орталығында оянған жаңа өмирдиң тәбийғый көринисине айланды. Сол себептен, Ийемиздиң иниси Яқып былай деди: «Өйткени әййемги ўақытлардан бери Муўсаның Нызамы ҳәр бир қалада жәрияланып киятыр ҳәм ҳәр дем алыс күни мәжилисханаларда оқылмақта» (Мат 4:23; Мрк 3:1; Лук 4:15; Елш 15:21; 19:8).

мәңгилик өмир – Мухаддес Китапта мәңгилик өмир тек ғана ўақыттың даўамын емес, ал өмирдиң мазмуны, яғный Қудай менен бирликте жасаўды, Оның мийрими ҳәм берекетлеринен ләззет алыўды билдиреди. Ески Келисимниң базы бөлимлеринде ҳақ адамлар Қудай менен мәңги жасайтуғыны ҳаққында жазылған, айырым ҳалларда өлилердиң тирилиўи ҳаққында айтып өтилген.

Жаңа Келисимде мәңгилик өмир не екенлиги ҳаққында кеңирек ашып берилген. Инсанның денеси өлсе де, руўхы өлмейди. Ийса Масийхқа ҳәм Оны жиберген Қудайға исенген адам мәңги өмирге ийе болады. Бундай адам ушын мәңги өмир усы дүньяда жасап атырған ўақтында басланады. Ол өлсе де ақыретте тириледи ҳәм оннан кейин ҳеш қашан өлмейди. Ақырзаман күни Қудай ҳақларға мәңгилик өмирди сый қылып береди, олар жәннетте жасап, бул дүньядағы барлық жаўызлықлардан азат болады. Гүнакарларға болса мәңги жаза бериледи, олар мәңгиге Қудайдан айырылады (Заб 15:9-11; 22:6; Ийш 26:19; Дан 12:2; Мат 5:12; 25:34, 46; 25:41, 46; Лук 16:22-23; 20:37-38; 23:42-43; Юхн 3:15-16, 36; 5:24, 28-29; 6:40; 10:27-28; 1Пет 1:4; 1Юхн 5:13; 2Кор 4:16-18; 5:1-2, 6-8; Эфс 2:4-6; Фил 1:21-23; 3:13-14; Евр 12:22-24; Аян 20:11-15; 21:1-4; 22:1-5).

Мидия – Қүдиретли патшалық болып, ҳәзирги Иран мәмлекетиниң арқа-батысында жайласқан еди. Б. э. ш. 550-жылға келип, Мидия ҳәм Персия патшалығының ең әҳмийетли аймағына айланды, соның ушын Персия нызамлары «Мидия ҳәм Персия нызамлары» деп аталатуғын болды (Эст 1:19; Дан 6:8).

Мидян, мидянлылар – Ибрайымның тоқалы Қатурадан туўылған улларынан бири. Мидяннан тарқалған әўлад мидян халқы деп аталған еди. Олар көшпели халық болып, көбиси ҳәзирги Ақаба қолтығының шығыс тәрепиндеги шөлде жасайтуғын еди. Соның ушын, ол жерлер мидян халқының ели, сол жерде жасаған халық мидянлылар деп аталған (Жар 25:1-2; Шығ 2:11-15; Бий 6-бап).

мийрим – Мухаддес Китапта «мийрим» ҳәм «мийримли» сөзлери әдетте Қудайға ҳәм Оның қылған ислерине қарата қолланылады. Мийрим сөзиниң тийкарғы мәниси – Қудай уллылығы ҳәм шексиз сүйиспеншилиги себепли Өз қәлеўи менен инсанларға берекет береди. Бул дүнья жаратылғаннан берли Қудайдың мийрими адамзат ҳәм пүткил жанзаттың өмиринде көринип тур. Қудай оларға өмир бағышлайды ҳәм жасаў ушын керекли болған затларды жеткизип турады. Қудай барлық халыққа мийрим көрсетеди. Ески Келисимде Қудайдың Израил халқына болған шексиз мийримин Израил тарийхының ҳәр түрли дәўирлеринде көриўимиз мүмкин. Израил халқының кәраматлы түрде Мысырдағы қуллықтан азат болғаны буның айқын мысалы болады.

Жаңа Келисимде Ийса Масийхтың бул дүньяға келип, Оған исенгенлерге қутқарылыў бергени Қудайдың адамзатқа көрсеткен мийриминиң ең айқын дәлили. Ийса Масийх арқалы Қудай адамларды гүнадан азат қылып, ақлайды ҳәм оларға мәңги өмир бағышлайды. Бул мийримге ҳеш ким ылайықлы емес ҳәм мийрим инсанның қылған саўап ислерине байланыслы емес. Қудайдың көрсеткен мийримине минәсип болыў – гүнадан жүз бурып, Қудайға бойсыныў. Қудай Өз мийрими арқалы исениўшилерге Мухаддес Руўхын береди. Олар Мухаддес Руўх арқалы бул дүньяда Қудайға хызмет қылады (Жар 6:8; 19:16; 50:4; Шығ 33:12-13; Сан 14:8; Нзм 13:17; Аюп 33:24; Заб 17:51; 39:11; 101:14; 110:4; 144:8; Ерм 31:2-3; Жоқ 3:32; Дан 9:18; Юнс 4:2; Лук 1:30; Юхн 1:17; Елш 4:33; 7:46; Рим 5:15; 6:1-2, 14-15; 11:5-6; 12:6-8; 1Кор 15:10; Эфс 1:7-8; 2:4-5, 8-9; 2Сал 1:11-12; 2Тим 1:9-10; Тит 2:11-14; 3:4-7).

Михаил – Мухаддес Китапта еки периштениң аты айтып өтилген, бириншиси – Михаил, екиншиси – Жабрайыл. Михаил бас периштелердиң бири болып, Израил халқының қорғаўшысы деп аталған. Михаил ҳәм оның қол астындағы периштелер шайтан ҳәм оның жаўыз периштелери менен саўаш қылып, оларды көктен қуўып жиберген (Дан 10:13, 21; 12:1; Яҳу 9; Аян 12:7-9).

Моаб, моаб халқы, моаблылар – Бул халық Ибрайымның иниси Лут әўладынан еди. Моаб ели Өли теңиздиң шығыс тәрепиндеги төбешикли өнимдар жерлерде жайласқан еди. Моаб халқы қудай Кемошқа табынатуғын еди. Моаб тили еврейшеге жақын. Бирақ олар Израил халқының душпаны еди. Израилдың пайғамбарлары моаб халқының аянышлы тәғдири ҳаққында көп пайғамбаршылық қылды. Бабилониялылар оларды қырып таслағаннан соң, бул халық жоқ болып кетти (Жар 19:37; Шығ 15:15; Сан 21:11; Ийш 15–16 баплар; Ерм 48-бап; Сеф 2:8-11).

Молох, Милком – Аммон халқының табынған қудайы. Адамлар өз перзентлерин қурбанлық қылыў арқалы Молохқа, яғный Милкомға табынған. Ал Қудайдың нызамларында бундай үрп-әдет пүткиллей қадаған етилген. Деген менен, Ерусалимге жақын жердеги Ҳинном ойпатлығында Израил халқы да Молохқа табынып, перзентлерин қурбанлық қылған (Леб 18:21; 20:2-5; 3Пат 11:7; Ерм 32:35).

мөр – Жип пенен мойынға асып жүретуғын цилиндр сыяқлы буйым ямаса мөр жүзиги. Әййемде бир хатты ямаса ҳүжжетти рәсмийлестириў ушын, оған мум, қорғасын ямаса басқа бир жумсақ нәрсе сүртилип, үстинен мөр басылған. Соның менен бирге, бул мөр хат ямаса ҳүжжет жиберип атырған адамның ҳүкимдарлығын ҳәм бийлигин билдирген (Жар 38:18; 3Пат 21:8; Эст 3:10).

Мухаддес – Мухаддес Китапта мухаддес сөзи көбинесе Қудайға қарата айтылған. Бул сөз Қудайдың пүткил барлықтан жоқарылығын ҳәм теңсизлигин билдиреди. Ол жалғыз, ҳақыйқый Қудай. Қудай пүткиллей пәк, гүнасыз ҳәм минсиз.

Мухаддес сөзи затларға да, адамларға да айтылған. Мухаддес сөзи «пәк, арнаўлы, айырып алынған, бағышланған» мәнислерин билдиреди. Бул сөз Мухаддес шатырдағы, кейин ала Ибадатханадағы буйымларға ҳәм үскенелерге қолланылған. Мухаддес орын ямаса буйым Қудайға бағышланған болып, оларға абайлы болып ҳәм итибар менен мүнәсибетте болыў талап қылынған. Мухаддес шатырда, кейин ала Ибадатханада хызмет еткен руўханийлер де мухаддес есапланған. Руўханийге қолланылған мухаддес сөзи оның Қудайға хызмет етиўине бағышланғанын ҳәм айрықша ўазыйпасы болғанын көрсетеди. Адамлар ҳәм буйымлар Таўратта буйырылған қурбанлықлар ҳәм диний мәресимлер арқалы пәкленип, мухаддес қылынған.

Қудай Өз халқына: «Мухаддес болыңлар», деп буйырған. Буның мазмуны мынадан ибарат, Израил халқы басқа халықлардан айырылып турыўы, өзлерин Қудайға бағышлап, Оның нызамларын орынлаўы керек еди (Шығ 3:5; 12:16; 16:23; 19:6; Леб 19:2; 27:28; 1Пет 1:15; Евр 2:11).

Мухаддес бөлме – ЕҢ МУХАДДЕС БӨЛМЕ сөзине қараң.

Мухаддес Руўх – ҚУДАЙДЫҢ РУЎХЫ сөзине қараң.

Мухаддес шатыр – Израил халқы Қудайға сыйыныў ушын қолланған шатыр. Израил халқы Синай таўында турғанда, Қудай Муўсаға Мухаддес шатырды ҳәм оның барлық үскенелерин ислеўди буйырып, олардың анық үлгилерин көрсеткен. Бул шатырды бир орыннан екинши орынға көшириўге болатуғын еди. Мухаддес шатырдың ишинде еки бөлме бар еди. Биринши бөлмеси Мухаддес бөлме, екиншиси Ең мухаддес бөлме деп аталатуғын еди. Мухаддес шатырдың Ең мухаддес бөлмесинде Келисим сандығы сақланған. Бул шатыр Ушырасыў шатыры деп те аталған. Израил халқы қурбанлықлар усынғанда, Қудай Өз халқы менен ушырасыў ушын усы шатырда болатуғын еди. Кейин патша Сулайман Мухаддес шатырдың орнына Қудайға арнап Ерусалимде Ибадатхана қурдырды (Шығ 25:8-9; 26:1-37; 27:9-19; 29:42-43).

мухаддеслер – Бул сөз Қудайға бағышланған, Оның хызмети ушын ажыратылған, яғный Қудайға тийисли адамлар деген мәнисти билдиреди. Ески Келисимде бир неше мәрте Израил халқына, Жаңа Келисимде болса Ийса Масийхтың изине ергенлерге қарата мухаддеслер деп айтылады (Дан 7:18, 21; 8:24; Елш 9:13, 41; Рим 8:27; 1Кор 6:1; 2Кор 1:1; Эфс 1:15; Фил 4:22; Аян 11:18).

Мысыр – Мысыр Ески Келисимде көп тилге алынған ҳәм дүнья тарийхында әҳмийетли из қалдырған. Мысыр ҳүкимдарлары «Фараон» деп аталған. Мысыр цивилизациясы жүдә раўажланған, халық аралық саўдада баслы орын тутқан. Нил дәрьясының суўлары ҳәм жемисли жерлери Мысыр турғынларын азық-аўқат пенен ҳәмме ўақытта тәмийинлеп турды.

Ашлық дәўирде Юсуп Мысыр халқын ҳәм әкеси Яқыптың барлық шаңарағын қутқарып қалады. Юсуптиң әкеси Яқып ҳәм оның шаңарағы Қананнан Мысырға көшип келеди. Бир неше әўлад өткеннен соң Яқыптың әўлады Мысырда қул болып қалады. Муўса пайғамбар Қудайдың буйрығы менен кәраматлар көрсетип, Израил халқын қуллықтан азат қылады ҳәм Мысырдан алып шығады. Мысыр ҳүкимдарлары көбинесе өз елинен сыртқа, әсиресе Қанан елине үлкен сиясий тәсир өткизетуғын еди ҳәм базыда әтираптағы жерлерге әскерий жүрислер қылатуғын еди. Қанан Мысырдан арқа-шығыста жайласқан, Израил халқы сол жерлерде жасайтуғын еди (Жар 41:46-49, 53-57; 45:16-20; 46:1-7; Шығ 1:8-14; 2:1–15:21).

ораза тутыў – Мухаддес Китапта ораза жүдә әҳмийетке ийе. Инсан илажсыз жағдайларға түсип қалғанда, саўап ушын емес, ал дуўа етиўге берилип, Қудайдың күшине мүтәжлигин билдириў мақсетинде ораза тутады.

Таўрат бойынша, Израил халқы гүналарынан тәўбе қылғанын көрсетиў ушын Пәклениў күни ораза тутыўы керек еди. Сондай-ақ, Израил халқы Бабилонияда сүргинде болғанда да, сүргиннен кейинги дәўирде де қайғылы ўақыяларды еслеў мақсетинде ҳәр жылы ораза тутқан. Ибадатхананың ўайран етилгенин еслеп ораза тутқаны усының бир мысалы болады. Белгиленген оразалардан тысқары, Израил халқы басқа жағдайларда да ораза тутқан. Мысалы, бир адам жақын адамының өлиминен соң өз қайғысын билдириў, қыйын жағдайда Қудайдан жәрдем сораў, өз гүнасынан тәўбе қылғанын ямаса басқаларға дәртлес екенин көрсетиў мақсетинде ораза тутқан.

Ораза әдетте дуўа менен байланыслы болып, Қудайдан жол-жорық алыў ҳәм күш-қуўат сораў ушын, биреўдиң қыйын жағдайын аңсатластырыў ушын тутылған (Леб 16:29-31; 23:26-29; 1Пат 7:6; 2Пат 1:12; 12:15-23; 2Жлн 20:3-4; Эзр 8:21-23; 10:6; Нхм 1:4; Эст 4:3, 15-17; Заб 34:13; Ийш 58:3-12; Ерм 14:10-12; Дан 9:3-4; Юнс 3:5-8).

орама китап, орама қағаз – Әййемги ўақытларда китаплар әдетте узын орама түринде болып, олар папирус ямаса ийленген териден исленген (Ерм 36:22-23; Езк 2:9-10; Зхр 5:1-2; Аян 5:1-2, 4-8).

Өлилер мәканы – Әййемги Израил халқы Өлилер мәканын жер астындағы түпсиз шуқырлық, марҳумлар баратуғын қараңғы жер, деп түсинген (Аюп 17:13; Ийш 14:9; Аян 6:8).

өңирше, қалталы өңирше – Бас руўханий көкирегине тағатуғын, қымбатбаҳа таслар менен безелген арнаўлы қалта. Қалталы өңиршеге Урим ҳәм Туммим деген мухаддес затлар салынған еди. Бас руўханий Қудайдың еркин билиў ушын Урим ҳәм Туммимди қолланған (Шығ 28:15-30).

пайғамбар – Қудайдың хабарын адамларға жеткизетуғын инсан. Ески Келисим дәўиринде Израил халқының пайғамбарлары халықты гүнадан тәўбе қылыўға ҳәм Қудайға қайтып келиўге шақырған. Базыда олар ҳәттеки ҳүкимдарлардың ҳәм басқа халықлардың гүналарын ашып, оларды да туўры жолдан жүриўге шақырған. Пайғамбарлар өз хабарлары арқалы келешекте жүз беретуғын ўақыялар ҳаққында пайғамбаршылық қылған, адамларға жигер берген ҳәм жүз беретуғын апатлардан халықты алдын ала ескерткен. Әдетте олар хабарларында ҳәр түрли салыстырма түрдеги сүўретлеўлерден пайдаланған. Базы пайғамбарлардың жазып қалдырған пайғамбаршылықлары, аянлары ҳәм хабарлары кейин ала Ески Келисимге киргизилип, бул жазыўлар сол пайғамбарлардың атлары менен аталған.

Жаңа Келисим дәўиринде Қудай базы масийхыйларды пайғамбарлық хызметине тайынлаған. Бул пайғамбарлар исениўшилерге Қудайдың сөзин жеткизген. Базыда олар Мухаддес Руўх илҳамы менен пайғамбаршылық та қылған. Мухаддес Китапта жалған пайғамбарлар ҳаққында да айтып өтилген. Олар Қудайдан хабар алып келдик, деп адамларды алдап, жолдан урған (Жар 20:7; Шығ 15:20; Нзм 34:10; Бий 4:4; 1Пат 3:20; Ийш 13:1; Ерм 1:5; Елш 11:27-28; 21:10-11; 1Кор 12:28; 14:1-5, 29-33; Эфс 4:11-12).

парисей – Ийса Масийхтың дәўиринде болған яҳудийлердиң әҳмийетли бир диний топары. Бул атама еврейшеде «ажыратылған» деген мәнисти билдиретуғын сөзден келип шыққан. Парисейлер Таўрат нызамларына қатал түрде әмел қылатуғын еди, соның менен бирге, аўызеки тарқалған үрп-әдетлерге ҳәм пәклениў рәсимлерине де әмел қылатуғын еди. Парисейлер ағымына тек ғана бир неше мың адам кирген болып, улыўма халықтың кишкене бир топарынан ибарат еди. Парисейлер халық арасында абырайға ийе еди. Олардан базылары жоқарғы кеңес ағзалары болған. Айырым парисейлер Ийса Масийхқа исенди, көплери болса Ийсаға ҳәм Оның тәлиматына қарсы шықты (Мат 27:62; Мрк 7:3; Елш 23:6-9).

периз халқы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Периз халқы Қананның ортаңғы бөлегиндеги таўлы жерлерде жасаған (Жар 13:7; 34:30; Шығ 23:23; Ешу 3:10).

периште – Бул сөз хабаршы ямаса жиберилген дегенди аңлатады. Еврейше «малах», грекше «ангелос», деп айтылады. Ол Мухаддес Китапта көбинесе әпиўайы хабаршылар ямаса хабарлар ҳаққында сөз етилгенде қолланылады. Мухаддес Китапта периште сөзи ақыл-если жанзатлардың айрықша түри сыпатында түсиндириледи. Негизинде, периштелер адамларға қарағанда басқаша болған жанзатлар болып табылады. Олар Қудайды қоршап турады, Қудай дүньяны басқарғанда, олардан пайдаланады. Қудай периштелер арқалы айырым адамларға ҳәм халықларға жәрдем береди.

Мухаддес Китап периштелердиң адамлар ушын айырым ўақыяларға қатнасқаны туўралы айтылған гүрриңлерге бай. Қудай көрсеткен аянлардың баслы мәўритлеринде периштелер өз хызметин айрықша көрсете алған. Мысалы: Синай таўында Мухаддес Нызам жәрияланғанда, Масийх туўылғанда, Оның түр-түси өзгергенде, Ол Гетсемани бағында дуўа еткенде, өлимнен қайта тирилип, аспанға көтерилип кеткенде, олар Қудайдың буйрықларын орынлап, Оның қолында тек әсбап болып хызмет етеди. Соның менен бирликте, Мухаддес Жазыў барлық исениўшилер периштелердиң панасы ҳәм қорғаўы астында екенин ҳәм периштелердиң гүнакарлардың қутқарылатуғынына қуўанатуғынын үйретеди (Дан 10:13; Мат 1:20; 18:10; 25:31; 28:2; Лук 2:10; 15:10; Елш 5:19; 7:38, 53; 1Пет 1:12; Гал 3:19; Евр 1:14; 12:22).

Персия – Әййемги қүдиретли патшалық. Персия патшасы Кир Бабилонияны басып алғаннан соң, Персия патшалығының пайтахты ҳәзирги Ирактың қубласында жайласқан Бабилон болды. Бирақ патша Дарий Персеполис деген таза пайтахт қурдырады. Бул патшалық «Мидия ҳәм Персия» деп те аталады, себеби Мидия бул патшалықтың әҳмийетли ўәлаятларынан бири еди. Персия нызамлары «Мидия ҳәм Персия нызамлары» деп аталған. Даниел пайғамбар Персия ҳүкиметинде жоқарғы лаўазымды ийелеген еди. Эстер китабында сүўретленген ўақыялар Суза қорғанында – Персия патшаларының қысқы сарайында жүз берген. Ҳәзирги Өзбекстанның көп бөлеги ҳәм улыўма Орта Азияның көп жерлери б. э. ш. VІ әсирде Персия патшалығының қарамағында болған. Тарийхшылар сол дәўирдеги Персия патшалығын Ахаменийлер патшалығы деп те атайды (Эст 1:19; Дан 6:1-28; 6:8).

Пурим байрамы – Бул байрам еврей календарының он екинши айы болған адар айының 14-15-күнлеринде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай февральдың ортасынан басланады. Пурим байрамын Персия патшасы Ахашўероштың ҳүкимдарлығы дәўиринде ханбийке Эстер ҳәм оның ағасы Мордохай жәриялаған. Еки күн белгиленетуғын бул байрам даўамында яҳудийлер Қудайдың Израил халқын қырылып кетиўден қалай сақлап қалғанын еслеген. Бул байрамда адамлар шадланған, зыяпатлар берип, бир-бирине саўғалар берген. Бул байрам бабилония тилинде – пур, яғный «шек таслаў» сөзинен алынған (Эст 9:20-32).

рефа халқы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Бул халық та анақ халқындай бәлент бойлы, күшли болған деп айтылады (Жар 15:20; Нзм 2:11; 3:11; Ешу 13:12).

Руўханий, бас руўханий – Диний хызмет ҳәм мәресимлерди өткериў ушын айрықша таярланған адам. Әййемги Израилда Таўрат бойынша, руўханий Лебий урыўынан, Муўсаның ағасы Харон әўладынан болыўы керек еди. Руўханийлер Мухаддес шатырда, кейин ала Ерусалимдеги Ибадатханада хызмет еткен. Олар сыйыныў ўақтында басшылық қылып, қурбанлықлар беретуғын еди, диний дәстүр ҳәм мәресимлерди өткеретуғын еди. Руўханийлерге хызмет ўақтында лебийлилер жәрдем берген. Мухаддес шатырдың Мухаддес бөлмесине, кейин ала Ибадатхананың Мухаддес бөлмесине кириўге тек ғана руўханийлердиң ҳуқықы бар еди. Руўханийлерге Израилда жер үлес берилмеген еди. Таўрат бойынша, олар берилген қурбанлықлардан үлес алып, күнделикли мүтәжликлерине қолланатуғын еди. Руўханийлерге адамлар арасындағы келиспеўшиликлерди шешиў ҳәм Қудайдың нызам ҳәм қағыйдаларын халыққа үйретиў ўазыйпасы тапсырылған еди.

Бас руўханий өз ўазыйпасын орынлаў ушын арнаўлы кийимлер кийген. Бул кийимлер эфод, баҳалы үст кийим, нағыслы узын көйлек, сәлле, белбеў ҳәм он еки тас тағылған қалталы өңиршеден ибарат еди. Бас руўханий жылына бир мәрте – Гүнадан пәклениў күнинде өзиниң ең әҳмийетли ўазыйпасын орынлаған. Сол күни бас руўханий Мухаддес шатырдың, кейин ала Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмесине кирген. Бул бөлмеде ол өзин ҳәм Израил халқын гүнадан пәклеў мәресимин өткерген (Шығ 28-бап; Леб 8:6-9; Сан 18:8-20).

садақа – Адамлар Қудайға сыйынып, өз исенимин ҳәм иззет-ҳүрметин билдириў ушын беретуғын нәрсе. Таўрат нызамы бойынша еки садақа түри бар, булар мынадай: ғәлле садақасы ҳәм ишимлик садақасы (Шығ 25:29; 29:28; Леб 2:2).

саддукей – Ийса Масийхтың дәўиринде болған яҳудийлердиң әҳмийетли бир диний топары. Бул топар руўханийлерден ҳәм жоқарғы класс адамларынан ибарат еди. Саддукейлер үлкен сиясий күшке ийе болып, Ибадатхана ислерине де ҳүкимин өткизетуғын еди. Жоқарғы кеңес ағзаларының көпшилиги саддукейлерден ибарат еди. Парисейлерден айырмашылығы, олар аўызеки тарқалған үрп-әдетлерди қабыл қылмайтуғын еди, тек ғана Таўратта жазылған нызам ҳәм қағыйдаларға әмел қылатуғын еди, өлилердиң тирилиўине де исенбейтуғын еди. Ийса менен саддукейлер арасында көп келиспеўшиликлер болып туратуғын еди (Мат 3:7; 22:23-33; Елш 4:1-3; 5:17).

Самария – Б. э. ш. 885-874-жыллары ҳүкимдарлық қылған патша Омрий дәўиринен баслап, Самария Израилдың, яғный арқадағы патшалықтың пайтахты болды. Ески Келисимде базыда Самария деген атама Израил патшалығының орнына да қолланылған. Жаңа Келисимде болса бул атама астында Иордан дәрьясының батысындағы, Галиланың қубла тәрепиндеги жерлер нәзерде тутылған. Самария Рим империясына қараслы Яҳудия аймағының ишинде еди (3Пат 13:32; 16:23-24; 4Пат 17:24).

самариялы – Жаңа Келисим дәўиринде Самарияда туўылған адам. Б. э. ш. 722-жылы ассириялылар Израилды, яғный арқа патшалықты басып алғаннан кейин турғынларының көпшилигин тутқын етип алып кетти. Самария жерине болса жат халықлар мәжбүрий көширилди. Бир неше әсирлерден соң греклер де бул жерлерге орналасып алды. Соның ушын, Рим империясы дәўиринде Самария турғынлары этника жағынан аралас болған. Самариялылар ҳәм яҳудийлер арасында келиспеўшилик бар еди. Самариялылар тек ғана өзлериниң Таўратын Қудай жиберген мухаддес китап деп билетуғын еди. Олардың Таўрат нусқасының яҳудийлердиң Таўратынан өзгешелиги бар еди. Самариялылар Қудайға Ерусалимде емес, ал Гериззим таўында сыйынған. Олар шама менен б. э. ш. 400-жылы Гериззим таўында ибадатхана қурған. Бул ибадатхана шама менен б. э. ш. 128-жылы яҳудийлер тәрепинен ўайран қылынған. Буның ақыбетинде яҳудийлер ҳәм самариялылар арасында қарсылық оғада күшейген (4Пат 17:1-6, 24-41).

Сидон – ФЕНИКИЯ сөзине қараң.

Сион – Патша Даўыт ебус халқынан тартып алған Ерусалимниң бир бөлеги Сион деп аталатуғын еди. Бул орын Даўыттың қорғаны деп аталды. Кейин болса Ибадатхана қурылған төбе Сион таўы деп аталатуғын болды. Ески Келисимдеги қосық қатарларында ҳәм пайғамбарлардың жазыўларында Сион сөзи көбинесе Ерусалим қаласына ямаса Қудайдың халқына қарата қолланылған (2Пат 5:6-9; 3Пат 8:1; 4Пат 19:21).

суў сақлағыш, суў сақланатуғын шуқыр – Жаўынның суўын бир жерге жыйнаў ҳәм сақлаў ушын исленген жасалма ҳәўиз. Шуқыр етип қазылғаннан соң шуқырдың ҳәмме жағына таслар қалап шығылады. Таслардың үсти сыбалып, қудық сыяқлы етип исленген. Оннан қала берсе, тастай қатты жерлерде де, жерди қазып, ҳәўиз ислеген, тастай болғаны ушын, қазылған шуқырдың дийўалларына тас қалаўдың ҳәжети болмаған (1Пат 13:6; 19:22; 2Пат 3:26; Ийш 22:11; Ерм 38:6).

суўға шомылдырыў – Грекше «баптизо» – суўға шомылдырыў ямаса жуўындырыў деген мәнисте. Әҳмийетли диний мәресимлерден бири болып, бул мәресим арқалы инсан өзин Қудайға бағышланғанын көрсетеди. Таўрат нызамлары бойынша, инсан напәкликтен тазаланыў ушын суў менен жуўынып, пәклениў мәресимин өткизетуғын еди. Кейин ала, Ийса Масийх дәўиринде Яқыя адамларды суўға шомылдырылыўға шақырды. Ийса Қудайдың еркин толық орынлаў ушын Яқыя тәрепинен суўға шомылдырылған. Ийса пүткил ел бойлап тәлим берип жүргенде, оның шәкиртлери де Яқыяға уқсап адамларды суўға шомылдыратуғын еди.

Ийса Масийх аспанға көтерилмесинен алдын шәкиртлерине: «Сонлықтан да барып, барлық миллетлерди Маған шәкирт қылыңлар: оларды Әкениң, Улдың ҳәм Мухаддес Руўхтың аты менен шомылдырыңлар», деп буйрық берди. Сол ўақыттан баслап суўға шомылдырыў мәресими Ийсаның өлими ҳәм тирилиўиниң белгиси болып хызмет етеди. Суўға шомылдырылған адам ески өмири ушын өлип, жаңа өмир ушын тирилген есапланады. Шомылдырылыў және исениўшилердиң Ийсаның қаны арқалы гүнадан пәкленгенин де билдиреди (Шығ 29:4; 30:17-21; Мат 3:13-15; Мат 28:18-20; Юхн 3:22-26; 4:1-3; Елш 22:16; 1Пет 3:21; Рим 6:1-5; Кол 2:12; Евр 6:2).

сүйиспеншилик – Мухаддес Китапта бул сөз тек ғана адамлардың өз ара мүнәсибетин емес, ал олардың Қудай менен болған жақын мүнәсибетин көрсетиў ушын да қолланылған.

Ески Келисимде буның анық мысалы Қудайдың Израил халқы менен болған мүнәсибети болады. Израил халқы Қудайдың сүйиспеншилигине ийе болғанлықтан, Қудай олар менен келисим дүзиўге шешим қабыллайды. Бул келисимниң шәрти бойынша, Израил халқы Ийеси Қудайды пүткил жүреги менен, жаны менен, пүткил барлығы менен сүйиўи ҳәм Оның буйрықларын орынлаўы тийис еди. Сол буйрықлардың биринде айтылыўы бойынша адам өзгени өзиндей сүйиўи керек.

Ийса Масийх Қудайды ҳәм басқаларды сүйиў ҳаққындағы буйрықларды Таўраттың ең әҳмийетли буйрықлары деп есаплаған. Ол Өз шәкиртлерине, бир-бириңизди сүйиңлер, буйрықларыма әмел қылыңлар, деп буйырған. Ийсаның Өзи де аспандағы Әкесин қаншелли сүйетуғынын көрсетиў ушын Оның буйрықларын толық орынлаған.

Қудай пүткил адамзатқа болған сүйиспеншилигин көрсетиў мақсетинде бул дүньяға Өзиниң жалғыз Улы Ийса Масийхты жиберген еди. Ийса Масийх адамзаттың гүнасы ушын қурбан болды. Ийсаға исенген ҳәр бир адам гүналарынан пүткиллей пәкленеди ҳәм мәңги өмирге ийе болады. Қудай сүйиспеншилик булағы болғаны ушын Оған исенгенлер де Қудайдан үлги алып, бир-бирин жақсы көриўи керек (Леб 19:18; Нзм 6:5; 7:6-9; 11:1; Мрк 12:28-34; Юхн 3:16; 13:34-35; 14:15, 21-24, 31; 15:9-10, 12, 17; 1Юхн 4:7-10, 11-12, 16, 19-21; Рим 5:8).

сүргин – Бул сөз астында әдетте Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары душпанлар тәрепинен басып алынып, турғынларының көпшилиги басқа елге тутқын етип әкетилген дәўир нәзерде тутылады. Мухаддес китапта айтылыўынша Израил ҳәм Яҳуда халықлары Қудайдың ҳүкими ақыбетинде сүргин етилген, себеби олар Қудайдың Муўса арқалы дүзген келисимине садық болмаған еди.

Б. э. ш. 722-жылы Ассирия Израилды, яғный арқа патшалықты басып алды. Ассириялылар Израил пайтахты Самарияны қолға киргизгеннен соң халықтың көпшилигин Ассирияның аймақларына тутқын етип алып кетти. Израил елине болса жат халықларды мәжбүрлеп көширди. Б. э. ш. 605-жылдан баслап, Бабилония халқы Яҳудаға, яғный қубла патшалыққа қайта-қайта ҳүжим қылды. Усы ҳүжимлер ўақтында олар базы яҳудийлерди Бабилонияға тутқынлыққа алып кетти. Даниел пайғамбар деп танылған жас жигит те сол тутқынлар арасында еди. Б. э. ш. 586-жылы бабилониялылар Яҳуда пайтахты Ерусалимди қолға киргизип, оны ўайран қылды. Елдиң көпшилик турғынларын тутқын етип алып кетти. Тутқынға түспеген яҳудийлер Мысырға қашып барды.

Яҳудийлер Бабилония сүргининде болғанда да өзлерине үй салып, саўда ҳәм дийханшылық пенен шуғылланған. Олар өз диний үрп-әдетлерине әмел қылған ҳалда, миллий өзлигин сақлап қалған. Даниел ҳәм Езекиел пайғамбарлар усы сүргин дәўиринде хызмет еткен. Кейин Яҳуда ели Персия ҳүкимдарлығы астында болғанда, яҳудийлерден базылары Зеруббабел ҳәм Ешуа басшылығында Яҳудаға қайтып барып, Ерусалимде Ибадатхананы қайта қурыўды баслаған. Арадан жыллар өтип, Персия патшасының хызметиндеги яҳудий ҳәмелдары Нехемия да Яҳудаға қайтқан ҳәм Ерусалим дийўалларын қайта қурыў ислерине басшылық қылған.

Көп яҳудийлер өз ўатанынан узақта жасап қалған. Эстер китабында Персия патшалығында жасаған яҳудийлер туўралы сөз етилген. Бул ўақыялар б. э. ш. V әсирде Персия патшалығының пайтахты Сузада болған (4Пат 17:5-24; 24:1-4, 13-16; 25:11-12, 25-26; 2Жлн 36:13-21; Эзр 1:1-5; 2:1-2, 70; 7:1-7; Нхм 1:1-11; Ерм 25:1-11; 43:1-7; 52:1-16, 28-30; Дан 1:1-6).

Тир – ФЕНИКИЯ сөзине қараң.

туңғыш ул – Әййемги ўақытлары туңғыш ул жоқарғы орынға ийе еди. Әдетте туңғыш улға пәтия берилгенде, оған айрықша берекет тиленген. Туңғыш ул инилерине қарағанда еки есе көп мийрас алған. Әкесиниң өлиминен соң туңғыш ул шаңарақ басшысы есапланған.

Таўрат бойынша, Израил халқында ҳәр бир шаңарақтағы қарыннан биринши шыққан ул Қудайға тийисли болып, Оған бағышланыўы тийис еди. Барлық туңғыш уллардың орнына лебийлилер Мухаддес шатырда, кейин ала Ибадатханада хызмет қылған. Туңғыш улды қайтарып сатып алыўдың белгиси сыпатында руўханийлерге пул садақа етип берилген. Қудай Израил халқының туңғыш улларын Мысырдағы ең кейинги апаттан қурбанлық арқалы қутқарған, кейин ала бул Қутқарылыў байрамы етип белгиленетуғын болды (Жар 25:29-34; 27:1-40; 48:12-20; Шығ 13:1-2, 11-16; 12:26-27; Сан 3:11-13, 40-41; 18:15-16; Нзм 21:15-17).

усынылған нанлар – Мухаддес шатырдағы столға, кейин ала Ибадатханадағы столға Израилдың он еки урыўы ушын он еки ашытқысыз нан қойылған. Бул нанлар Жаратқан Ийениң дәргайындағы столға қойылған, соның ушын еврейшеде «дәргайындағы нан» деп те аталған. Нанлар столда бир ҳәпте турғаннан соң, жаңа писирилген он еки нан менен алмастырылған. Столдан алынған нанларды тек ғана руўханийлер жеген. Усынылған нанлар Жаратқан Ийениң дәргайын билдиретуғын нышан болып, Қудай Израил халқының қүдирети ҳәм тәмийинлеўшиси екенлигин де билдирип турған (Леб 24:5-9).

Ушырасыў шатыры – Ушырасыў шатырының және бир аты Мухаддес шатыр. Адамлар Муўса арқалы Жаратқан Ийеден мәсләҳәт сораў нийетинде орданың сыртындағы шатырға келген. Жаратқан Ийе сол шатырда Муўсаға сөйлеген (Шығ 39:32; 40:2; Леб 1:1; 10:8).

фараон – Әййемги Мысыр патшаларының атамасы (Жар 41:1; Шығ 6:27).

Феникия – Израилдан арқа тәрепте Жер Орта теңизи бойында жайласқан жер. Бул жер Тир, Сидон, Арўад ҳәм Габол қалалары тәрепинен бақлаў астында болған. Ҳәзирги Ливан мәмлекетиниң Жер Орта теңизи бойындағы жери әййемги Феникия жерине туўры келеди (3Пат 5:1; 2Жлн 2:3, 11; Мрк 7:24; Елш 11:19; 15:3; 21:2).

филист халқы, филистлер, Филистия – Әййемги дәўирлерде Филистияның турғынлары филист халқы деп айтылған. Қанан жериниң қубла-батыс тәрепинде, Жер Орта теңизиниң бойында жайласқан еди. Жер Орта теңизиндеги Крит атаўында жасаған халықтан келип шыққан болыўы мүмкин. Филист халқы Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат, Экрон қалаларына тийкар салған (Жар 26:1; Шығ 13:17; Бий 13:1; 2Пат 5:17).

Хабашстан – Еврейшеде бул «Куш» деп аталған. Жар 10:6 аят бойынша Хабашстанның турғынлары Нухтың ақлығы Куштың урпақлары болады. Хабашстан Мысырдың қубласында, шама менен Нубия ямаса Эфиопия аймағында жайласқан (4Пат 19:9; Эст 1:1; Заб 86:4; Ийш 11:11; Сеф 3:10).

хет халқы, хетлер – Ески Келисим дәўириниң басында бул атама Қанан нәсилинен болған Хеттиң әўладына айтылады. Ибрайым жасаған заманда Қанан елинде бир неше халықлар жасайтуғын еди. Олардың бири хет халқы еди. Хет халқынан болған Эфрон деген адам Ибрайымға Сараны жерлеў ушын жер сатқан еди. Израил халқы Қананды басып алғанда, хет халқын да жеңилиске ушыратқан еди. Патша Сулайман хет әўладларын аўыр жумысқа жумсаған. Б. э. ш. XVІІ әсирден XІІ әсирге дейин хет халқының патшалығы уллы бир патшалық болып, көп жерлерди ийелеген. Бул жерлер ҳәзирги Туркиядан қублаға қарай, Сирияға дейин созылған еди. Кейин ала Ассирия хет халқын жеңилиске ушыратып, олардың жерлерин басып алған (Жар 10:15; 23:1-20; 3Пат 9:20-21).

хиў халқы, хиўлер – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Хиў халқы Қанан елиниң орайында жасаған (Шығ 3:8; Нзм 7:1; Ешу 3:10; 3Пат 9:20).

Хош Хабар – Ески Келисим пайғамбарлары Масийх ҳаққында көп пайғамбаршылық қылған. Интизарлық пенен күтилген Масийхтың келгени ҳаққындағы хабар Жаңа Келисимде Хош Хабар деп аталады. Ийса адамзатты гүна ҳәм өлим күшинен азат қылыў ушын келген. Ийса Масийхқа исенген ҳәр бир адам, миллетинен тысқары, Қудайдың Патшалығына кире алады.

Ийса Масийх жер жүзиндеги хызмети даўамында Өз шәкиртлери менен бирге: «Қудайдың Патшалығы жақынласты!» деп жәрия қылып, адамларды тәўбе қылыўға ҳәм Хош Хабарға исениўге шақырған. Ийсаның Өз тәлиматы ҳәм қылған ислери, адамзатты гүналардан азат қылыў ушын атанақ ағашта жан бериўи ҳәм үшинши күни өлимнен тирилиўи арқалы адамлар Хош Хабарды және де толық түсине баслады. Ийса аспанға көтерилместен алдын шәкиртлерине Хош Хабарды пүткил дүнья бойлап тарқатыў ўазыйпасын тапсырды. Шәкиртлер Ийсаның Масийх, яғный Қудай тәрепинен жиберилген Қутқарыўшы екенин айтып, Хош Хабарды жәриялай баслады.

Хош Хабар сөзи Жаңа Келисимдеги биринши төрт китапқа қолланылған. Бул Хош Хабарларда Ийса Масийхтың өмири, хызмети ҳәм тәлими сөз етилген (Мат 4:23; 10:7; 24:14; 28:18-20; Мрк 1:14-15; Лук 2:10-11; 4:16-21; 7:20-23; 24:44-48; Елш 1:8; 4:12; 5:42; 1Кор 15:1-4).

ҳалилуйя – Еврейше сөз болып, «Жаратқан Ийени алғыслаң» деген мәнисти билдиреди (Заб 110:1; 149:1; 134:1; Аян 19:1).

Шаббат күни – Израил халқында ҳәптениң жетинши күни, бизлердиң ҳәптемиз бойынша шемби күни. Бул күн мухаддес есапланып, дем алыў күни болған. Қудайдың Муўса арқалы берген нызамы бойынша, Шаббат күни жумыс ислеў қадаған етилген еди. Израил халқы Шаббат күнин Қудайға шүкир айтыўға бағышлаған. Бул күнде руўханийлер арнаўлы қурбанлық усынған.

Жаңа Келисим дәўирине келип, дин хызметкерлери Шаббат күнине тийисли қыйын қағыйдалар дизимин жаратқан. Ийса Өз тәлиматы ҳәм қылған ислери менен бул дизимге қарсы шығып, адамларға дем алыў күниниң негизги мәнисин түсиндиреди ҳәм инсан Шаббат күни ушын емес, ал Шаббат күни инсан ушын жаратылғанын айтады (Шығ 20:8-11; 31:12-17; Леб 23:3; Сан 28:9-10; Нзм 5:12-15; Мат 12:1-14).

шайтан – Аспандағы жанзат, гүнакар периштелердиң басшысы. Бул периштелер жаўыз руўхлар, жинлер деп те аталған. Шайтан Қудайға ҳәм Қудайдың халқына қарсы шығады. Ол ҳәмме ўақытта жаўызлық қылыўға ҳәрекет етип, адамларды алдайды ҳәм оларды Қудайдың жолынан азғырады. Ийса Масийх күшли ерки ҳәм кәраматлары арқалы шайтаннан үстем екенлигин көрсетти. Жаңа Келисимде, бир күни шайтан пүткиллей жеңилиске ушырайды, деп жазылған.

«Шайтан» деген атама еврей тилиндеги «душпан, айыплаўшы» мәнисин билдиретуғын сөзден келип шыққан. Жаңа Келисимде шайтан және азғырыўшы деп те айтылады. Жаңа Келисимде, шайтан адамларды азғырыўға салады, деп айтылған. Ол «бул дүньяның ҳәкими» деп те аталған (Зхр 3:1; Мат 4:1-11; 25:41; Лук 8:12; Юхн 8:44; 12:31; Елш 10:38; 1Юхн 3:8; 2Кор 4:4; 1Сал 2:18; Аян 12:9, 10; 20:10).

шек – Шек таслаўда ағаш бөлеклери ямаса таслар қолланылған, усы арқалы Қудайдың еркин анықлаған. Базыда адамлар шек таслап, Қудайдан бир исти қалай ямаса қашан ислеў кереклигин сораған (Леб 16:8; Ешу 19:1; Юнс 1:7).

Эдом, эдом халқы, эдомлылар – Бул халық Яқыптың ағасы Эсаўдан келип шыққан. Эдом халқы Өли теңиздиң қубла ҳәм қубла-шығысындағы таўлы Сеир жеринде жасаған. Бул халық Израил халқының душпаны болып келген. Даўыттың ҳүкимдарлығы дәўиринде Израил халқы эдомлылардың жерин басып алды. Бирақ Даўыттың ҳүкимдарлығынан соң эдом халқы Израилға қарсы бас көтерип турған ҳәм нәтийжеде өз ғәрезсизлигине ерискен еди (Жар 36:8-9; Сан 20:14-21; 2Пат 8:13-14; 3Пат 11:14-22; 4Пат 8:20-22).

эфод – Еврейше сөз, бас руўханийдиң кийетуғын арнаўлы кийимин усылай атаған. Эфодқа тағылған қалталы өңиршеге Урим ҳәм Туммим деген мухаддес нәрселер сақланған. Айырым жағдайларда руўханийлер Қудайдың еркин билиў ушын Урим ҳәм Туммимнен пайдаланған. Ески Келисимниң базы аятларында эфод сөзи руўханийлердиң кийетуғын кийимине қолланылып, бул кийим зығыр таўардан тигилген. Бийлер китабында бул сөз бутты ямаса адамлар пал ашыў ушын пайдаланған затты билдирген (Шығ 28:6-14; 29:5; Бий 8:27; 17:5; 1Пат 23:9-12).

Эфрайым – Яқыптың улы Юсуп Мысырда еки уллы болады, үлкени Менашше, генже баласы Эфрайым еди. Эфрайым ҳәм Менашше урыўлары Юсуптиң усы еки улынан келип шыққан. Эфрайым генже ул болса да, Яқып оны Менашшеден жоқары қойып, пәтия берген.

Патша Сулайманның өлиминен соң арқадағы он урыў қубладағы Яҳуда ҳәм Бенямин урыўларынан ажыралып шықты. Бул он урыў өз алдына мәмлекет қурып, Израил патшалығы деп аталды. Бул елдиң пайтахты Самария болды. Арқадағы урыўлар арасында Эфрайым ең үлкен урыў болғаны ушын, Ески келисимниң базы қатарларында Эфрайым деген атама он урыўға ҳәм олар орнатқан Израил патшалығына қарата қолланылған (Жар 48:17-20; 3Пат 11:26–12:24).

Яқып – Яқып Ибрайымның ақлығы, Ысақтың улы еди. Яқып Пенуелде Қудай менен гүрескеннен соң, Қудай оған «Израил» деп ат қойды. Соның ушын, Ески Келисимде Яқыптың әўладлары «Израил халқы» деп аталған. Көбинесе Ески Келисимдеги пайғамбарлар жазыўларында ҳәм қосық қатарларында Израил халқы Яқып ямаса Яқыптың әўлады деген ат пенен айтылады (Жар 32:28-29; 35:10; Мат 13:55; 17:1; 27:56; Гал 1:19).

Жаңа Келисимде Ийсаның он еки елшиси арасында Яқып атлы еки шәкирти бар еди. Ийсаның Яқып деген иниси де болып, ол Ерусалимдеги жәмәәттиң абырайлы жолбасшысы ҳәм Жаңа Келисимдеги «Яқыптың хаты» авторы еди (Жар 32:28-29; 35:10; Мат 13:55; 17:1; 26:36; Гал 1:19).

Яҳуда – Яқыптың он еки улының бири болып, Яҳуда урыўының бабасы еди. Яҳуда урыўы Израил елиниң қубла бөлиминдеги ең үлкен урыў болған. Патша Сулайманның өлиминен соң арқадағы он урыў қубладағы Яҳуда ҳәм Бенямин урыўларынан айырылып шықты. Яҳуда ҳәм Бенямин урыўлары өз алдына ел болып, Яҳуда патшалығы деп аталды. Бул елдиң пайтахты Ерусалим болды. Ески Келисимниң базы жерлеринде қубладағы бул еки урыў Яҳуда халқы деп айтылып, усы урыўлар жасаған жер, Яҳуда ели деп айтылған.

Б. э. ш. 586-жылы бабилониялылар Яҳуда елин басып алып, турғынларының көбисин Бабилонияға сүргин етип алып кеткен. Жетпис жылдан кейин, Персия империясы ҳүкимдарлығы дәўиринде сүргиндеги яҳудийлердиң базылары Яҳудаға қайтып келди. Олар Ерусалимдеги Ибадатхананы ҳәм қала дийўалларын қайта қурды. Ерусалим қаласының әтирапында жасап атырған яҳудийлердиң жери Яҳуда патшалығынан кишкене еди (3Пат 12:17–12:24; 4Пат 25:18-21; Эзр 1:1-11; Нхм 1:1–2:8).

яҳудий – «Яҳудий» сөзи Яқып улы Яҳуданың атынан келип шыққан. Б. э. ш. 586-жылы бабилониялылар Яҳуда елин, яғный қубла патшалықты басып алып, турғынларының көбисин Бабилонияға сүргин етип алып кеткен. Бабилониядағы жетпис жыллық тутқынлық дәўиринде ҳәм оннан кейин «яҳудий» сөзи Яҳуда халқына ҳәм улыўма Израил урыўларының әўладларына қолланылып, миллет мәнисин билдиретуғын сөзге айланған (4Пат 25:25; Нхм 1:2; 13:23; Ерм 32:12; Эст 3:6; Мат 27:29; Елш 2:5).

Яҳудия – Бул ат тек ғана Жаңа Келисим китапларында қолланылған, әдетте Өли теңизиниң батыс тәрепиндеги төбешикли жерлерди билдиреди. Ески Келисим дәўиринде бул жерлер Яҳуда урыўына тийисли болған. Бул жер Александр Македонский тәрепинен басып алынғаннан соң «Яҳудия» деген ат пенен белгили болды. Жаңа Келисим дәўиринде «Яҳудия» Рим империясына кирген ўәлаят болған. Бул ўәлаяттың жери тек ғана Өли теңизиниң батыс тәрепиндеги жерлерди емес, ал арқадағы Самария жерин ҳәм батыстағы Жер Орта теңизи бойындағы жерлерди өз ишине алатуғын еди (Мат 4:25; 19:1; Лук 3:1; 23:5; Елш 10:37).

Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

Берилген өлшем бирликлердиң өлшемлери анық белгили емес. Олар ўақыттың өтиўи менен өзгерип барған ҳәм орынларда бир-биринен өзгешелиги болған.

Аўырлық өлшеми
Гера | 0,5 гр
Беқа | 5,5 гр
Шекел | 11 гр
Мина | 550 гр
Талант | 34 кг

Сыйымлық өлшеми
Омер | 2,2 л
Сеа | 7,5 л
Эфа | 22 л
Кор/хомер | 220 л

Суйықлық өлшеми
Лог | 0,3 л
Ҳин | 3,7 л
Бат | 22 л

Сүўретлер

Сүўретлер

1. Мухаддес шатыр

2. Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

3. Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

4. Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Мухаддес шатыр

Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

Израил халқының календары

Израил халқының календары

Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

«Ленинград кодекси» Ески Келисимниң қолжазбаларынан

Юнус пайғамбардың китабынан алынған бул еврейше қолжазба шама менен б. э. 1000-жыллары көширилген

Ески Келисимниң «Қумран» қолжазбаларының бири

Ийшая пайғамбардың китабынан алынған бул еврейше қолжазба шама менен б. э. ш. 100-жылларда көширилген

Ески Келисимниң «Әййемги грекше аўдарма» қолжазбаларынан бир бөлек

Ешуа китабынан алынған бул грекше қолжазба шама менен б. э. 200-жыллары көширилген

Жаңа Келисимниң қолжазбаларынан «Папирус-52» деп аталған бөлек

Юхан жазған Хош Хабардан алынған бул грекше қолжазба шама менен б. э. 125-жыллары көширилген

«Кодекс Синайтикус» Жаңа Келисимниң қолжазбаларынан

Матта жазған Хош Хабардан алынған бул грекше қолжазба шама менен б. э. 340-жыллары көширилген

Карталар

Карталар

1. Эййемги дәўирдеги Жақын Шығыс

2. Израил халқының Мысырдан шыққаннан кейин жүрип өткен жолы

3. Қанан ҳәм оның әтирапындағы жерлердиң тәбият картасы

4. Он еки урыўдың жери

5. Ерусалим патшалар дәўиринде

6. Израил патшалығы Шаул, Даўыт ҳәм Сулайман дәўиринде

7. Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары

8. Ассирия патшалығы

9. Бабилония патшалығы Яҳуда халқы сүргин етилген дәўирде

10. Персия патшалығы

11. Александр Македонский патшалығы

12. Рим империясы

13. Палестина Ийса Масийх дәўиринде

14. Ийса Масийх дәўириндеги Ерусалим

15. Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған биринши сапары

16. Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған екинши сапары

17. Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған үшинши сапары

18. Павелдиң Римге алып кетилиўи

Эййемги дәўирдеги Жақын Шығыс

Израил халқының Мысырдан шыққаннан кейин жүрип өткен жолы

Қанан ҳәм оның әтирапындағы жерлердиң тәбият картасы

Он еки урыўдың жери

Ерусалим патшалар дәўиринде

Израил патшалығы Шаул, Даўыт ҳәм Сулайман дәўиринде

Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары

Ассирия патшалығы

Бабилония патшалығы Яҳуда халқы сүргин етилген дәўирде

Персия патшалығы

Александр Македонский патшалығы

Рим империясы

Палестина Ийса Масийх дәўиринде

Ийса Масийх дәўириндеги Ерусалим

Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған биринши сапары

Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған екинши сапары

Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған үшинши сапары

Павелдиң Римге алып кетилиўи

Table of Contents

Мухаддес Китап: Езекиел

Алғы сөз

Езекиел

- Алғы сөз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48

Қосымша материаллар
Сөзлик

Адам Улы
амалек халқы, амалеклер
аммон халқы, аммонлар
амор халқы, аморлар
анақ халқы, анақлар
Арам
арфа
Аспан Патшалығы
Ассирия
атанақ ағаш
Ашера (кийели ағаш)
Аштарта
Ашытқысыз нан байрамы
Әке
әмеңгер
Баал
Бабилония, Бабилон
Башан
Галила үлкеси
Гилад
гиргаш халқы
гүна
диний муғаллим
ебус халқы, ебуслы
елши
Ең мухаддес бөлме
Ерусалим
Жабрайыл
Жаңа ай байрамы
Жаратқан Ийе
Жаратқан Ийениң Үйи
Жартас, қорғаўшы Жартас
жаўыз руўх
жәмәәт
жин
жоқарғы кеңес
зәйтүн

Зүрәәт байрамы, Ҳәптелер байрамы, Елиўинши күни байрамы

Ибадатхана
Израил
Ийемизди еслеў кешеси
Ийе, Ийем, Ийемиз
Кәрнай
Кәрнай байрамы
келисим
Келисим сандығы
Кемош
кен халқы, кенлер
керуб
кийели тас
Қанан
қанан халқы, қанан халықлары, қананлы
Қос байрамы, Жыйын-терим байрамы
Қудай
Қудай Таала
Қудайдың Патшалығы
Қудайдың Руўхы
Қудайдың Улы, Қудай Тааланың Улы
Қудайдың Үйи
қурбанлық
Қутқарылыў байрамы
қутқарыў, қутқарылыў
қыз Сион
лебийли, лебийлилер
Лира
май
майлаў
Масийх
мәжилисхана
мәңгилик өмир
Мидия
Мидян, мидянлылар
мийрим
Михаил
Моаб, моаб халқы, моаблылар
Молох, Милком
мөр
Мухаддес
Мухаддес бөлме
Мухаддес Руўх
Мухаддес шатыр
мухаддеслер
Мысыр
ораза тутыў
орама китап, орама қағаз
Өлилер мәканы
өңирше, қалталы өңирше
пайғамбар
парисей
периз халқы
периште
Персия
Пурим байрамы
рефа халқы
Руўханий, бас руўханий
садақа
саддукей
Самария
самариялы
Сидон
Сион
суў сақлағыш, суў сақланатуғын шуқыр
суўға шомылдырыў
сүйиспеншилик
сүргин
Тир
туңғыш ул
усынылған нанлар
Ушырасыў шатыры
фараон
Феникия
филист халқы, филистлер, Филистия
Хабашстан
хет халқы, хетлер
хиў халқы, хиўлер
Хош Хабар
ҳалилуйя
Шаббат күни
шайтан
шек
Эдом, эдом халқы, эдомлылар
эфод
Эфрайым
Яқып
Яҳуда
яҳудий
Яҳудия
Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

Сүўретлер

- Мухаддес шатыр

- Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

- Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

- Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

Израил халқының календары

Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

Карталар

- Эййемги дәўирдеги Жақын Шығыс

- Израил халқының Мысырдан шыққаннан кейин жүрип өткен жолы

- Қанан ҳәм оның әтирапындағы жерлердиң тәбият картасы

- Он еки урыўдың жери

- Ерусалим патшалар дәўиринде

- Израил патшалығы Шаул, Даўыт ҳәм Сулайман дәўиринде

- Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары

- Ассирия патшалығы

- Бабилония патшалығы Яҳуда халқы сүргин етилген дәўирде

- Персия патшалығы
- Александр Македонский патшалығы
- Рим империясы
- Палестина Ийса Масийх дәўиринде
- Ийса Масийх дәўириндеги Ерусалим

- Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған биринши сапары

- Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған екинши сапары

- Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған үшинши сапары

- Павелдиң Римге алып кетилиўи